Жіречек сызығы: Латын және грек мәдениеттерінің Балқандағы шекарасы
Jireček Line
Жіречек сызығы: Рим империясында латын және грек тілдерінің Балқандағы әсер ету аймағын бөлетін шартты шекара. Тілдердің тарихы мен этногенез туралы мағлұмат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын және грек мәдениетінің ықпалының шегі. Жиречек сызығы – Рим империясындағы латын (солтүстікте) және грек (оңтүстікте) тілдерінің ықпалын ежелгі Балқан арқылы 4 ғасырға дейін бөліп тұратын шартты шекара. Жаңа жазулардың табылуымен шекара бірнеше рет түзетілді. Оның шамамен жолы Лисске жақын жерден (қазіргі Албаниядағы Леже және Лачқа жақын) басталып, Сердикаға (қазіргі Болгариядағы София) дейін созылады, содан кейін Балқан таулары арқылы Қара теңіздегі Одесске (Варна) дейін немесе солтүстікке қарай Дунай дельтасына дейін жағалау бойымен жалғасады.
Limit of the influences of Latin culture and Greek culture. The Jireček Line is a conceptual boundary through the ancient Balkans that divides the influence of the Latin (in the north) and Greek (in the south) languages in the Roman Empire from antiquity until the 4th century. The border has been repeatedly corrected by the discovery of new inscriptions. A possible rough outline of it goes from near Lissus (near Lezhë and Laç in modern Albania) to Serdica (now Sofia, in Bulgaria) and then follows the Balkan Mountains to Odessus (Varna) on the Black Sea or continuing along the coastline northwards to the Danube Delta.
Тарих
Бұл сызық румын, ароман, меглено-румын және албан халықтарының қалыптасқан аймағын анықтау үшін маңызды (румындардың және албандардың шығу тегі туралы қараңыз). Оны алғаш рет 1911 жылы чех тарихшысы Константин Жиречек славян халықтарының тарихында қолданған. Сызықтың орналасуы археологиялық жарылымдарға негізделген. Оның солтүстігінде табылған көптеген жазулар латын тілінде, ал оңтүстігінде табылған көптеген жазулар грек тілінде жазылған.
This line is important in establishing the area where the Romanian, Aromanian, Megleno Romanian and Albanian people formed (see Origin of the Romanians and Origin of the Albanians). It was originally used by Czech historian Konstantin Jireček in 1911 in a history of the Slavic people. The placement of the line is based on archaeological findings. Most of the inscriptions found to the north of it are written in Latin, and most of the inscriptions found to the south of it are in Greek.
Мақсаты
Ұсынылған жол, әртүрлі нұсқаларында, теориялық құрал болып табылады. Көне заманда да маңызды ерекшеліктер болды: жолдың солтүстігінде эллинизацияланған топтар болды (мысалы, Қара теңіздің батыс жағалауындағы грек колониялары), ал латинизацияланған топтар жолдың оңтүстігінде өмір сүрген болуы мүмкін. Дегенмен, ол белгілі бір аймақ қандай ықпалға басымды түрде ұшырағанын анықтау үшін пайдалы – әрине, шамамен. Жақындағы ғалымдар оны біршама түзетті: Каимо (1979) Далмация мен Жоғарғы Моэзияны латын аймағына, ал Төменгі Моэзияны грек аймағына жатқызды. МакЛеод (1982) "өмірдің әр саласы үшін ресми тіл саясаты болмаған болуы мүмкін", бірақ "жеке римдік шенеуніктер ақылға қонымды, жағдайға қарай шешімдер қабылдаған" деп санайды. Ол сондай-ақ, бұл аймақ Византияға дейінгі римдік билік астында болған кезде, "тіпті грек аймақтарында да қоғамдық жұмыстар туралы, ескерткіштердегі және әскердегі жазуларда латын тілі басым болған" деп көрсетті.
The proposed line, in its various forms, is a theoretical tool. Already in antiquity there were significant exceptions: there were Hellenized groups north of the line (e. g. the Greek colonies along the western coastline of the Black Sea) and Latinized groups may have lived south of the line. Even so, it is a useful—although approximate—instrument for determining which influence a certain area was predominantly exposed to. More recent scholars have revised it somewhat: Kaimio (1979) places Dalmatia and Moesia Superior in the Latin area and Moesia Inferior in the Greek sphere. MacLeod (1982) suggests that there may not have been "an official language policy for each and every aspect of life", but that "individual Roman officials [made] common sense ad hoc decisions". He also points out that while the area was under pre Byzantine Roman rule, "even in Greek areas Latin was the dominant language in inscriptions recording public works, on milestones, and in the army".