Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1984 жылғы Ричард Адамстың фантастикалық романы
1984 fantasy novel by Richard Adams
Майя – Ричард Адамстың 1984 жылы жарық көрген фантастикалық романы. Оқиға Адамстың 1974 жылғы «Шардык» романының қиял әлеміндегі Беклан империясында өрбиді, және ол романға шамалы алдын-ала түсірілген шағын қосымша болып табылады, оқиға бірнеше жыл бұрын болған.
Maia is a fantasy novel by Richard Adams, published in 1984. It is set in the Beklan Empire, the fictional world of Adams's 1974 novel Shardik, to which it stands as a loose prequel, taking place a few years earlier.
1-бөлім: Шаруа
15 жасар Майя Беклан империясының Тонилда провинциясында анасы Морка, үш кіші қарындасы және әкесі Тарринмен бірге тұрады. Олардың шағын, кедей шаруа қожалығы Серрелинд көлінің жағасында орналасқан, ал Майя көлге жүзу арқылы жұмыстарынан қашып жүреді. Таррин Майяны жасырын түрде азғындыққа ұшыратады. Морка бұл жайтты білген соң Майяны құл саудагері Лаллокқа сатады. Майяны оның бір қызметкері зорлап жіберуге талпынады, бірақ оны қараша құл қыз Окула құтқарады. Мая мен Окула жақын досқа айналады, тіпті бір-біріне ғашық болады. Олар Бекла қаласына жіберіледі. Окула өзінің өткені туралы айтады: әкесі, зергер, оны шөл арқылы Беклаға алып келгенін, оларды ақсүйек Форнис қарсы алғанын айтады. Форнис Окуланың әкесін өлтіріп, оның изумрудтарын қасиетті патшайымның тәжінде пайдаланған. Окула құл ретінде сатылды. Адамс бірнеше тарауларда Маяға тоқталмай, Бекланың саяси жағдайын сипаттайды. "Леопард" фракциясы – Бас барон Дуракон, Форнис (қазіргі Киелі патшайым), Лорд-генерал Кембри және Жоғары кеңесші Сенчо басшылығымен билікке келді. Олар Батыс провинция Субаны көршілес Терекенальт мемлекетіне беру арқылы билікке жетті. Олар құлдықты заңдастырды, ал қазір астананың қаржысы оның салықтарына негізделген. Империяның әр жерінде көтеріліс ошақтары пайда болды.
Maia, at 15, lives in the Beklan Empire's province of Tonilda with her mother, Morca, her three younger sisters, and her stepfather, Tharrin. Their small, poor farm is on the edge of Lake Serrelind, and Maia tends to shirk her chores by swimming in the lake. Tharrin secretly seduces Maia. When Morca discovers the affair, she sells Maia to a slave dealer Lalloc. Maia is almost raped by one of his employees, but is saved by Occula, a black slave girl. Maia and Occula become very good friends and even lovers. They are sent to the city of Bekla. Occula relates her past: her father, a jewel merchant, brought her across the desert to Bekla. They were received by the noblewoman Fornis. She had Occula's father murdered and his emeralds incorporated into the Sacred Queen's crown. Occula was sold as a slave. Adams outlines Bekla's political situation in several chapters that bypass Maia. The "Leopard" faction led by the High Baron Durakkon, Fornis (now the Sacred Queen), the Lord General Kembri, and the High Counsellor Sencho came to power by ceding Suba, a western province, to the neighbouring kingdom of Terekenalt. They legalised slavery, and the capital's finances are now heavily based on taxation of it. Pockets of rebellion have sprung up around the empire.
2-бөлім: Құл қыз
Сенчо Майя мен Окуланы "орын құлдары" ретінде сатып алады. Сенчоның үй шаруасына жауапты Теребинтия оларды бақылап, оқытады. Аралықта Зирек есімді саудагер келіп, Окуламен құпия әңгімелеседі. Мая әдемі, көңіл көтеруді жақсы көретін, алыс жолға апаратынын көрсетеді және Сэнчоның азғын көңіл көтеруін қамтамасыз етуден кәсіби қанағаттану табады. Оның таңғалысы, ол тіпті көріністі ұнатады, өйткені оның төсек құлы, дауылшыл Мерис, борышын орындамағаны үшін дүремен соққыланып, сатылады. Теребинтия қыздарды басқа бай, билік иелеріне жалға береді. Осы байланыс құралын пайдаланып, Лорд Генерал Кембри Майя мен Окуланы агенттер ретінде жасырын түрде шақырады және Майяға Субаның мұрагері және көтерілісшілердің ықтимал одақтасы Байуб Оталды сенім артуға міндеттейді. Байұб Отал - көршілес провинцияның баронның және "Нокомис" ("аждаһа") деген лақаппен билеушінің ұлы. Сенчо қатты ауырып қалғанда, ол тек Окуланың қатаң қамқорлығына ғана тәуелді болады. Бақшадағы қонақ үйде Окула Сенчоны көзден таса етіп, өзінің бүлікші серіктестері Зирек пен Мериске Сенчоны өлтіруді белгілейді. Майя мен Окула Сенчоны өлтіруге қатысы бар деп күдікті ретінде тұтқындалды. Королева Форнис Майяны өзінің үйіне қабылдайды. Майя өзінің жыныстық қажеттіліктерін қанағаттандырмағандықтан, Форнис оны Кембриге береді; Майя досын өлім жазасынан құтқаруға үміттеніп, патшайымды Оккулаға қызықтырудың осы мүмкіндігін пайдаланады. Кембри Майяны қашып кеткенін жария ету үшін Баюб Оталга жібереді. Байұб Отал онымен бірге Субаға жасырын түрде қайтып барады. Майя оның өзіне деген ерекше құрметінің бір себебі оның өлі анасы Нокомиске ұқсағаны (және билегені) екенін біледі, ол әлі күнге дейін бүкіл провинцияда құрметтеледі. Байұб Отал Субан патриотизмін Теренеканалтпен одақтасу үшін пайдаланғанды қалайды. Жарыс орнында Майя Терекенальт офицері жас және келбетті Дзен Курельге ғашық болады. Зен Курел оның төсекке шақыруын қабыл алады, бірақ сол түні жоспарланған күтпеген шабуылға қатысу үшін тез кетеді. Екі елдің шекарасы - Вальдерра өзені өте жылдам және тас-талқанды деп саналады, бірақ Терекенальтерлер оны ауыр арқандар мен мықты адамдармен кесіп өтуге жоспарлайды, осылайша екінші жағын күзететін Тонильдан сарбаздарының жасағын таңғалдырады. Мая өзінің сүйіктісінің өмірін құтқару үшін өзенге жүзіп келеді. Ол ауыр жарақаттарға қарамастан, Беклан командирін ескертіп, шабуылды теріске шығарады.
Sencho buys both Maia and Occula as "bed slaves". Terebinthia, the woman in charge of Sencho's household, supervises and trains them. At intervals, a peddler named Zirek visits and exchanges cryptic conversations with Occula. Beautiful and fun loving, Maia shows promise of going far, and finds some professional satisfaction in providing Sencho's decadent pleasures. To her surprise, she even enjoys the spectacle when a fellow bed slave, the tempestuous Meris, is whipped and sold for dereliction of duty. Terebinthia rents out the girls to other rich and powerful men. Using this means of contact, Lord General Kembri secretly enlists Maia and Occula as agents and charges Maia with gaining the trust of Bayub Otal, the dispossessed heir to Suba and a potential ally of the rebels. Bayub Otal is the son of the baron of a neighbouring province and a dancer nicknamed "Nokomis" ("dragonfly"). When Sencho becomes drastically ill, he comes to depend almost solely on Occula's intense caretaking. During a garden party, Occula lures Sencho out of sight and signals her rebel confederates, Zirek and Meris, to stab Sencho to death. Maia and Occula are imprisoned on suspicion of colluding in Sencho's murder. Queen Fornis takes Maia into her household. As Maia fails to satisfy her sexual needs, Fornis gives her to Kembri; Maia seizes on this chance to interest the queen in Occula, hoping to save her friend from execution. Kembri sends Maia to Bayub Otal with a cover story of having escaped. Bayub Otal takes her with him as he secretly makes his way back to Suba. Maia learns that one reason for his extraordinary standoffish respect for her is that she looks (and dances) like his dead mother, Nokomis, who is still revered throughout the province. Bayub Otal hopes to use the resemblance to rally Suban patriotism on behalf of an alliance with Terekenalt. At the rallying site, Maia falls passionately in love with the handsome young Zen Kurel, an officer of Terekenalt. Zen Kurel accepts her invitation to bed, but leaves quickly to take part in a surprise attack scheduled for that very night. The River Valderra, the boundary between the two countries, is thought to be uncrossably swift and rocky, but the Terekenalters plan to ford it with heavy ropes and strong men, thus surprising the detachment of Tonildan soldiers guarding the other side. In hopes of saving her fellow Tonildans' lives as well as her lover's, Maia swims the river. Despite serious wounds, she warns the Beklan commander and thwarts the invasion.
3-бөлім: Серрелинда
Майя азат етіліп, құрметпен Беклаға оралады. Ол Серрелинд көліне байланысты "Серрелинда" деген бейресми лақап алады. Зен Курельмен қайта қосылуды үміттенеді, бірақ бай күйеу іздеу немесе қымбат куртызан болу деген үміттерге қарамастан, ешкімге көңіл білдірмейді. Оның танымалдығы мен жалғыздығы оны Форнистің қаупіне ұшыратады, себебі қасиетті патшайым халықтың пікірімен таңдалатындықтан, Майя тәжді қаламаса да, айқын бәсекелес болып табылады. Майя асырау әкесі Тарриннің бүлікшілердің хабаршысы ретінде Беклаға әкелінгенін көреді. Ол құрбандыққа шалуға үкімді. Майя оны босатуға бар күшін салады, ол оған оның нағыз анасы Морка емес, Морканың шатырына қашып келген, бала туғанда қайтыс болған жүкті қыз екенін айтады; Майя ол Нокомистің кіші қарындасының қызы екенін, демек Субан екенін түсінеді. Форнис Тарриннің өліміне себепкер болады. Майя Форнисті өлтіруге әрекеттенседі, бірақ патшайымның үйіне кірген Оккула тоқтатады. Оккула уақыты келгенде Форниске кек қайтаруға ниетті; ал қазір Майяның қолынан келмейтін садизм мен мазохизмге толы қызметтерді атқарады. Беклада азамат соғысы басталганда Майя Байұб Отал мен Зен Курельдің тұтқын ретінде әкелінгенін біледі. Форнистің қатілдік ызасынан қауіптенген Майя екі ер адамды босатып, олармен және Зирек пен Мериспен (Сенчоны өлтіргеннен бері жасырынып жүрген) Бекладан қашып кетеді.
Maia returns to Bekla, freed and celebrated. She gains an informal title as the "Serrelinda" after Lake Serrelind. Hoping to reunite with Zen Kurel, she takes no lovers, despite expectations that she will find a rich husband or become an expensive courtesan. Her popularity and single status bring her under threat from Fornis; since the Sacred Queen is chosen periodically by popular acclaim, Maia is an obvious rival despite not wanting the crown. Maia sees her stepfather, Tharrin, dragged into Bekla as a rebel informant. He is condemned to be sacrificed. Maia does her best to free him, and he reveals to her that her real mother was not Morca but a pregnant girl who had fled to Morca's cottage and died there in childbirth; Maia deduces she is the daughter of Nokomis' younger sister and therefore a Suban. Fornis causes Tharrin's death. Maia makes a desperate attempt to kill Fornis, but is thwarted by Occula, who was indeed inducted into the queen's household. Occula intends to take revenge on Fornis when the time is right; meanwhile she is performing the sort of sado masochistic services of which Maia had been incapable. As civil war breaks out in Bekla, Maia learns that Bayub Otal and Zen Kurel have been brought there as prisoners. In danger of Fornis' murderous fury, Maia frees the two men, and with them and Zirek and Meris (who have been hiding since assassinating Sencho), she flees Bekla.
4-бөлім: Субан
Бұрынғы тұтқындар Маяға қатты ашулы, себебі ол оларды Вальдеррада сатқан, ал ол бұл әрекетті олардың өмірін сақтауға жасалған идеалистік тыраныс деп есептеген. Дегенмен, олар Субаға немесе Терекенальтқа онымен бірге қайтуға келіседі. Майя және оның серіктері біраз уақыт бойы бүлікшілермен бірге саяхаттайды. Мерис, әрқашан проблема тудырушы, олардың біреуінен қаза табады. Мая шын ниетпен оларға көмектесуге тырысқандықтан, Zen Kurel мен Bayub Otal-дың сенімін біртіндеп қайта жетеді. Беклан империясынан Терекенальтқа қиын-қыстау қайықпен қашқаннан кейін, Баюб Отал қаза табады, ал Майя өте жақын тұратын адамынан үйлену ұсынысын алады. Екі жыл өткен соң, Майя (кішкентай ұлымен бірге) жаңа мемлекетінің астанасына сапар шегеді және сүйіктісі Окуламен кездейсоқ кездеседі. Окула Форнисті табиғаттан тыс күштердің көмегімен қалай өлтіргенін, сондай-ақ көтерілісшілердің Леопардтардың үкіметін қалай құлатқанын айтады. Оқиға Маяның Окуланың Беклаға оралу туралы өтінішін қабылдамауымен аяқталады; ол Дзен Курел мен оның әкесіне шаруашылықты басқаруға көмектесуді артық көреді.
The former prisoners are bitterly angry at Maia for betraying them at the Valderra, which she had idealistically considered an attempt to save their lives. Nevertheless, they agree to return with her to Suba or Terekenalt. Maia and her companions travel for a time with rebel freebooters. Meris, always a troublemaker, gets herself killed by one of them. Maia gradually regains Zen Kurel's and Bayub Otal's trust by her sincere efforts to help them. After an arduous boat escape from the Beklan Empire to Terekenalt, Bayub Otal is killed and Maia receives a marriage proposal from the man she loves most. Two years later, Maia (with her little son) visits the capital of her new country and by chance meets Occula. Occula describes how she killed Fornis, aided by supernatural forces, and how the rebels overthrew the Leopards' regime. The story ends with Maia refusing Occula's plea to go back to Bekla; she would rather help Zen Kurel and his father manage their farm.
Жасалған терминдер
Адамс "Уотершип Дауны" қояндары үшін Лапина тілінде сөздер ойлап тапқандай, ол құрмет көрсету сөздері, табиғи нысандар және жыныстық терминдер үшін кейбір "Беклан" сөздерін қолданады; соңғысы "ересектерге кітапты балалардың қолы жеткізілетін жерде қалдыруға мүмкіндік береді". Олардың кейбіреулері "Шардик" романында да қолданылады.
Much as Adams had invented words of the Lapine language for the rabbits of Watership Down, he employs some "Beklan" vocabulary for honorifics, natural objects, and sexual terms; the last "allows adults to leave the book within reach of children." Some are also used in Shardik.
Қабылдау
The New York Times сыншысы кітапты, әсіресе проза стилі тұрғысынан, «Шардикке» қарағанда әлдеқайда жақсы деп бағалады. Ол оны «денелі, шайқасқа толы және ұзаққа созылған ойын-сауық» деп сипаттап, бұл кітаптың оның бұрынғы романдарымен «жеке рухани тазару мен өзіне деген құштарлық сезімінде» ортақ екенін айтты. Адамстың шеберлікпен құрылған фантастикалық әлемін жоғары бағалап, сюжеттің «'Жұлдызды соғыстар' сияқты қызықты» екенін атап өтті. Дегенмен, феминистік көзқарасқа талпынуының «әйел персонаждарға қатысты қате түсініктерге» ұшырағанын айтты. Окуланың руханилыққа ие болғанына қарамастан, бай адамның күйеуі ретінде қанағатқа жететінін, ал Майяның оқырман күтетіндей қасиеттілікке ие болмай, бастаған жеріне ұқсас шаруашылықта аяқтағанын көрсетті. «Мырза Адамс бізден бәрін қалай түсінуді күтеді?» – деп сұрайды. The New Yorker журналы Майяның «Плейбой» моделі ретіндегі мансабы «Watership Down» еске салғанын, бірақ оның балыққа көбірек ұқсайтынын, ал оның жүзуі «оның мансабынан гөрі көп нәрсені өзгертеді» деп әзілдеді. «Мистер Адамстың шеберлігі оның туындыларын ғылыми фантастикаға жақын дидактикалық қиялдардан ерекшелендіреді», – делінген мақалада. Оның орнына, мақсат – көңіл көтеру, бұл әсем суреттелген оқиғаларда көрініп тұр, сондықтан оқырман кітапты қоюға мүлде ниеттемейді.
The New York Times reviewer considered the book far better than Shardik, especially in prose style. She called it "a sexy, swashbuckling, and hugely long romp," and said it resembled his previous novels in "its mood of personal exorcism and self indulgence." She praised Adams's inventive fantasy world and said the plot was "just so much 'Star Wars' and lots of fun." However, she said that what appeared to be an attempt at feminist sensibility was marred by "something basically wrongheaded about his female characters," noting that Occula, despite her spirituality, ends up being satisfied as a rich man's mistress, and that Maia, despite the reader's expectation that she will have some kind of apotheosis, ends up on a farm something like where she started. "What is it," she asks, "that Mr. Adams wishes us to make of it all?" The New Yorker quipped that though Maia's career as a Playboy Bunny was reminiscent of Watership Down, she seemed more like a fish, and her swimming "changes the course of much more than her career". It said "Mr. Adams's artistry distinguishes his work from those didactic fantasies which border on science fiction"; instead the aim was entertainment, as shown in the elaborate settings, and the reader has no reason to put the book down.