Кіріспе
Түркияда мемлекеттік биліктің алты функциясы үшін сайлаулар өтеді: президенттік сайлау (ұлттық), парламенттік сайлау (ұлттық), муниципалитет әкімдері (жергілікті), аудан әкімдері (жергілікті), облыстық немесе муниципалдық кеңес мүшелері (жергілікті) және мухтастар (жергілікті). Сайлаулардан басқа, референдумдар да кейде өткізіледі. Парламенттік сайлаулар бес жылда бір рет өтеді. Парламент (Meclis) 600 мүшеден тұрады, олар бес жылдық мерзімге Д'Хондт әдісі бойынша жабық тізімдер арқылы пропорционалды өкілдік жүйесімен сайланады. Саяси партиялар үшін 7% сайлау шегі белгіленген. Кіші партиялар үлкен партиялармен одақтасып, сайлау шегінен өтуге тырысады, мұнда одақтың жиынтық дауысы 7% -дан асып түсуі жеткілікті. Тәуелсіз кандидаттарға сайлау шегі қойылмайды. Президенттік сайлаулар бес жылда бір рет өтеді. Президент бес жылға сайланады және бір рет қайта сайлануға құқылы. Егер президенттің екінші мерзімі Парламент шешімімен мерзімінен бұрын аяқталса, ерекше жағдай туындайды. Осы жағдайда президент үшінші мерзімге қайта сайлануға мүмкіндік алады. Конституциялық түзетулер бойынша референдум ұсыну үшін парламентте үштен екі көпшілік дауыс (дауыстардың бес бөлігінің үш бөлігі) қажет. Мұндай референдумдар міндетті болып табылады. Түркияда көп партиялық жүйе бар, онда екі-үш күшті партия және көбінесе сайлауда табысқа жеткен төртінші партия болады. 1950 жылдан бері парламенттік саясатта консервативті партиялар басымдық құптап келді. Тіпті биліктегі Әділет және даму партиясы (АҚП) өзін Демократиялық партияның (ДП) «дәстүрімен» байланыстыруға бейім. Солшыл бағыттағы Республикалық халық партиясы (CHP), Социал-демократиялық халық партиясы (SHP) және Демократиялық солшыл партия (DSP) ең көп сайлау жеңісіне қол жеткізді. 2017 жылғы конституциялық референдум президенттің өкілеттіктерін кеңейтті, ал 2018 жылдан бері назар парламенттік сайлаудан президенттік сайлауға ауыстырылды.
Elections in Turkey are held for six functions of government: presidential elections (national), parliamentary elections (national), municipality mayors (local), district mayors (local), provincial or municipal council members (local) and muhtars (local). Apart from elections, referendums are also held occasionally. The parliamentary elections are held every five years. The Parliament (Meclis) has 600 members, elected for a five year term by a system based on closed list proportional representation according to the D'Hondt method. Political parties are subject to an electoral threshold of 7%. Smaller parties can avoid the electoral threshold by forming an alliance with bigger parties, in which it is sufficient that total votes of the alliance passes the 7%. Independent candidates are not subject to electoral threshold. The presidential elections are held every five years. The president is elected for a term of office of five years and is eligible for one re election. There's an exception when a president's second term ends prematurely through a decision of the Parliament. In this case, the president can be re elected for a third term. To put forward a referendum regarding constitutional amendments, a supermajority (three fifths of the votes) in the parliament is required first. These kinds of referendums are binding. Turkey has a multi party system, with two or three strong parties and often a fourth party that is electorally successful. Since 1950, parliamentary politics has mainly been dominated by conservative parties. Even the ruling Justice and Development Party (AKP) tends to identify itself with the "tradition" of Democrat Party (DP). While on the left side of the spectrum, parties like Republican People's Party (CHP), Social Democratic Populist Party (SHP) and Democratic Left Party (DSP) have enjoyed the largest electoral success. The constitutional referendum of 2017 enhanced the powers of the president, and since 2018, the focus has shifted from parliamentary to the presidential elections.
Президент сайлауы
Күні Сайлау Ескертулер 29 қазан 1923 1923 жылғы Түркия президенттік сайлауы Мұстафа Кемал Ататүрк негізін қалаушы президент болып сайланды. 1 қараша 1927 1927 жылғы Түркия президенттік сайлауы Мұстафа Кемал Ататүрк қайта сайланды. 4 мамыр 1931 1931 жылғы Түркия президенттік сайлауы Мұстафа Кемал Ататүрк қайта сайланды. 1 наурыз 1935 1935 жылғы Түркия президенттік сайлауы Мұстафа Кемал Ататүрк қайта сайланды. 11 қараша 1938 1938 жылғы Түркия президенттік сайлауы Исмет Инону Мұстафа Кемал Ататүрктің орнын басты. 3 сәуір 1939 1939 жылғы Түркия президенттік сайлауы Исмет Инону қайта сайланды. 8 наурыз 1943 1943 жылғы Түркия президенттік сайлауы Исмет Инону қайта сайланды. 5 маусым 1946 1946 жылғы Түркия президенттік сайлауы Исмет Инону қайта сайланды. 22 мамыр 1950 1950 жылғы Түркия президенттік сайлауы Целяль Баяр Исмет Инонудың орнын басты. 14 мамыр 1954 1954 жылғы Түркия президенттік сайлауы Целяль Баяр қайта сайланды. 1 қараша 1957 1957 жылғы Түркия президенттік сайлауы Целяль Баяр қайта сайланды. 26 қазан 1961 1961 жылғы Түркия президенттік сайлауы 1961 жылғы төңкерістен кейін Цемаль Гюрсель президент болып сайланды. 28 наурыз 1966 1966 жылғы Түркия президенттік сайлауы Cevdet Sunay Cemal Gürsel-дің орнын басты. 6 сәуір 1973 1973 жылғы Түркия президенттік сайлауы Fahri Korutürk Cevdet Sunay-дың орнын басты. 12 наурыз 1980 1980 жылғы Түркия президенттік сайлауы Партиялар президент сайлаудан бас тарды, 1980 жылғы төңкеріс болды. 31 қазан 1989 1989 жылғы Түркия президенттік сайлауы Тургут Озал Kenan Evren-нің орнын басты. 16 мамыр 1993 1993 жылғы Түркия президенттік сайлауы Сүлеймен Демирел Тургут Озалдың орнын басты. 5 мамыр 2000 2000 жылғы Түркия президенттік сайлауы Ахмет Нечдет Сезер Сүлеймен Демирелдің орнын басты. 28 тамыз 2007 2007 жылғы Түркия президенттік сайлауы Абдулла Гүл Ахмет Нечдет Сезердің орнын басты. 10 тамыз 2014 2014 жылғы Түркия президенттік сайлауы Режеп Тайип Ердоған Абдулла Гүлдің орнын басты. 24 маусым 2018 2018 жылғы Түркия президенттік сайлауы Режеп Тайип Ердоған қайта сайланды. 28 мамыр 2023 2023 жылғы Түркия президенттік сайлауы Режеп Тайип Ердоған қайта сайланды.
Сайлаушылардың қатысуы
18 парламенттік сайлауда сайлауға қатысу көрсеткіші 81,4%, жергілікті сайлауда 78,7%, ал референдумдарда 83,1% құрайды. Түркия қазіргі демократиялық елдермен салыстырғанда салыстырмалы түрде жоғары сайлауға қатысу деңгейіне ие. Түркиядағы қатысу көрсеткіші міндетті дауыс беру жүйесі жұмсақ қолданылатын елдердегі көрсеткіштерден де жоғары. 1960-1970 жылдарды ескермегенде, Түркияда 1950 жылдан бері сайлауға қатысу деңгейі әлемдік орташа көрсеткіштен жоғары. + Парламент сайлауында сайлаушылардың қатысуы [1950 2023] 1950 1954 1957 1961 1965 1969 1973 1977 1983 1987 1991 1995 1999 2002 2007 2011 2015 2018 2023 89,3% 88,6% 76,6% 81,4% 71,3% 64,3% 66,8% 72,4% 92,3% 83,9% 85,2% 87,1% 79,1% 84,2% 83,2% 85,2% 86,2% 87,1%