Кіріспе

Интерактивті фильм — кинофильмнің сипаттамаларына ие видеоойын немесе басқа да интерактивті медиа. Видеоойындар индустриясында бұл термин кино ойынына сілтеме жасайды, яғни ойынды кинолық, сценарий бойынша ұсынылатын видеоойынға, көбінесе анимациялық немесе тікелей түсірілген кадрлардың толық қозғалыс видеосын пайдалану арқылы. Ал кино индустриясында "интерактивті фильм" термині интерактивті киноны білдіреді, онда бір немесе бірнеше көрермен фильммен өзара әрекеттесіп, фильмдегі оқиғалардың барысына әсер ете алады.

Дизайн

Бұл жанр лазерлік дискілер мен лазерлік дискілер ойнатқыштарының – алғашқы сызықтық емес немесе кездейсоқ қолжетімділікпен бейне ойнату құрылғыларының пайда болуымен қалыптасты. Лазерлік дискі ойнатқыш кез келген бөлімге бірден секіріп, ойната алатындықтан (видеотаспа сияқты басынан соңына дейін сызықты түрде ойнаудың орнына), тармақталған сюжеттері бар ойындар бейне бөлімдерінен ретсіз жиналатын болды, дәл сол сияқты «Өзіңнің бастығың бол» кітаптары ретсіз беттерден құрастырылады. Осылайша, интерактивті фильмдер анимациялық түрінде немесе түскін актерлермен (немесе кейінірек 3D модельдермен жасалған) түсіріліп, негізгі сюжет желісін ұстанды. Ойыншының қате (немесе басқа рұқсат етілген) әрекеттерінен кейін іске қосылатын қосымша сахналар түсірілді (мысалы, «Ойын аяқталды» сахналары). 1983 жылғы «Dragon's Lair» аркадалық ойыны – коммерциялық интерактивті фильмнің танымал мысалы. Онда бұрынғы Disney аниматоры Дон Блут салған анимациялық толық қозғалысты бейне (FMV) пайда болды, онда ойыншы басты кейіпкердің әрекеттерінің бір бөлігін басқарады. Қауіпті жағдайда ойыншы қандай қимыл, әрекет немесе комбинацияны таңдау керектігін шешуі керек еді. Егер дұрыс емес қимыл таңдалса, «өмірді жоғалту» сахнасы көрсетілетін, ал дұрыс таңдау жасалғанда – оқиғаның қалған бөлігі көрінетін еді. «Dragon's Lair» ойынында тек бір ғана сәтті аяқталу мүмкіндігі болды, ал пайдаланушының міндеті – дизайнерлердің күткен қимылын таңдау немесе болжау еді. Таңдаудың шектеулі болуына қарамастан, «Dragon's Lair» өте танымал болды. Бұл ойындардың аппараттық құралы лазерлік дискі ойнатқышынан, интерфейстік бағдарламалық жасақтамасымен жабдықталған процессордан тұратын. Бұл бағдарламалық жасақтама әр шешім нүктесінде контроллер түймелеріне бөлімдерге секіру функциясын тағайындайтын. «Өзіңнің бастығың бол» кітабында айтылғандай, «Егер солға бұрылсаң, 7-бетке өтіңіз. Егер оңға бұрылсаң, 8-бетке өтіңіз» делінгендей, «Dragon's Lair» немесе «Cliff Hanger» контроллері ойыншы дұрыс басқаруды іске қосса, сәтті оқиғаның келесі бөліміне өтуге, ал дұрыс емес басқарса – өлім сахнасына өтуге бағдарламаланған. Сол кездегі лазерлік дискі ойнатқыштары аркадада үнемі қолданылғандықтан тез тозып, жиі ауыстыру қажет болатын. Бейнематериалды қамтитын лазерлік дискілерде ешқандай ерекшелік болған жоқ, олардың бөлімдерінің ретінен басқа. Аркадалық консольден алынса, оларды стандартты, интерактивті емес лазерлік дискі ойнатқыштарында ойнатуға болар еді. Технологияның кейінгі жетістіктері интерактивті фильмдерге FMV-нің бірнеше қабаттарын «виттер» деп атауға мүмкіндік берді, бұл дәстүрлі бейне ойындарының графикасындағы көпбұрышты модельдер мен спрайттардың аясының үстіне жабысқаны сияқты болды.

Шығу тегі

Механикалық интерактивті кино ойындарының алғашқы мысалдары 20 ғасырдың басында Ұлыбританиядағы "кино ату галереясы" ойынымен басталады. Олар әдеттегі карнавал ойындарына ұқсас болды, бірақ ойыншылар киноэкранында мақсаттардың фильмдік кадрларын көріп, оларға атып, ұпай жинауға тырысты. Экранға дұрыс уақытта оқ тисе, фильм уақытша тоқталып, ұпай есептеледі. Мұндай ойынның алғашқы табысты үлгісі – 1912 жылы Ұлыбританияда шыққан Life Targets ойыны. 1910 жылдары "кино ату галереясы" ойындары Ұлыбританияның бірнеше аймағында қысқа ғана уақытқа танымал болды. Көбінесе нысана ретінде сафари жануарлары бейнеленген, кадрлар британдық империялық колонияларда түсірілген. 1910 жылдардан кейін бұл ойындардың танымаллығы төмендеді. Capitol Projector компаниясының 1954 жылғы электромеханикалық ойын автоматы Auto Test – жүргізуші куәлігіне арналған симуляция. Ол алдын ала жазылған жүргізу бейнелерін көрсету үшін кинокатушкалы бейнепроекторды пайдаланды және дұрыс шешімдер қабылдаған ойыншыға ұпай берді. Бұл кино немесе жарыс ойыны емес, білім беру мақсатында жасалған жүргізу симуляторы болды. Интерактивті киноның ерте мысалы – 1967 жылы Radúz Činčera жазған және режиссерлік еткен Kinoautomat фильмі. Бұл фильм алғаш рет Монреальдегі "Экспо-67" көрмесінде көрсетілді. Фильм лазерлік дискі немесе осыған ұқсас технологияның пайда болуынан бұрын түсірілгендіктен, көрермендерге екі көрініс арасынан таңдау жасауды ұсынатын тікелей эфирдегі жүргізуші сахнаға шықты. Көрермендердің дауыс беруінен кейін таңдалған көрініс көрсетілді. Интерактивті кино ойынының ерте үлгісі – Nintendo компаниясының 1974 жылғы электромеханикалық аркадалық ойыны Wild Gunman. Ол фильмдік катушканы пайдаланып, Батыс жәңгілдегі қарушылардың толық қозғалыс бейнесін (FMV) көрсетті. 1970 жылдары Kasco (Kansei Seiki Seisakusho) компаниясы Toei студиясы түсірген автомобиль кадрларын көрсеткен, жанды FMV-ға ие The Driver электромеханикалық аркадалық ойынын шығарды. 1975 жылы Nintendo компаниясы ат жарысына қатысты аркадалық ойын Vertical Align=sup шығарды. Ол видеотаспадан ат жарыстарының бейнелерін ойнату үшін Электрондық бейнежазба (EVR) технологиясын қолданды. EVR Race 1976 жылдан 1978 жылға дейін үш жыл қатарынан Жапониядағы ең табысты медаль ойыны болды. Тағы бір ат жарысына ставка жасау ойыны – Electro Sport's Quarter Horse (1982) – лазерлік дискіні пайдаланған алғашқы аркадалық ойын. Бірақ ол тек ат жарыстарының алдын ала жазылған, интерактивті емес бейнелерін ойнату үшін қолданылды, ал ойыншының мүмкіндігі жарысқа ставка жасаумен шектелді. Кездейсоқ қолжетімділік видеосын компьютерлік ойындармен біріктірудің алғашқы әрекеті – Дэвид Любардың Apple II үшін BASIC тілінде жазған, Creative Computing журналының редакторы Дэвид Х. Ахл үшін жасаған Rollercoaster ойыны. Бұл 1977 жылы шыққан американдық фильмнің бөліктерін ойнату үшін лазерлік дискіні іске қоса алатын мәтіндік оқиға болды. Бағдарлама 1981 жылы ойлап табылды және 1982 жылғы қаңтарда Creative Computing журналында жарияланды. Мақалада Лубар оның құрылуы туралы, Ахл Rollercoaster-дың алғашқы бейне/компьютерлік ойын гибриді екенін және бейне/компьютерлік интерактивтілік теориясын ұсынғанын, сондай-ақ ойынды іске қосуға және одан әрі тәжірибелер жасауға қажетті жабдық туралы мақалалар жарияланды.

Лазерлік дисктер ойындары

Лазерлік дискідегі бейне ойын – лазерлік дискіден ойнатылатын, графиканың толыққанды бөлігі немесе бір бөлігі ретінде алдын ала жазылған бейне (жанды түсірілім немесе анимация) пайдаланатын бейне ойын. Бірінші маңызды аркадалық лазерлік дискідегі бейне ойын – Sega компаниясының Astron Belt ойыны, бұл үшінші тұлғадан ойналатын ғарыш кеңістігіндегі рельсті ату ойыны, онда ойыншының/жау кемелері мен лазерлік оқтар тірі түсірілімнен алынған толық қозғалыстағы бейнеге қосылады (көбінесе жапондық ғылыми-фантастикалық фильмнен алынған). 1982 жылы жасалған, ол 1982 жылдың қыркүйегінде Токиодағы Ойын автоматтары көрмесінде (AM Show) және 1982 жылдың қарашасында Чикагодағы AMOA көрмесінде таныстырылды, содан кейін 1983 жылдың наурыз айында Жапонияда шығарылды. Алайда, АҚШ-тағы шығарылымы бірнеше аппараттық және бағдарламалық қателерге байланысты кешіктірілді, сол кезде басқа лазерлік дискідегі ойындар одан бұрын шықты. Ойын 1983 жылдың маусымында халықаралық деңгейде жарық көрді. Ол бейне ойындарда оқиғаны жеткізудің жаңа тәсілін енгізді: ойынның ату кезеңдері арасындағы оқиғаны дамыту үшін қысқа толық қозғалыстағы бейнелерді пайдалану; жылдар өткен соң, бұл бейне ойындарда оқиғаны жеткізудің стандартты тәсіліне айналды. Bega's Battle ойыны да тармақталған оқиға желісіне ие болды. Бұл АҚШ-та шыққан алғашқы лазерлік дискідегі ойын болды. Онда мультфильмге ұқсас анимациялық көріністер болды. Көріністер ойнатылады және ойнату барысында ойыншы ойынды келесі көрініске жылжыту үшін джойстиктегі немесе батырмадағы белгілі бір бағытты басуы керек, мысалы, жылдам оқиға сияқты. Мысалы, бір көрініс батырмен, Дирк есімді рыцарьмен басталады, ол көпірдің тесігі арқылы құлап, оған шаңғылар шабуыл жасайды. Егер ойыншы осы сәтте батырманы басса, Дирк қылышымен шаңғыларды қорғайды және өзін тесіктен шығарады. Егер ойыншы қылыш батырмасын дұрыс уақытта баспаса немесе оның орнына джойстиктегі бағытты басса, Диркке шаңғылар шабуыл жасайды және оны жазады. Алайда, сәтті емес әрбір әрекет қара экранның бірнеше сәтін тудырады, онда лазерлік диск кейіпкердің өлімін көрсететін көрініске ауысады, бұл сол кездегі басқа бейне ойындардағы графикалық жүйелердегі ойынның үздіксіз ағынын бұзады; бұл кейбір ойыншылар мен сыншылардың жиі айтқан пікірі болды. Лазерлік дискідегі ойындардың екі стилі пайда болды. Astron Belt-тің үлгісімен жасалғандары алдын ала жазылған лазерлік дискідегі бейнені нақты уақыт компьютерлік графикасымен және ойынмен біріктірді, оларды дәстүрлі интерактивті бейне ойындарға ұқсатады. Dragon's Lair үлгісімен жасалғандары жылдам оқиғалармен анимациялық лазерлік дискідегі бейнені біріктірді, оларды интерактивті мультфильмдерге ұқсатады. Лазерлік дискідегі соңғы стильдегі ойындар, әдетте, алдыңғыларынан жақсы нәтижелер көрсетті.

Реалдық уақыт ойындары

Astron Belt-тің жолын қуған, алдын ала жазылған бейнені нақты уақыттық компьютерлік графика және ойынмен біріктірген ойындардың ішінде бірнешеуі 1983 жылдың қыркүйегінде Токиодағы AM көрмесінде таныстырылды, ал оның ізбасары Star Blazer көрменің «ең күшті» лазерлік дискілік ойыны деп бірауыздан мойындалды. Көрмедегі басқа ойындардың ішінде Funai Interstellar болды, ол алға жылдам қозғалатын үшінші тұлғадан ату ойыны, ол лазерлік дискідегі бейне фондары үшін алдын ала көрсетілген 3D компьютерлік графиканы, ал кемелер үшін нақты уақыттағы 2D компьютерлік графиканы пайдаланды. Cube Quest та сол жылы Токиодағы AM көрмесінде таныстырылды. Кейін сол жылы Gottlieb’s M.A.C.H. 3 тік бағытта жылдам ату ойыны болды, ол тірі бейнелі лазерлік дискілік видео фондарын 2D компьютерлік графикамен біріктірді. Firefox (1984) аркада ойынына Firefox фильмінің бейне және дыбысын компьютерлік графика және дыбыспен біріктіретін Philips LaserDisc ойнатқышы енгізілді. Ойын арнайы CAV LaserDisc-ті пайдаланды, онда дискіде өте қысқа аралас сегменттер түрінде сақталған бірнеше сюжеттік желілер болды. Ойыншы, ойынның компьютері бақылауымен сюжеттік желіні ауыстырғанда да, үздіксіз бейне беруді қамтамасыз ету үшін бақылау айнасын реттеу арқылы келесі сегментті іздестіретін болды. Бұл іздеу әдісі ойыншы үшін өте қиын болды және машиналардың жиі бұзылуына әкеп соқты, бұл лазерлік дискілік аркада ойындарының танымалдылығына кедергі келтірді. 1990 жылдары American Laser Games кең ауқымды жарық тапаншасын қолданатын лазерлік дискілік видео ойындарын шығарды, олар ертедегі лазерлік дискілік ойындарға ұқсас болды, бірақ әрекетке әсер ету үшін джойстик орнына жарық тапаншасы қолданылды.

Тездету оқиғалары

Dragon's Lair-дің жолын ұстанған, алдын ала жазылған бейнелерді жылдам әрекеттермен (quick time events) дамытқан ойындардың арасында, сол жылы Cinematronics компаниясы шығарған тағы бір Дон Блуттың анимациялық ойыны – Space Ace болды. Онда анимацияның белгілі бір сәттерінде бірнеше "дұрыс шешімдер" болатын "тармақталған жолдар" ұсынылды, ал ойыншы таңдаған әрекет келесі сахналардың ретін өзгертетін еді. Dragon's Lair-дің сәттілігі көптеген жалғастар мен ұқсас лазерлік дискідегі мультфильмдердің жасалуына себеп болды, олар жылдам әрекеттерді қамтитын. Дегенмен, түпнұсқа анимацияны жасау өте қымбат болды. Қосымша шығындарды азайту үшін бірнеше компаниялар сол кездегі американдық көрермендерге беймәлім болған жапондық анимелерден кадрларды жинап қолданды. Мұндай мысалдың бірі – Stern компаниясының 1983 жылғы Cliff Hanger ойыны, ол Хаяо Миядзаки режиссерлік еткен Люпин III фильмдерінен – «Кальястро замкы» және TMS Entertainment анимациялаған «Мамоның құпиясы» фильмдерінен кадрларды пайдаланды. Анимеге негізделген лазерлік дискідегі ойындар 1980-ші жылдары көптеген американдықтарды жапондық анимемен таныстырды, әсіресе Cliff Hanger Люпин III және Хаяо Миядзакимен таныстырды, тіпті Люпин мен Миядзакидің аниме туындылары АҚШ-та театрларда немесе үйде көрсетілмей тұрып. 1984 жылы Super Don Quixote, Esh's Aurunmilla және Ninja Hayate ойындары жылдам әрекеттер кезінде ойыншыға дұрыс жауапты көрсету үшін анимацияның үстіне қарапайым компьютерлік графиканы қосты, бұл мүмкіндік 1985 жылғы Time Gal және Road Blaster ойындарында да қолданылды. Time Gal ойынына уақытты тоқтату мүмкіндігі де қосылды, онда ойынның белгілі бір сәттерінде Рейка уақытты тоқтатады; осы сәттерде ойыншыларға үш нұсқа ұсынылады және кейіпкерді құтқару үшін дұрыс жауапты таңдауға жеті секунд беріледі. Осы сияқты стильдегі аркадалық лазерлік дискідегі ойынның тағы бір мысалы – Badlands.

Құлдырау

1983 жылы лазерлік дискілерге арналған аркадалық ойындардың ең қызу шағы жеткеннен кейін, 1984 жылы лазерлік дискілер нарығы төмендеді. Сол жылы Space Ace және Cobra Command сияқты бірнеше танымал аркадалық ойындар шықты, бірақ олардың бұрынғы жылғы лазерлік дискілерге арналған ойындар сияқты кең танылуға қол жеткізе алмады. Аркадалық бейнеойындардың алтын ғасыры аяқталғаннан кейін, лазерлік дискілер аркада индустриясын жаңартпақ болды, бірақ олар бұл үміттерді ақтамады. Керісінше, аркада нарығын Каратэ Чемпионы, Track & Field, Punch Out және бірнеше Nintendo VS. System ойындары сияқты спорттық бейнеойындар жандандырды.

VHS және CD-ROM

1987 жылы Hasbro компаниясының Control Vision бейне ойын жүйесі (бастапқыда "NEMO" деп аталған) үшін VHS таспаларын пайдаланатын Night Trap ойыны жасалды. Hasbro Control Vision өндірісін тоқтатқаннан кейін, видеоматериалдар 1991 жылы Digital Pictures компаниясын құрғандар сатып алғанға дейін мұрағатқа салынды. Digital Pictures Night Trap ойынын Sega CD платформасына көшіріп, 1992 жылы шығарды. 1988 жылы Epyx үш VCR ойынын жариялады, оның бірі California Games видео ойынына негізделген. Олар видеотаспадағы кадрларды үстел ойынымен біріктірді. 1980-жылдардың соңынан бастап American Laser Games көптеген жанды әрекеттер мен жарықпен ойналатын лазерлік дискілік ойындарды шығара бастады. Бұл ойындар ертедегі мультфильмдерге ұқсас болды, бірақ әрекетке әсер ету үшін джойстик орнына жарық қаруын қолданды. Сонымен қатар, Digital Pictures үй консольдары үшін әртүрлі интерактивті фильмдерді жасауды бастады. CD ROM-дар Sega CD сияқты үй консольдарына, сондай-ақ үй компьютерлеріне енгізілген кезде, актерлерді бейнелейтін жанды әрекеттер мен толық қозғалыс бейнелері бар ойындар өте жаңа болып саналды және бірнеше интерактивті фильмдер жасалды. Осы кезеңдегі танымал приключенческая ойындар: Under a Killing Moon, The Pandora Directive (Текс Мерфи сериясының бір бөлігі), The Beast Within: A Gabriel Knight Mystery, Voyeur, Star Trek: Klingon, Star Trek: Borg, Ripper, Snatcher, Black Dahlia, The X Files Game, Phantasmagoria, Bad Day on the Midway және The Dark Eye. Әрекет жанрындағы басқалары – Brain Dead 13 және Star Wars: Rebel Assault. Жад пен дискідегі орынның шектеулі болуына, сондай-ақ өндіріске қажетті ұзақ уақыт пен жоғары шығындарға байланысты, ойыншылардың әртүрлі әрекеттері үшін көптеген нұсқалар мен балама көріністер түсірілмеді, сондықтан ойындарда көптеген мүмкіндіктер мен ойынның әртүрлілігі болмады. Осылайша, интерактивті фильмдер ойындарын бір рет аяқтағаннан кейін қайта ойнау қиын болды.

DVD ойындар

DVD ойыны (кейде DVDi, "DVD интерактивті" деп аталады) – дербес ойын, оны DVD ойнатқышта ойнауға болады. Ойын DVD форматына енгізілген технологияны пайдаланып, көптеген DVD ойнатқыштармен үйлесімді интерактивті ойын ортасын құрады, қосымша жабдық қажет етпейді. DVD-телевизиондық ойындар алғаш рет 1990 жылдардың соңында жасалды. Олар көңіл көтеру құралы ретінде жақсы қабылданып, түсінілмеді. Алайда, PlayStation 2 сияқты DVD-ге негізделген ойын консольдары DVD-ге негізделген ойындарды танымал етті және DVD бейне ойнатқышы ретінде де жұмыс істеді. Сонымен қатар, бұл формат кейбір бейне ойындарды DVD форматына импорттау үшін қолданылды, оларды компьютердің орнына стандартты DVD ойнатқышта ойнауға мүмкіндік берді. Мысалдар: Dragon's Lair және Who Shot Johnny Rock?. Tomb Raider: The Angel of Darkness компьютерлік/консольдық ойыны 2006 жылы Lara Croft Tomb Raider: The Action Adventure деген DVD ойыны ретінде шығарылды. Бастапқыда компьютерге арналған визуалды романдар мен эроге сияқты жапондық ойындар көбінесе DVDPG-ге (DVD Player Game деген терминді білдіреді) көшіріледі. Стандартты сақтау әдістерінің орнына DVDPG парольді сақтау жүйесін пайдаланады. Осыған ұқсас ойын түрлеріне BDPG (Blu-ray Disc Players Game) және UMDPG (Universal Media Disc Players Game) жатады. DVD форматының ерекшеліктері бастапқыда енгізілген кезде, Dragon's Lair (DVD-де қайта шығарылған), Scene It? және басқа DVD ойындарының сериялары сияқты интерактивті ойындарды ойнау үшін қарапайым DVD ойнатқышты пайдалану мүмкіндігі қарастырылған, сондай-ақ фильмдердің DVD-дегі бонус материалы ретінде қосылған ойындар да бар. Aftermath Media (Trilobyte-тың Роб Ландерос құрған) DVD платформасы үшін Tender Loving Care және Point of View (P.O.V) интерактивті фильмдерін шығарды. Мұндай ойындар кіші жастағы көрермендерге арналған DVD-дискілерде кездеседі, мысалы, Гарри Поттер фильмдер сериясының қосымша мүмкіндіктері бар дискілерде.

Тікелей интерактивті фильмдер

Әлемдегі ең алғашқы тікелей интерактивті фильм – My One Demand 2015 жылғы 25 маусымда түсіріліп, көрсетілді. Blast Theory жасаған бұл фильм үш күн бойы TIFF Lightbox-қа тікелей эфирде таратылды. Актёрлық құрамда сегіз адам болды, олардың ішінде Джулиан Ричингс және Клэр Коултер де бар еді. Кинотеатр көрермендері Мэгги Хукулак сомдаған баяндаушы қойған сұрақтарға ұялы телефондары арқылы жауап берді, ал олардың жауаптары дауыстауға және титрлерге енгізілді.

Қазіргі заманғы даму

Кейінгі бейне ойындарда осы тәсіл толыққанды анимацияланған компьютерлік сахналарды пайдалану арқылы жүзеге асырылды, соның ішінде Chunsoft компаниясының «Sound Novel» сериясы, Sega компаниясының «Shenmue» сериясы, Konami компаниясының «Shadow of Memories», Level 5 компаниясының «Time Travelers» және Quantic Dream компаниясының «Fahrenheit» сияқты әртүрлі приключенческая ойындар. Көптеген сахналарда ойыншы кейіпкерді шектеулі түрде басқарады және оқиғаны дамыту үшін белгілі бір әрекеттерді таңдайды. Басқа сахналар жылдам оқиғалар болып табылады, онда ойыншының сәтті болуы үшін тиісті түймелерді дұрыс уақытта басуы қажет. Кейбір ойындар, мысалы, «Sound Novel» сериясы, «Shadow of Memories», «Time Travelers», «Until Dawn», «Heavy Rain», «Beyond: Two Souls» және «Detroit: Become Human» ойыншының таңдаған әрекеттеріне немесе дұрыс орындамауына байланысты көптеген тармақталған сюжеттік желілерге ие, олар негізгі кейіпкерлердің өліміне немесе құпияны шеше алмауға әкелуі мүмкін. 1990 жылдары интерактивті фильмдердегі хрома кей жиынтығындағы актерлердің жұмысы дәстүрлі кино түсіруден өзгеше болды: Олар ойыншы таңдаған мүмкін болатын әрекеттердің бірін орындады, көбінесе ойыншыға реакция білдіру үшін камераға қарады және көбінесе түсірілім алаңындағы басқаларға реакция жасамады. Мұндай өнімдер 1990 жылдардың басында танымал болды, өйткені CD-ROM және лазерлік дискілер тұрмыстық ортаға еніп, көптеген консольдердің төмен сыйымдылықты картридждеріне балама болды. Алғашқы CD-негізгі консольдер тегіс және текстуралы 3D графиканы көрсетуге қабілетті болғанда, 1995 жылға қарай толыққанды FMV ойыны негізгі ағымнан шығып қалды, бірақ ол бірнеше жыл бойы ПК-ға арналған приключенческая ойындар үшін мүмкіндік болып қала берді. Соңғы шығарылған атаулардың бірі – 1998 жылғы ПК және PlayStation ойыны «The X Files: The Game», ол 7 CD-ге салынған. Сол жылы «Tex Murphy: Overseer» DVD-ROM үшін әзірленген алғашқы ойынға және FMV-ді кеңінен пайдаланған соңғы «интерактивті фильмдердің» біріне айналды. 2014 жылы «Tex Murphy» сериясы жаңа FMV ойыны «Tesla Effect: A Tex Murphy Adventure» арқылы жалғасты. Компьютерлік технологияның жетістіктерімен интерактивті фильмдердің маңызы азайды, өйткені көптеген әзірлеушілер толыққанды цифрланған кейіпкерлер мен сахналарды пайдалана бастады. Бұл форматты Telltale Games танымал етті және «The Walking Dead» приключенческая ойындар сериясында сәттілікке жетті. Бұл ойындар кейде «интерактивті фильмдер» деп аталады, өйткені ойыншы ойынның жалпы сюжетіне әсер ететін таңдаулар жасай алады, бірақ кейіпкерлерді тікелей басқара алмайды, бұл тәжірибе кесінді сахналардың тізбесін тамашалауға ұқсас. Бұл идея Telltale-дің «The Walking Dead» сериясында одан әрі дамытылды, онда ойыншының әрекеттері болашақ ойындарды күрт өзгерте алады, мысалы, «The Walking Dead» 1-ші маусымындағы ойыншының таңдауына байланысты әртүрлі кейіпкерлер тірі қалуы мүмкін, бірақ сол кейіпкерлер «The Walking Dead: Season Two» ойынына әсер етеді. Эпизодтық приключенческая ойындардың басқа мысалдары – Telltale-дің «The Wolf Among Us» сериясы және Dontnod Entertainment жасаған «Life Is Strange» сериясы.

Дэвид Кейдж: интерактивті фильмдер деп аталатын бейнеойындар

Шығарылған кезде Heavy Rain (Quantic Dream компаниясының 2010 жылғы видео ойыны) өте жағымды пікірлер алды және бірнеше ойын, кино және теледидар саласындағы марапаттарды жеңіп алды. Бірақ ең қызықтысы – сыншылардың оны видео ойыны емес, интерактивті фильм деп бірауыздан айтуы. Бұл анықтама, әрине, 90-шы жылдардағы фильмдердің үйде немесе компьютерде қолжетімді болуымен байланысты құбылыстан шабыттандырылған. Ондай фильмдер көрерменге алдын ала жазылған эпизодтарды көрсететін, соңында оқиғаның бағытын өзгертетін таңдау жасауға мүмкіндік беретін. Кейдж өзінің Heavy Rain ойынын интерактивті фильм деп атайды, және шындығында, ойынның мақсаты осы фильмдерге ұқсас: видео ойынының интерактивті мүмкіндіктерін киноның көркемдік байлығымен үйлестіру. Дегенмен, бұрынғыларынан ерекшелік ете отырып, Кейдж тікелей түсірілімнен бас тартып, тек компьютерлік графиканы пайдалануды жөн көрді. Бұл, әзірге, зерттеу кезеңдерінен сюжеттік эпизодтарға өтетін кезде интерактивті фильмдерге тән жатсыну сезімін азайтуға көмектеседі. Кейіпкерлермен бірлесу тек орындауға сұралатын әрекеттерге ғана емес, сонымен қатар ойын дизайны деңгейінде ойыншыдан аватардың физикалық күшін сезінуге бағытталған QTE-лерді орындауға байланысты. Сұхбатының бірінде режиссер Кейдж ойынның физикалық сезімге баса назар аудара отырып жасалғанын, ойыншыға кейіпкердің анимациясын джойстикпен басқаруға мүмкіндік бергенін айтты. Мұның мақсаты – ойыншыны кейіпкермен бірдей физикалық кеңістікке енгізу. Осы механиканың ойынға енгізген жаңалығы күмәнсіз болғанымен, интерактивтілік Дэвид Кейджтің ойындарында ұсынылатын тәжірибенің шағын бөлігі болып қалады. Ойын мен бейнелер арасындағы қарым-қатынас Кейджтің туындыларында біріншісін екіншісіне енгізу арқылы бұзылады, нәтижесінде интерактивті бейнелер пайда болады. Мысал ретінде 2016 жылы Remedy компаниясы шығарған Quantum Break ойынын келтіруге болады. Ойынның бөлімдері арасында тікелей түсірілген телешоу эпизодтары көрсетіледі: осы эпизодтардағы көріністер ойыншының қабылдаған шешімдеріне және ол өзара әрекеттескен заттарға сәйкес өзгереді. Тікелей түсірілімдегі және компьютерлік 3D-графикадағы кейіпкерлердің келбеті motion capture технологиясын қолдану арқасында сақталады.

Интернеттің интерактивті фильмдер дәуірі

2008 жылы YouTube-та түсіндірмелердің (аннотациялардың) пайда болуымен Чад, Мэтт және Роб пайдаланушыға оқиға барысын басқаруға мүмкіндік беретін түсіндірмелерді қолданып, бес интерактивті оқиғадан тұратын серия жасады. Серияға «Уақыт машинасы», «Қылмыс», «Туған күн тойы», «Телепорт» және «Қазына іздеу» кірді. 2019 жылы түсіндірмелер YouTube-тан жойылды, бұл көптеген бейнелермен өзара әрекеттесу мүмкін емес етеді. 2010 жылдары Netflix сияқты ағымдық қызметтер танымалдылығы мен жетілдірілу деңгейін арттыра бастады. 2016 жылы Netflix балаларға арналған интерактивті туындылармен тәжірибе жүргізуді бастады, соның ішінде «Шапан киген мысық» мультфильмінің нұсқасы және Telltale компаниясының «Minecraft: Story Mode» бейімдемесі. Netflix-тің тікелей түсірілген көріністері бар алғашқы ірі интерактивті фильмі – «Black Mirror: Bandersnatch», ол «Black Mirror» антологиялық сериясының бір бөлігі және 2018 жылдың желтоқсанында жарық көрді. Netflix «Black Mirror» авторы Чарли Брукермен бірлесіп, интерактивті форматтың мүмкіндіктерін пайдаланатын оқиғаны жасады, сонымен қатар болашақ жобаларда қолдану үшін көріністерді жедел жадқа (кэш) сақтауды және фильмнің дамуын басқару үшін өз құралдарын әзірледі. 2022 жылы Netflix тағы бір интерактивті қысқа фильмді шығарды – «Cat Burglar», ол интерактивті сұрақ-жауап мультфильмі. Онда көрермен Роуди есімді мысық ұрлықшысы рөлін ойнайды, ол күзетші иті Пиннат қорғайтын музейден құнды өнер туындысын ұрлауға тырысады және оқиға бойынша өрлеу үшін дұрыс жауаптар беруі керек.

Қабылдау

Интерактивті фильмдердің сол кездегі спрайт-ойындарда қайталай алмайтын кинолық сапасы болғанмен, олар нарықтың таңдаулы сегментіне жатты – тікелей әрекеттесудің шектеулі мүмкіндіктері көптеген ойыншыларды ыңғайсыздандырды. 1995 жылы FMV ойындарының танымалдылығы төмендеді, себебі нақты уақыт 3D графикасына қызығушылық арта түсті. FMV-ге негізделген ойындарға кері реакция соншалықты жиі кездесетін, тіпті ойынды насихаттауда да мойындалды; «Психикалық детектив» интерактивті фильміне арналған жарнамада: «Иә, біз бұрынғы толық қозғалыс видео ойындарының нашар екенін жақсы білеміз» делінген. Құны да маңызды мәселе болды, өйткені лайықты өндіріс сапасымен түсірілген жанды бейнелерді түсіру қымбатқа соғады, ал аз бюджетпен түсірілген видео ойынның жалпы бейнесін нашарлатады. «Ground Zero: Texas» ойыны Sega компаниясына шамамен 3 миллион АҚШ долларына түсті, бұл 1994 жылғы төмен бюджетті фильмнің құнымен шамалас. Шешімдердің шектеулі болуымен қатар, тағы бір сынға ұшыраған мәселе – видеоның өзінің сапасы еді. Ол, ойыншы белгілі ақпаратты өңдеп, мүмкіндіктерді зерттеуге тиіс болғандықтан, тармақта жол таңдау, дәстүрлі ойында шешім қабылдаумен бірдей қиындық тудырады, бірақ нәтижесі тек бірнеше тармақтан ғана тұратындықтан, пайдасы азырақ. Жанрдың жақтастары, ойыншыға анимациялық кейіпкерлер емес, нақты адамдармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік беру арқылы, интерактивті толық қозғалыс видеосы фильмдерде немесе дәстүрлі бейнеойындарда мүмкін емес эмоционалдық және сезімтал реакцияларды тудыра алады деп мәлімдейді.

Басқа қолданыстар

Кейбір студиялар қарапайым компьютерлік ойынды интерактивті фильмдермен үйлестірді; мұның ең алғашқы мысалдары – Origin Systems Wing Commander сериясының Wing Commander III: Heart of the Tiger сериясынан басталатын ойындары болды. Ұрыс миссияларының арасында Wing Commander III тірі актерлермен түсірілген видеороликтерді ұсынды; ойын миссиялардың жеңіліп немесе ұтылуына, сондай-ақ видеороликтердегі шешімдер кезінде жасалған таңдауларға байланысты сюжеттің шектеулі тармақталуын қамтамасыз етті (кейбір актерлермен ұқсас Wing Commander IV: The Price of Freedom да осы сияқты болды). BioForge сияқты басқа ойындар, мүмкін, жаңылысып, кино масштабындағы бай әрекет пен сюжеті бар ойынды сипаттау үшін бұл терминді қолданды, бірақ ойын процесі жағынан FMV фильмдерімен ешқандай байланысы болмады. Бұл термин мағынасы тұманды, себебі көптеген бейнеойындар фильмдерге ұқсас сюжет желісін ұстанады.