Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Махабад (مهاباد, және), сондай-ақ Михабад және Мухабад деп те аталады, бұрын Савойболаг (ساوجبلاغ) деп белгілі болған, Иран, Батыс Әзірбайжан провинциясы, Махабад ауданының Орталық ауданында орналасқан қала. Қала ауданның және ауылдық округтің орталығы болып табылады. 2006 жылғы халық санауы бойынша халқы 31 000 үй шаруашылығында 133 324 адамды құрады. 2011 жылғы келесі санақ 38 393 үй шаруашылығында 147 268 адамды тіркеді. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша 47 974 үйде 168 393 адам тұрады. Қала Урмия көлінің оңтүстігінде, теңіз деңгейінен 1300 метр биіктіктегі тар аңғарда жатыр.
City in West Azerbaijan province, Iran
Mahabad (مهاباد, , and ), also as Mihābād and Muhābād, and formerly known as Savojbolagh (ساوجبلاغ), is a city in the Central District of Mahabad County, West Azerbaijan province, Iran, serving as capital of both the county and the district. At the 2006 census, its population was 133,324 in 31,000 households. The following census in 2011 counted 147,268 people in 38,393 households. The latest census in 2016 showed a population of 168,393 people in 47,974 households. The city lies south of Lake Urmia in a narrow valley 1,300 metres above sea level.
Атауы
Махабад қаласы бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Пахлави шахы Реза шахтың тұсында алғаш рет осы атпен атала бастады. Одан бұрын ол Савойболаг деп белгілі болған, бұл түрік тіліндегі "соғхук булақ" ("салқын бұлақ") сөзінің парсы тілінде бұрмаланған түрі. Курд тіліндегі нұсқасы Саблах болды.
Mahabad first became the name of the city after World War I, during the reign of the Pahlavi shah (king) Reza Shah Before that, it was known as Savojbolagh, a Persian corruption of the Turkic word soghuk bulak (meaning "cold spring"). The Kurdish version was Sablagh.
Тарих
Савойболаг алғаш рет 16 ғасырда, Сафави дәуірінде тарихқа енген. Мукри күрдтері Сафави әулеті мен Осман империясы арасындағы бірнеше соғыстарға қатысып, ықпалын арттырды. 17 ғасырда Савойболаг Мукри княздығының (соран күрді тілінде Мукриян, парсы тілінде Мокриян деп аталады) орталығына айналды. Көптеген адамдар Савойболагтың қауымдық мешітін салған Будак Сұлтан Мукридің қазіргі қаланың негізін қалаушы екеніне сенеді.
Savojbolagh is first attested in the 16th century, during the Safavid era. Mukri Kurds participated in several wars between Safavid dynasty and Ottoman Empire, and gained more predominance. In 17th century AD, Savojbolagh became the seat of Mukri principality (known as Mukriyān in Sorani Kurdish and Mokriyān in Persian). Many believe Budaq Sultan Mukri, who built Savojbolagh's congregational mosque is the founder of the current town.
Махабад Республикасы
Махабад – күрд ұлтшылы Қази Мұхаммедтің басшылығымен 1946 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіздік жариялаған, қысқа ғұмырлы Махабад Республикасының астанасы болды. Республика сол дәуірде Иранды басып алған КСРО-дан күшті қолдау алды. Оған күрд тілінде сөйлейтін көпшілік тұратын Букан, Пираншаһр, Сардашт және Ошнавие қалалары кірді. АҚШ-тың делдалымен жасалған келісімнен кейін КСРО Ираннан кетуге келісті, ал 1947 жылы егемендік Шахқа қайта құрылды. Шах көп ұзамай Махабад Республикасына шабуыл жасауға бұйрық берді, республиканың басшылары, оның ішінде Қази Мұхаммед тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Қази Мұхаммед 1947 жылдың 31 наурызында дарға асылды. Арчибальд Рузвельттің талабы бойынша, Қазидің қажеттілік тудырып, КСРО-мен жұмыс істеуге мәжбүр болғанын айтқан Ирандағы АҚШ елшісі Джордж В. Аллен Шахты Қазиді немесе оның бауырларын өлім жазасына кесуден бас тартуға шақырды, бірақ Шах оған: "Мен оларды атып тастаймын деп қорқасың ба? Қорқатын болсаң, көңіліңді тыныштандыр, мен олай істемеймін" деді. Рузвельт кейіннен қазилерді өлтіру туралы бұйрық "біздің елшіміз есікті жапқаннан кейін" берілген болуы мүмкін екенін айтты және Шах туралы: "Мен ешқашан оны құрметтемедім" деп қосты.
Mahabad was the capital of the short lived Republic of Mahabad, which was declared independent on January 1, 1946, under the leadership of Kurdish nationalist Qazi Muhammad. The republic received strong support from the Soviet Union, which occupied Iran during the same era. It included the majority Kurdish speaking towns of Bukan, Piranshahr, Sardasht and Oshnavieh. After an agreement brokered by the United States, the Soviets agreed to leave Iran, and sovereignty was restored to the Shah in 1947. The Shah ordered an invasion of the Republic of Mahabad shortly afterwards, the leaders of the republic including Qazi Muhammad were arrested and executed. Qazi Muhammad was hanged on 31 March 1947. At the behest of Archibald Roosevelt Jr., who argued that Qazi had been forced to work with the Soviets out of expediency, U. S. ambassador to Iran George V. Allen urged the Shah not to execute Qazi or his brother, only to be reassured: "Are you afraid I'm going to have them shot? If so, you can rest your mind. I am not." Roosevelt later recounted that the order to have the Qazis killed was likely issued "as soon as our ambassador had closed the door behind him," adding with regard to the Shah: "I never was one of his admirers."
Иран Ислам Республикасы
2015 жылдың 7 мамырында қала тұрғындары 2015 жылдың 4 мамырында түсініксіз жағдайда қаза тапқан қонақ үйдің бөлме қызметкері Фариназ Хосраванидің өліміне байланысты тәртіпсіздікке көтерілді. Хосравани өзі жұмыс істейтін "Тара" қонақ үйінің төртінші қабатынан құлап қайтыс болды. Хосраваниді зорлауға баққан бір қызметкерден қашуға тырысқанда қаза тапқаны туралы хабарлар ашуды күшейтті. Тәртіпсіздік жасағандар Хосравани жұмыс істеген қонақ үйді өртеп жіберген деген хабар бар.
On 7 May 2015, the people of the city rioted following the unexplained death on 4 May 2015 of Farinaz Khosravani, a hotel chambermaid. Khosravani fell to her death from a fourth floor window of the Tara hotel, the hotel where she worked. Anger mounted following reports that Khosravani died attempting to escape an official who was threatening to rape her. The rioters reportedly set fire to the hotel where Khosravani worked.
Тіл және дін
Махабадтың көп бөлігін күрдтер мекендейді, олар исламның сүнни бағытын ұстанады. Курд тілінен өзге, көптеген адамдар парсы және әзербайжан түркі тілдерінде де сөйлейді. Бұрын қалада неоарамей тілінде сөйлейтін яһудилер де тұрған.
Most of Mahabad is populated by Kurds who follow the Sunni branch of Islam. Besides Kurdish, many speak Persian and Azeri Turkic as well. Neo Aramaic speaking Jews originally used to inhabit the city as well.