Иссер Харель (1912-2003) – Израильдің көрнекті барлаушысы, Моссад директоры. Холокост ұйымдастырушысы Адольф Эйхманды ұстауға басшылық етті. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израильдік барлау қызметінің офицері (1912–2003)
Israeli intelligence officer (1912–2003)
Иссер Харел (1912 – 18 ақпан 2003) Израильдің барлау және қауіпсіздік қызметтерінің бас тыңшысы және Моссад директоры (1952–1963) болды. Моссад директоры ретінде ол Холокостты ұйымдастырушы Адольф Эйхманның тұтқындалуын және Израильге құпия жеткізілуін басқарды.
Isser Harel (, 1912 – 18 February 2003) was spymaster of the intelligence and the security services of Israel and the Director of the Mossad (1952–1963). In his capacity as Mossad director, he oversaw the capture and covert transportation to Israel of Holocaust organizer Adolf Eichmann.
Өмірбаян
Исер Халперин (кейіннен Харел) Ресейдің Витебск қаласында (қазіргі Беларусь) ірі, бай отбасында дүниеге келді. Оның нақты туған күні оған жетпеді, себебі күні жазылған Гемара кітабы 1917 жылғы Ресей революциясы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі көші-қонда жоғалып кеткен. Витебск қаласында отбасының сірке су шығаратын зауыты болған. Бұл оның анасының әкесінің сыйы болды, ол патшалық Ресейдің көп бөлігінде сірке су жасауға желісіме алған. Исер революция басталғанда бес жаста болды, және Витебск ақтар мен қызылдар арасында бірнеше рет иесі ауысты. Бірде ол Леон Троцкийдің қалада сөз сөйлеп тұрғанын көрді. Советтік билік олардың мүлкін тартып алғанда Харел отбасы қиындыққа тап болды. 1922 жылы олар Кеңес Одағынан тәуелсіз Латвиядағы Даугавпилс қаласына эмиграциялады. Жолда совет әскерлері олардың бар мүлкін сақтаған чемодандарын ұрлап кетті. Даугавпилсте Исер формальды білімін бастады, бастауыш мектепті бітіріп, орта мектепке түсті. Өскен сайын оның еврейлік ұлттық санасы артып, ол сионистік жастар ұйымына қосылды. 16 жасында Харел Палестинаға эмиграцияға дайындала бастады. Осы дайындық жылында ол кибуцқа қосылу ниетімен ауыл шаруашылығында жұмыс істеді. 1929 жылғы Хеброн қырғыны болғанда, оның достары Палестинадағы еврей елді мекенін нығайту үшін эмиграция мерзімін алға жылжытуға шешім қабылдады. 17 жасар Харелдің 18-ге толғанын және британдық виза алуға құқылы екенін көрсететін құжаттар дайындалды. 1930 жылдың басында ол Палестинаға көшті. Ол Генуяда кемеге отыру үшін Еуропаны солтүстіктен оңтүстікке дейін кезіп өтті, өзімен бірге нанның ішіне жасырған тапанша алып жүрді. Харелдің жоғары лауазымы оның жеке өміріне қайшы келді. Оның көршілері оны кішкентай мемлекеттік қызметкер деп ойлады. Харел мен оның әйелі Ривканың Мириам есімді бір қызы, екі немере ұлы және бір немере қызы болды.
Isser Halperin (later Harel) was born in Vitebsk, Russia (now Belarus), to a large, wealthy family. The exact date of his birth was not passed on to him because the book of Gemara in which the date was recorded was lost in the migrations of the Russian Revolution of 1917 and World War I. The family had a vinegar factory in Vitebsk. It was a gift of his maternal grandfather, who had a concession to make vinegar in large parts of Tsarist Russia. Isser was five years old when the revolution broke out and Vitebsk passed several times between the Whites and the Reds. On one occasion he saw Leon Trotsky give a speech in the town. The Harel family faced hardship when the Soviet regime confiscated their property. In 1922 they emigrated from the Soviet Union to Daugavpils in independent Latvia. On the way, Soviet soldiers stole their suitcases, which contained the rest of their possessions. In Daugavpils, Isser began his formal studies, completed primary school, and began secondary school. As he grew, a Jewish national consciousness grew within him and he joined a Zionist youth organization. When he was 16, Harel began preparations to emigrate to the British Mandate for Palestine. During this preparatory year he worked in agriculture with the aspiration to join a kibbutz. With the outbreak of the 1929 Hebron massacre, his friends decided to move up their emigration date in order to reinforce the Jewish settlement in Palestine. Documents were prepared for the 17 year old Harel stating that he was 18 and eligible for a British visa. At the beginning of 1930 he immigrated to Palestine. He crossed Europe from north to south to board a ship in Genoa, carrying a pistol that he concealed in a loaf of bread. Harel's powerful position stood in contrast to his personal life. His neighbors took him for a minor government official. Harel and his wife Rivka had one daughter, named Miriam, two grandsons and one granddaughter.
Ақпараттық қызмет
1948 жылы Израиль құрылғаннан кейін Харел Израильдің ішкі қауіпсіздік агенттігі – Шин Беттің негізін қалады және оның бірінші директоры болады. Кейіннен ол Моссадты 1951 жылы құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң басқаруға белсенді қатысты. Харел елдің үш барлау қызметінің екеуіне жетекшілік еткендіктен, Израильдің алғашқы 15 жылында зор ықпалға ие болды. 1957 жылы Батыс Германия үкіметінің өкілдері Израильге Адольф Эйхманның Аргентинада "Рикардо Клемент" деген атпен жасырынып жүргенін хабарлады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Рейхтік қауіпсіздік бас кеңсесінің (РСХА) IV B4 бөлімінің директоры ретінде Эйхман "Еврей мәселесінің соңғы шешімін" жоспарлау мен іске асыруда маңызды рөл атқарды. Израиль премьер-министрі Давид Бен-Гурион Эйхманды Аргентинадан заңдық және дипломатиялық жолмен ұстап беруге қол жеткізу мүмкін емес деп санады. 1959 жылы ол Харелге Эйхманды Аргентинада іздеу, ұстау және жасырын түрде Израильге әкелу операциясын жүктеді. 1960 жылдың сәуір айында Харелдің агенттері Буэнос-Айреске жетіп, Эйхманның қаладағы Сан-Фернандо ауданындағы үйін анықтады. Біраз уақыттан соң Харел де сонда келді. 11 мамырда олар Эйхманды автобус аялдамасынан үйіне бара жатқанда ұрлап әкетті. Бірнеше күннен кейін Эйхманға есірткі беріліп, оны Израильдің дипломатиялық рейсіне экипаж мүшесі ретінде жасырын түрде отырғызды. Ол Тель-Авивке жеткізілді. Харелдің өзі айтқандай, тұтқынға алынған Эйхманмен бірге Израильге оралған соң, ол Бен-Гурионның кеңсесіне барып премьер-министрге: "Сізге сыйлық әкелдім. Эйхман осында" деді. Кейіннен Харел Эйхман операциясы бірнеше апта бұрын басталғанда, Моссадтың Аушвицтегі пойыз платформасында іріктеу жүргізген әйгілі дәрігер доктор Йозеф Менгелені ұстап алу мүмкіндігі болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Операция туралы жазған "Гарибальди көшесіндегі үй" атты кітабы бестселлерге айналып, 1979 жылы телефильмге түсірілді. Сонымен қатар, Харел Моссадтың Батыс елдерінің барлау қызметтері арасындағы беделін нығайтқан құпия операцияға да жауапты болды. 1956 жылдың наурыз айында, Кеңес Одағының диктаторы Иосиф Сталин қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, оның орнына келген Никита Хрущев Коммунистік партияның 20-шы съезінде жабық отырыста Сталиннің "жеке тұлғаға табынуын" және қатыгез параноясын айыптады. Бұл оқиға туралы ақпарат тарады, бірақ АҚШ барлау қызметтері "Құпия сөйлеу" деп аталған мәтінді алуға құмар болды. Кеңес Одағының саяси бюросы осы мәлімдеменің көшірмелерін Шығыс блогының бірнеше еліне жіберді. Польшада Виктор Грайевский есімді журналист Польша коммунистік партиясының бірінші хатшысы кеңсесінде жұмыс істейтін әйелінен бір көшірме алды. Грайевский еврей болған және жақында Израильге барып, көшіп кетуге шешім қабылдаған; ол Варшавадағы Израиль елшілігінің қауіпсіздік қызметкерлеріне мәлімдемені тапсырды, олар оның суретін түсіріп Харелге Тель-Авивке жіберді. Харел бұл мәлімдемені батыстың басқа барлау мекемелеріндегі әріптестерімен бөлісті, әсіресе американдық ЦРУ-дың қарсы барлау басшысы Джеймс Джесус Энглтонмен.
After the creation of Israel in 1948, Harel founded and became the first director of Israel's internal security agency, Shin Bet. Later, he took over the Mossad a year after it was created in 1951. As chief of two of the nation's three intelligence agencies, Harel wielded considerable power in Israel's first 15 years. In 1957, members of the West German government provided Israel with information that Adolf Eichmann was hiding in Argentina under the name "Ricardo Klement". Eichmann, as director of Department IV B4 of Nazi Germany's Reich Security Main Office (RSHA) during the Second World War, had played a crucial role in the planning and execution of the so called "Final Solution to the Jewish Question". Israeli prime minister David Ben Gurion believed that seeking Eichmann's extradition from Argentina by legal and diplomatic methods would be unsuccessful. In 1959, he placed Harel in charge of the operation to locate, seize, and secretly extract Eichmann from Argentina, with the intention of returning him to Israel to stand trial. In April 1960, Harel's team of agents arrived in Buenos Aires, and tracked Eichmann to a residence in the San Fernando neighborhood of the city. Harel followed soon after. On May 11, they kidnapped Eichmann as he walked from a bus stop to his home. Days later, Eichmann was drugged and clandestinely placed on an Israeli diplomatic aircraft, disguised as a crew member. He was flown to Tel Aviv. According to Harel himself, when he arrived back in Israel with the captured Eichmann, Harel went to Ben Gurion's office and told the prime minister: "I've brought you a present. Eichmann is here." Harel later stated that it was his belief that if the Eichmann operation had begun some weeks earlier, the Mossad may have had a chance to apprehend Dr. Josef Mengele, the notorious physician who presided over the selections on the train platform at Auschwitz. His book about the operation, The House on Garibaldi Street, became a best seller and a 1979 television film (The House on Garibaldi Street). Harel was also responsible for the intelligence coup that cemented the Mossad's reputation with Western intelligence agencies. In March 1956, three years after the death of Soviet dictator Joseph Stalin, his successor Nikita Khrushchev denounced Stalin's "cult of personality" and brutal paranoia in a speech before a closed session of the Communist Party's 20th Congress. Word spread of this event, but U. S. intelligence agencies were unable to obtain the text of the so called "Secret Speech". The Soviet politburo delivered copies of the speech to a few Eastern bloc countries; in Poland, a journalist named Viktor Grayevsky borrowed a copy from his girlfriend, who worked in the office of the First Secretary of the Polish Communist Party. Grayevsky, who was Jewish, had recently visited Israel and had decided to emigrate; he gave the speech to security officers at the Israeli embassy in Warsaw, and they in turn sent photographed copies to Harel in Tel Aviv. Harel shared the speech with his counterparts in other Western intelligence offices, most notably counterintelligence spymaster James Jesus Angleton of the American CIA.
Саяси мансап
Мосадтан кеткеннен кейін Харел премьер-министр Леви Ешколдың барлау жөніндегі кеңесшісі болды. Ронен Бергманның сөзіне сәйкес, ол Бен Барканың өлтірілуінің салдарынан Мосадтағы және жалпы Израиль саясатындағы қарсыластарын қаралауға тырысқаннан кейін бұл қызметтен кетіп қалды. Содан кейін ол 1969 жылғы сайлауға дейін Давид Бен-Гурионның жаңадан құрылған Ұлттық тізіміне қосылды және партия төрт мандат жеңгендіктен Кнессетке сайланды. Бірақ Бен-Гурион партиядан кеткен соң, ол ыдырап бастады, екі депутат Ликудқа, ал екіншісі – Біріккен партияға (Alignment) өтті. Осының салдарынан Харел 1973 жылғы сайлауда мандатын жоғалтты.
After leaving Mossad, Harel served as Prime Minister Levi Eshkol's adviser on intelligence. According to Ronen Bergman, he resigned from this post after he attempted to utilize the fallout of the killing of Ben Barka to denigrate his opponents in Mossad and larger Israeli politics. He then joined David Ben Gurion's newly created National List prior to the 1969 elections, and was elected to the Knesset as the party won four seats. However, after Ben Gurion resigned from the party it began to disintegrate, with two of the MKs defecting to Likud and the other to the Alignment. As a result, Harel lost his seat in the 1973 elections.