Кіріспе

Тікелей эфирде әртүрлі клубтарда
тікелей эфир шоуының түрі

Ашық микрофон немесе ашық майк ("ашық микрофон" сөзінен қысқартылған) – бұл көбінесе түнде өтетін, кофехана, түнгі клуб, комедия клубы, стриптиз клубы немесе паб сияқты жердегі тікелей эфирдегі шоу. Көрермендер, әуесқой немесе кәсіби болсын, сахнада өнер көрсете алады, көбінесе алғаш рет немесе жақын арадағы өнер көрсетуін жарнамалау үшін. Аты айтқандай, орындаушыларға көрермендер еститіндей етіп, PA жүйесіне қосылған микрофон беріледі. Орындаушылар уақыт слотын алдын ала жүргізушімен келіседі, ол әдетте тәжірибелі орындаушы немесе орынның менеджері немесе иесі болады. Жүргізуші ықтимал үміткерлерді орынға сәйкестігіне қарай іріктеп, шоу барысында оларға өнер көрсету үшін уақыт бере алады. Ашық микрофондар комедияға (скетч немесе стендап болсын), музыкаға (көбінесе акустикалық әнші-күйшілер), поэзияға және сөз өнеріне бағытталған. Рок-топтар немесе комедиялық топтар сияқты топтардың өнер көрсетуі сирек кездеседі, себебі мұндай топтардың жабдықтарын дайындау және дыбысын тексеру үшін кеңістік пен логистикалық талаптар жоғары. Ашық микрофонға кіру ақысы төмен болуы немесе мүлдем болмауы мүмкін, бірақ орынның өзі сыйлық жинауға арналған банка, "қолдан қолға" сыйлық беру немесе түрлі сыйлықтармен лотерея ұйымдастыруы мүмкін. Ақы төленетін орындар ішімдіктер мен тамақ сатудан пайда көреді. Орындаушыларға әдетте ақы төленбейді, бірақ орын оларға сусын немесе тамақ ұсынуы мүмкін. Егер жүргізуші тәжірибелі маман болса және орынның иесі/менеджері болмаса, ол өз қызметі үшін ақы алады және кеш барысында өзінің толық өнер көрсетуін дайындауы немесе орындаушы қолжетімді болмаған жағдайда шұғыл түрде орын алмастыруы мүмкін. Ашық микрофондар джем-сессиялармен байланысты, себебі екеуі де әуесқой орындаушыларға өнер көрсету мүмкіндігін береді. Айырмашылығы – джем-сессияларда көбінесе музыкалық ансамбльдер, тіпті үй тобы немесе ырғақ секциясы қатысады және кәсіби орындаушылардың қатысуы мүмкін.

Музыка

Ашық микрофондар жаңадан өнерге қадам басқан музыканттарға тікелей аудитория алдында өнер көрсету тәжірибесін жинақтауға мүмкіндік береді, бұл тәжірибесіз немесе деможазбасыз алу өте қиын. Олар әнші-күйшілерге шығармашылықтарын көрсетуге арналған аламат. Олардың танымалдылығына дейін, мұндай мүмкіндік тек халықтық клубтарда ғана болатын, олар жаңа музыканың авторларын әрдайым қолдамай, дәстүрлі халық музыкасын артық көретін. Сондай-ақ, акустикалық музыканттардың немесе жеке орындаушылардың орындаған музыкасы міндетті түрде халық музыкасы болады деген қате пікір қалыптасқан, ол әлі де кең таралған. Кейбір ұйымдастырушылар «акустикалық кеш» немесе «акустикалық клуб» деген атауды таңдап, осы іс-шараны халықтық клубтардың үлгісімен, бірақ әртүрлі музыкалық стильдерді қамтитын кең ауқымда өткізуге тырысады. Ашық микрофон шаралары көбінесе аптаның ортасында немесе демалыс күндерінің соңында, келушілердің ағыны аз болатын кезде өткізіледі. Олар жұма және сенбі күндері кешкі уақытта сирек ұйымдастырылады, себебі осы күндері клубтар демалыс күні келген клиенттерге толы болады және тікелей эфирде өнер көрсететіндер – бұрыннан шақырылған кәсіби музыканттар болады. Ұлыбританияда ашық микрофонға арналған ең танымал күн – бейсенбі, ал екінші орында сәрсенбі күні тұрады. Мұндағы ең ірі ашық микрофон форматындағы музыкалық байқау – Open Mic UK, ол әртүрлі жанрлардың 10 000-ға жуық қатысушысын тартады. Байқаудың бас жүлдесі – 30 000 фунт стерлингке дейін инвестиция. Іс-шараның ауқымына байланысты барлық қатысушылар сахнаға жай ғана шығудың орнына алдын ала тіркелуі керек. Америка Құрама Штаттарында танымал ашық микрофон форматы – «Блюз кеші». Осы форматта бар немесе клуб аптаның ортасындағы белгілі бір күнді «ашық микрофон блюз кеші» деп белгілейді. Мекеме әдетте гитара, бас және барабан, кейде клавишатурадан тұратын үй тобын ұсынады. Әншілер, гитарашылар және гармоника ойнағысы келетін музыканттар үй иесімен бірге тіркеледі. Оның міндеті – орындаушыларды іріктеу, таңдау және ретпен шығару, сондай-ақ оларды әдепті түрде сахнаға және сахнадан шығару. Таңдалған әндер музыканттар тобының жаттығусыз орындауы үшін жеткілікті қарапайым болуы керек, сондықтан блюз стандарттары қолданылады. Әндер «C тоналдылығындағы жылдам 12 такттік блюз» немесе «F тоналдылығындағы баяу 12 такттік блюз» сияқты барлық қатысушыларға таныс фразалармен жариялануы мүмкін. Әншілер, клавиштер, духовые аспаптар (әдетте саксофондар) және түрлі соққы аспаптары жиі қосылады.

Комедиялық

Stand up comedy ашық микрофон түндері белгілі комедиялық клубтарда өткізілуі мүмкін, бірақ көбінесе басқа орындарда, сахнамен немесе сахнасыз, көбінесе паб немесе бардың жоғарғы немесе артқы бөлмесінде, кітап дүкенінде, колледж кампусында, рок-клубта немесе кофеханада өткізіледі. Сирек жағдайларда, олар стриптиз клубтары мен комикс дүкендері сияқты орындарда да ұйымдастырылады. Комедия клубтары көрермендердің болмауына байланысты, сахнаға көтерілуді күтіп тұрған орындаушыларға арналған арнайы бөлме – «жасыл бөлмеге» ие болуы мүмкін жалғыз ашық микрофондық орын болып табылады. Ашық микрофон түндері жаңадан бастаған комедианттарға тікелей көрерменсіз жасай алмайтын өнерлерін тәжірибелеу мүмкіндігін береді. Әдеттегі комедиялық ашық микрофонның көрермендері – басқа комедианттар. Кәмелетке толмағандар клубқа ата-аналарымен бірге келуі керек. Тәжірибелі комедианттар ашық микрофонды жаңа материалды немесе жаңа кейіпкерді сынап көрудің ақысыз мүмкіндігі ретінде пайдалана алады. Ашық микрофонды комедиялық кештер ағылшын тілінде сөйлейтін ірі қалаларда, мысалы Бостон, Чикаго, Лондон және Нью-Йорк сияқты, жақсы дамыған стендап өнерінің орталықтарында кеңінен таралған. Стендап өнерпаздары ашық микрофондарды желі құру үшін, ақылы және ақысыз жұмыс іздеу үшін, достар табу үшін немесе психотерапияның бір түрі ретінде пайдаланады. Комедиялық өнердің орындалатын орны «бөлме» деп аталады; комедианттар көрерменді «бөлмені сезу» арқылы бағалайды. Стендап өнерлері арнайы сахналық алаңға ие және өнеркәсіптік стандарт ретінде күшейтілген микрофонды пайдаланады. Комедиялық ашық микрофондарда өнер көрсету үшін ешқандай талаптар қойылмайды, бұл «кел және көрсет» форматы деп аталады. Әдеттегі комедиялық ашық микрофонда өнерпаздарға сахнада 3–7 минут беріледі. Бес минуттық өнерге шамамен үш минуттық материал қажет. Орындалатын барлық стендап комедия түпнұсқалық болуы тиіс. Стендап комедияның жүргізушісі «бөлмеде» көңіл-күйдің тепе-теңдігін сақтауға тырысады. Жүргізушілер көрермендерді сахнаның алдыңғы жағына жақын отырғызуға тырысады, себебі бұл көрермендердің ләззат алу сезімін күшейтеді және күлкіні арттырады; осындай шара туралы сыншы былай деп жазды: «Комедиялық бөлмеде тығыз орналастырылған орындықтар көрермендерге физикалық ыңғайсыздық туғызды, бірақ көрермендер көбінесе «толық үйдің сезімін» қаншалықты ұнатқанын айтты. Керісінше, концерттерге келушілер көп болмағанда және көрермендер бос орынды кеңінен пайдаланғанда, олар өздерінің тәжірибесін ойын-сауық немесе ләззат ретінде сипаттауға аз бейімді болды». Жүргізуші әр өнерпазды тіркеу тізімінде көрсетілген есімді айтып, көрермендерден орындаушыны қол шапалақтауды сұрайды. Ашық микрофонда бірінші болып өнер көрсету комедиант үшін қиындық туғызады, өйткені көрермен «салқын» болады және бұл орындауға ең қиын орын болып саналады. Стендап өнерпаздары көбінесе көрерменге тікелей сөйлеу үшін екінші жақты қолданады. 2011 жылы жазушы Роб Дурхам ашық микрофон түнінің ұзақтығы 90 минуттан аспауы керектігін және 15-тен аспауы керектігін айтты. Комедиялық ашық микрофон әдетте 30 адамнан аспайды, комедиант Ханнибал Бюресс бұл орынға баруға болатын ең көп адам саны екенін айтты. Стендап өнерпаздары өз өнерлерін кейінірек қарап шығу және репетициялау үшін жазуы – әдеттегі жағдай. Әртүрлі көрермендердің пікірлері стендап өнерін қалыптастыруға айтарлықтай әсер етеді. Жүргізуші комедиантқа уақыты біткенге дейін бір минут қалғанда жарықпен сигнал береді, бұл «жарықты алу» деп аталады. Қазіргі заманда бұл көрермендердің назарын аудармау үшін ұялы телефонның фонарь жарығымен жасалады. Егер комедиант бұл жарықты елемейтін болса және белгіленген уақыттан кейін өнер көрсетуін жалғастыра берсе, бұл «жарықты өртеу» деп аталады және комедиантқа сол жерде өнер көрсетуіне тыйым салынуы мүмкін. Комедиялық ашық микрофондардың басқа түрлері «алдын ала брондалған шоулар» және «келушілер шоулары» бар. Алдын ала брондалған шоулар әдеттегі форматта өтеді, бірақ өнерпаздар орындарды бір аптадан бір айға дейін алдын ала резервтейді. Келушілер шоулары витрина форматында ұсынылады, әр өнерпаз сахна уақытын қамтамасыз ету үшін өзімен бірге 5–15 адамды әкелуі керек (және әр адамға жабылу ақысы мен екі сусынның ең төменгі мөлшері), бірақ бұл кеңінен пайдаланушылық ретінде қарастырылады.

Поэзия, рэп және сөйлеу сөзі

Өлең және сөз өнерінің ашық микрофонында әдетте төмендегілер болады: жүргізуші (әдетте ақын немесе сөз өнері шебері), ақындар мен сөз өнері шеберлері және көрермендер. Кейде ашық микрофон кештерінде оқырмандар да қатысады немесе бұл жазу шеберханасының бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ көбінесе қатысуға ниет білдірген кез келген адам тіркеле алады. Әр қатысушы микрофонға шақырылып, бір-екі туындысын оқиды. Жазушылар жаңа өлеңдерін көрерменге сынап көру үшін немесе жергілікті жазушылар қауымдастығы туралы білу үшін ашық микрофонға қатысады. Ал кейбіреулер тек тыңдау үшін келеді. Өлең және сөз өнерінің ашық микрофоны тыныш, сабырлы ортадан бастап, оқырмандар мен/немесе орындаушылардың көрерменнің қолдауына таласатын көтеріңкі шараларға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Мұндай шаралар көбінесе кітапханаларда, кофеханаларда, кафелерде, кітап дүкендерінде және барларда өткізіледі. Әр ақын немесе сөз өнері шеберінен өнерлерін белгілі бір уақыт шегінде ұстау сұралады, бұл әр орындаушыға өз туындыларын көрерменмен бөлісуге жеткілікті уақыт береді. Жүргізуші немесе MC «қақпашы» рөлінде болып, шараға кімдердің қатысуына болатынын анықтайды. Егер орындаушы белгіленген уақыттан асып кетсе, жүргізуші оның үлесі үшін құрметпен алғыс айтып, сахнаны келесі орындаушыға босатуды сұрайды.

Сирек кездесетін ерекшеліктері

"Ашық палуба" (мұндағы "палуба" диджейлер қолданатын айналмалы үстелге қатысты) және "ашық катушка" (мұндағы "катушка" 35 мм фильм катушкасын білдіреді) терминдері, жаңадан бастағандардың өз өнерін көрсетіп, бір-бірін сынап бағалай алатын, тар мамандыққа бағытталған ашық микрофон шараларында қолданылады. Тұтынушыға арналған бейне технологияның бағасының төмендеуі және қазіргі заманғы компьютерлердің жоғары өңдеу мүмкіндіктері диджейлік өнер мен әуесқойлардың фильм түсіруіне қызығушылықты арттырды, бірақ мұндай шаралар әлі де сирек кездеседі.

Орындаушы-орындаушыларға берілетін жәрдемақылар

Музыкант, комедияшы немесе ақын ретінде ашық микрофонда өнер көрсетудің көптеген артықшылықтары бар. Ашық микрофонда өнер көрсетудің бір пайдасы – орындаушылардың байланыс желісін құруға мүмкіндік алуы. Жаңа бастаған орындаушылар сахнадағы өнер көрсету туралы кеңес бере алатын тәжірибелі әртістермен байланыса алады. Бұл байланыстар болашақ өнер көрсетулерді және ынтымақтастықтарды ұйымдастыруда да көмектеседі. Ашық микрофонда байланыс құрудың тағы бір артықшылығы – жаңа таланттарды таныстыру мүмкіндігі. Ашық микрофондарға келген көрермендер жаңа және жергілікті таланттарды ашуға мүмкіндік алады. Ашық микрофонда өнер көрсету арқылы орындаушының материалдары бұрын естімеген адамдарға жетеді. Бұл көрермендерге орындаушымен байланысуға және оның материалдарын ұқсас талғамдағы достары мен туыстарымен бөлісуге мүмкіндік береді. Тәжірибе жинақтау – ашық микрофонға қатысушылар үшін тағы бір маңызды артықшылық. Көптеген орындаушылар өнер жолын жаңа ғана бастаған немесе жылдар бойы өнер көрсетіп келе жатқандар болады. Қай жағдайда болса да, ашық микрофонда өнер көрсету орындаушыларға сахнадағы өзін ұстауын жақсартуға және көрермендерді қызықтыратын материалды орындаудың ең тиімді жолын табуға көмектеседі.