Ирландия мифологиясындағы Фраэх және Финдабайр дастаны

Кіріспе

Фрейх (Fróech, Fraích, Fraoch) – Коннахт батыры (құдай Бебинннің ұлы ретінде жартылай құдай) ирланд мифологиясының Ольстер циклындағы кейіпкер. Ол Бойн өзенінің құдайы Боанннің сіңілісі, Коннахт халқының Идат және Бебинннің (сидде Боанннің қарындасы) ұлы. Ол өте сұлу болғанымен және батырлық ерліктерімен әйгілі. Ол – Фир Домнан тайпасынан.

Фрейхтың мал аулау

"Фраэхтың мал шабуылы" романында Фраэх Айлиль мен Медбдің сарайына олардың қызы Финдабайрды іздеп барады. Финдабайр Фрейхке ғашық болады, өйткені ол туралы айтылған керемет әңгімелер, Фрейхтің үй іші оны анасының әпкесі Боанды аралап, одан керемет сыйлықтар алуға сендіреді. Боанд Фрейхке малдың ерекшеліктері бар елу шапан мен шапан, түнді күндей жарықтайтын елу зергерлік найза, алтын қоңыраулары бар елу қара ат, алтын тұмсықтары бар елу семсер, күміс шынжырлы жеті ит, жеті кернейші, үш жоңғар және үш арфашы береді. Фрейхті Айлиль мен Медб үйіне жылы қарсы алады, онда ол және оның компаниясы екі апта бойы тойланады. Бірде түнде Фрейх Финдабайр мен оның қызметші қызын суға шомылып жатқан кезде өзенге ертіп барады. Фрейх өзінің Круаханға Финдабайрмен бірге қашып кету үшін келгенін түсіндіреді. Финдабэр өзінің төменгі дәрежесінде бола тұра, қашып кете алмайтынын айтады, бірақ Фрейхтің өзімен үйленуге келгеніне қуанып, оған анасы Медб берген алтын сақинасын береді. Фрейк Айлиль мен Медбке барып, Финдабайрдың қолын сұрайды. Олар өтемақы ретінде алтынмен қапталған алпыс жылқыдан, он екі қызыл құлақпен он екі сиырдан тұратын қызыл бағаны сұрайды. Фрейх жалдамалы сыйдан бас тартып, оны Медбке өзі беруге болмайтынын айтады. Аилл мен Медб Фрейх Финдаирмен бірге қашып кетеді деп қорқады, сондықтан олар оны өлтіруді жоспарлайды. Олар Фрейхтің жақсы жүзуші екеніне сенімділік танытып, оны өзенге алып барады. Фрейх киімін шешіп, суға кіргенде, Айлиль Фрейхтің әмиянін ашып, Финдабайрдың сақинасын табады; Айлиль сақинаны суға лақтырады, ал Фрейх оны жұту үшін судан секіріп шыққан лососьты бақылайды. Fráech балықты ұстап, жағалауға әкеледі, бұл кезде Medb одан суда қалып, өзеннің екінші жағында әдемі рован жидектерінің бұтағын алуға сұрайды.). Фрейх рован ағашының бір бұтағын алады, сондықтан Медб басқа бұтақ сұрайды, ал Фрейх суға оралғанда оған су жындысы шабуыл жасайды (кейде оны айдаһар немесе жылан деп атайды). Фрейк компаниядан семсерін сұрап жалбарынады, бірақ Аиллдің ешбір адамы оған көмектесуге батылы жетпейді, сондықтан Финдаир киімдерін шешіп, Фрейктің семсерімен суға түседі. Аилл өзінің қызының үстіне найза ұстауға тырысады, бірақ Фрейк найзаны ұстап алады және оны Аиллге қайта лақтырады. Финдабайр Фрейхке семсерін береді, ол су жыланының басын шауып тастайды, бірақ ауыр жарақат алады. Аилл мен Медб оны сарайларына алып барып, Фрейхке бекон мен жас сиыр етінен ванна дайындайды; содан кейін олар оны өлуге төсекте орналастырады, бірақ жүз елу қыз Сидх, барлығы жасыл киім киіп, Фрейхтің жылауын естіп, оны Круаханның қабір үңгірлеріне алып кетеді. Келесі күні таңертең Фрейк Медб пен Айлильдің сарайына бірде-бір кемшіліксіз оралады және екі компания татуласады. Сырда Фрейх қызметшісіне бірден алдыңғы күні жағаға тастаған somonды алып, оны Findabair үшін пісіріп, ішіндегі сақинаны алып тастауды айтады. Екі жақ та тойға кіріп, мас болады, ал Айлиль өзінің барлық зергерлік бұйымдарын соттың алдында көрсетуді талап етеді. Ол Финдаирден өзіне берген сақинаның не болғанын сұрайды және егер ол табылмаса, оны өлімге кесіп тастайтынын, бірақ оны көрсете алса, күйеуін өзі таңдай алатынын айтады. Содан кейін Финдаир өзінің қызметшісін пісірілген балықты жоғарыда айқын көрініп тұрған сақинамен алып келуге жібереді, ал Айлиль Фрейхтің сақина қалай алынғанын түсіндіруін талап етеді. Фрейк Айлильге бірінші рет келіп, су жиегінде Финдабэрдің сақинаны жоғалтып алғанын және оны іздеп жүргенін естігенін айтады; Фрейк содан кейін оны бір жыл бойы оның махаббатына ауыстырып Финдабэрге қайтаруды ұсынғанын айтады. Аилл мен Медб Фрейхке малдарын алып кетуге және оларға қайтып келгенде оған Финдабайрды үйленуге кеңес береді. Фрейх Аилл мен Медбтен кетіп бара жатып, өзінің мал-мүлкі, әйелі мен үш ұлы ұрланғанын біледі. Фрейх Коналл Чернахпен бірге келеді және екеуі мал мен оның отбасын Альптерге жолатады; оларға қарақшылардың жасырынған жерін екі қауіпті жылан күзетіп отырғаны туралы ескертіледі, бірақ олар келгенде жыландар Коналлдың белбеуіне секіріп түседі және екі батыр шабуыл жасап, дунды жояды, Фрейхтың мал мен отбасын қайтарып алады. Ақырында Фрейх Тайн Бо Куайлнге қосылу үшін Айлиль мен Медбке оралады. Фраехтің оқиғасының бұл екі үздіксіз бөлігі Тайн Бо Фраех Фраехтың малының шабуылы повестіне енген. Ежелгі дәуірден бастап ауызша беріліп келе жатқан болса да, ертедегі ең көне қолжазба - бұл 12-ғасырдағы Лейнстер кітаб�...

In "The Cattle Raid of Fráech" Fráech travels to the court of Ailill and Medb in pursuit of their daughter Findabair, after it becomes known that she is in love with him. Findabair falls in love with Fráech because of the great stories being told about him, Fráech's household convince him to visit his maternal aunt Boand to obtain wondrous gifts from her. Boand gives Fráech fifty intricately worked mantles and tunics with animal details, fifty jeweled spears that lit the night like the sun, fifty dark horses with gold bells, fifty swords with golden hilts, seven hounds in silver chains, seven trumpeters, three jesters, and three harpists. Fráech is warmly welcomed into Ailill and Medb's home, where he and his company are entertained feasted for a fortnight. After biding his time Fráech follows Findabair and her maid to the river while they are bathing one night, and Fráech explains his true purpose in coming to Cruachan to elope with Findabair. Findabair says that she cannot elope, that being below her station, but she is happy Fráech has come to marry her and gives him a gold ring that her mother Medb gave her. Fráech goes to Ailill and Medb to ask for Findabair's hand in marriage, and they request in compensation an exorbitant bride price consisting of sixty horses with gold bits, twelve white cattle with red ears with twelve calves, and Fráech's support in the Cattle raid of Cooley. Fráech refuses the dowry, saying he would not give it for Medb herself. Ailill and Medb fear that Fráech will elope with Findabair so they plot to murder him in such a way that they cannot be blamed. They tell Fráech that he has a reputation as a good swimmer and take him to a river where they will watch him bathe. When Fráech removes his clothes and enters the water, Ailill opens Fráech's purse and finds Findabair's ring; Ailill throws the ring into the water, and Fráech watches as a salmon leaps from the water to swallow it. Fráech catches the fish and brings it to shore, at which point Medb asks him to stay in the water and retrieve a branch of beautiful rowan berries on the other side of the river.). Fráech retrieves a branch of the rowan tree, so Medb asks for another branch, and when Fráech returns to the water he is attacked by a water monster (sometimes referred to as a dragon or serpent). Fráech begs for his sword from the company, but none of Ailill's men dare to help him, so Findabair strips off her clothes and dives into the water with Fráech's sword. Ailill attempts to spear his own daughter, but Fráech catches the spear and throws it back at Ailill. Findabair gives Fráech his sword and he beheads the water serpent but is badly wounded. Ailill and Medb take him back to their palace and prepare a bath for Fráech from bacon and the fresh meat of a heifer; they then place him in a bed to die, but a hundred and fifty maidens of the Sidhe, all dressed in green, hear the lamentations for Fráech and carry him off to the burial caverns of Cruachan. To the astonishment of all, the following morning Fráech returns to the court of Medb and Ailill without a single blemish, and the two companies make peace. In secret, Fráech immediately tells his servant to retrieve the salmon that he left on the shore the previous day, to cook it for Findabair and to remove the ring from its belly. The two parties then proceed to feast and become drunk, and Ailill demands that all of his jewels be displayed before the court. He asks Findabair what became of the ring he gave her and tells her that if it is not found, he will put her to death, but if she can produce it, she may choose her own husband. Findabair then sends her maid to retrieve the cooked fish with the ring prominently displayed on its top, and Ailill demands that Fráech explain how the ring was retrieved. Fráech tells Ailill that he found the ring when he first came to visit and heard at the water's edge that Findabair had lost the ring and was looking for it; Fráech then said he offered to return it to Findabair in exchange for her love for one year. Ailill and Medb then tell Fráech to retrieve his cattle and that when he returns to them, they shall give him Findabair in marriage. Fráech then departs from Ailill and Medb and finds that his cattle have been stolen along with his wife and three sons while he was away. Fráech joins up with Conall Cernach and the two track the cattle and his family to the Alps; they are warned that the thieves' hideout is guarded by two dangerous serpents, but when they arrive, the serpents jump into Conall's girdle and the two heroes raid and destroy the dun, regaining Fráech's cattle and family. Finally Fráech returns to Ailill and Medb to join them for the Táin Bó Cuailnge. These two discontinuous parts of Fráech's story are contained in the narrative Táin Bó Fraích –The Raid of Fráech's Cattle. Although orally transmitted since antiquity, the earliest manuscript that contains the tale is the 12th century Book of Leinster which has a complete version of the story. Besides subject matter, A. H. Leahy
The society depicted in the first part has many similar network properties to that of Táin Bó Cuailnge while the second part is different both to the first part and to Táin Bó Cuailnge.

Тайн Бо Куайлнге

Таин Бо Куайлнгеде Медб Фрейхты Ку Кулайннге қарсы күресуге шақырады. Фрейх Ку Кулайнды өзенде шомылып жүргенін көріп, егер суға түссе, өлтіретінін ескертеді. Фрейх киімін шешіп, суға түсіп, Ку Кулайнмен күресе бастайды. Ку Кулайн Фрейхты жартылай суға батырып, жеңілуін сұрайды, бірақ Фрейх бас тартады, сондықтан Ку Кулайн оны екінші рет суға батырып, ол көз жұмады. Фрейхтің денесін Сид Фрейхке Сидтің бойшаң қыздары, барлығы жасыл киім киіп, алып кетеді.

Жергілікті атаулар

Роскомон графтығындағы Тулск қаласына жақын жердегі Карнфри (ирландша Carn Fraoich, Fráech's Cairn) үйіндісі, Конахт корольдері О'Коннордың тұсауын кию рәсімі үшін пайдаланылған, оның есімін сақтап қалды. Жақын жердегі Круахан үңгірінде (Oweynagat "мысықтар үңгірі" дегенді білдіреді) VRACCI MAQI MEDVVI, (үңгір) Фраэх Медб ұлы деген ежегір ирланд тілінде огам жазуы бар. Фраох – бұл сондай-ақ кельт тілінде жусанның атауы.