Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапура өзені немесе Какета өзені – Амазонка бассейніндегі ұзын өзен. Ол Колумбияда басталып, Бразилия арқылы шығысқа қарай ағып, Амазонка өзеніне құяды.
The Japurá River or Caquetá River is a long river in the Amazon basin. It rises in Colombia and flows eastward through Brazil to join the Amazon River.
Курс
Өзеннің бастауы Колумбияның оңтүстік-батысындағы Анд тауларында Какета өзені болып табылады. Какета өзені Магдалена өзенінің бастауына жақын жерден басталады және Колумбия арқылы ағып өтетін көптеген салаларымен суы молаяды. Ол оңтүстік-шығысқа қарай Бразилияға құяды, онда ол Жапура деп аталады. Жапура арналар желісі арқылы Амазонкаға құяды. Бразилияда шағын қайықтармен жүзуге болады. Рио-Негродан батысқа қарай Солимоэс өзені (Амазонканың жоғарғы бразилиялық бөлігі деп аталады) солтүстік-батыстан тағы үш ірі өзенді қабылдайды – Жапура, Иса (Бразилияға өтуге дейін Путумайо деп аталған) және Напо. Өзенде балықтар мен жорғалаушылардың алуан түрлері мекендейді, оның ішінде салмағы мен ұзындығы зор сомдар, электр шок беретін балықтар, пираньялар, тасбақалар және каймандар бар. Шығыс Какета өзенінің бұрын ағып өткен орманның көп бөлігі жайылымдық жерлерге, күріш, жүгері, маниок және қант қамысы егістеріне, сондай-ақ соңғы 20 жылда, әсіресе кока егістеріне айналдырылды.
The river rises as the Caquetá River in the Andes in southwest Colombia. The Caquetá River rises near the sources of the Magdalena River, and augments its volume from many branches as it courses through Colombia. It flows southeast into Brazil, where it is called the Japurá. The Japurá enters the Amazon River through a network of channels. It is navigable by small boats in Brazil. West of the Rio Negro, the Solimões River (as the Amazon's upper Brazilian course is called) receives three more imposing streams from the northwest—the Japurá, the Içá (referred to as the Putumayo before it crosses over into Brazil), and the Napo. The river is home to a wide variety of fish and reptiles, including enormous catfish weighing up to and measuring up to in length, electric eels, piranhas, turtles, and caimans. Much of the jungle through which the eastern Caquetá originally flowed has been cleared for pasture, crops of rice, corn, manioc, and sugar cane, and in the past two decades, particularly coca crops.
Навигация
ХІХ ғасырдағы бразилиялық тарихшы және географ Хосе Коэльо да Гама е Абреу, Марахо бароны, оған кеме жүретін учаскелерді жатқызды. Жюль Крево оны төменнен зерттеген, оны кеме жүруге кедергілерге толы деп сипаттады, ағысы өте күшті және өзенді жиі тасқын мен сарқырамалар бөліп тұрады. Бастапқыда оның сегіз саласы болған деп есептелген, бірақ колониялық әкімші Франсиско Ксавье Рибейро Сампаио 1774 жылғы саяхатының тарихи есебінде бір ғана нағыз саласы бар екенін және қалғандарының барлығы фуро немесе канолар екенін анықтады – Амазония өзендерінің аралас салалары осылай аталады. 1864–1868 жылдары Бразилия үкіметі өзеннің бразилиялық бөлігін Купати сарқырамасына дейін жан-жақты зерттеді. Жапура мен Негро арасындағы төмен, жазық жерде бірнеше өте оңай және дерлік толыққанды су жолдары бар. Марахо бароны олардың алтысы бар екенін және жоғарғы Жапураны Негроның Ваупес саласымен байланыстыратын біреуін жазды; осылайша тиісті аңғарлардағы жергілікті тайпалар бір-бірімен оңай байланыста болады. Өзен – негізгі көлік құралы, оны кішкентай қалақ қайықтар, үлкендері, моторлы қайықтар және жергілікті тұрғындар ланча деп атаған өзен кемелері пайдаланады. Кемелер түрлі-түрлі жүктерді тасымалдайды, кейде жалданып, тіпті жылдам сауда орындары ретінде де қолданылады. Колумбия бөлігінде партизандар мен әскердің болуы өзен қозғалысын шектеуге әкеп соқты.
The 19th century Brazilian historian and geographer José Coelho da Gama e Abreu, the Baron of Marajó, attributed of navigable stretches to it. Jules Crevaux, who descended it, described it as full of obstacles to navigation, the current very strong and the stream frequently interrupted by rapids and cataracts. It was initially supposed to have eight mouths, but colonial administrator Francisco Xavier Ribeiro Sampaio, in the historic report of his voyage of 1774, determined that there was but one real mouth, and that the supposed others are all furos or canos, as the diverting secondary channels of the Amazonian rivers are known. In 1864–1868, the Brazilian government made a somewhat careful examination of the Brazilian part of the river, as far up as the rapid of Cupati. Several very easy and almost complete water routes exist between the Japurá and Negro across the low, flat intervening country. The Baron of Marajó wrote that there were six of them, and one which connects the upper Japurá with the Vaupés branch of the Negro; thus the indigenous tribes of the respective valleys have easy contact with each other. The river serves as a principal means of transportation, being plied by tiny dugout canoes, larger ones, motorboats, and riverboats known locally as lanchas. The boats carry a multitude of cargoes, sometimes being chartered, sometimes even being traveling general stores. In the Colombian section, the presence of guerrillas and soldiers used to limit river traffic.
Халықтық мәдениетте
Жапура өзені "Мобильді костюмді Гундам" телесериалындағы Жер Федерациясының бас базасына берілген атау, ол "Джабуро" деп транслитерацияланады.
The Japurá River is the namesake of the main Earth Federation base in the Mobile Suit Gundam television series, transliterated as "Jaburo."