Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тувалу ұлттық деңгейде заң шығарушы органды сайлайды. Тувалу Парламенті (Palamene o Tuvalu) 8 екі орындық сайлау округінен төрт жыл мерзімге сайланатын 16 мүшеден тұрады. Тувалуда саяси партиялар болмағандықтан, ол де-факто партиялық емес демократия болып табылады. Саяси жүйе жеке одақтар мен рулық және отбасылық байланыстарға негізделген адалдықтарға құрылған. Әдетте, оның нақты үкіметі де, оппозициясы да болады. Парламент тарихында үш әйел сайланды: Наама Махеу Латаси – 1989 жылдан 1997 жылға дейін, Пеленике Исаия – 2011 жылдан 2015 жылға дейін және доктор Пуакена Борехам – 2015 жылдан 2024 жылға дейін.
Tuvalu elects a legislature on a national level. The Parliament of Tuvalu (Palamene o Tuvalu) has 16 members, elected for a four year term in 8 double seat constituencies. Tuvalu is a de facto non partisan democracy since it does not have political parties. The political system is based on personal alliances and loyalties derived from clan and family connections. It does tend to have both a distinct government and a distinct opposition. Throughout the history of the parliament three women have been elected: Naama Maheu Latasi, from 1989 to 1997; Pelenike Isaia, from 2011 to 2015; and Dr Puakena Boreham from 2015 to 2024.
Тувалу Парламенті (Palamene o Tuvalu)
Тувалу Ұлыбританияның тәуелділігі болған кезде парламент Ассамблея палатасы деп аталды. 1978 жылғы қазанда тәуелсіздік алғаннан кейін Ассамблея палатасы Тувалу Парламенті (Palamene o Tuvalu) деп қайта аталды. Тувалу Конституциясында «Тувалудың жоғары заңы» және «барлық басқа заңдар осы Конституцияға сәйкес түсіндіріліп, қолданылады» делінген; ол Құқықтар Жарғысының принциптерін және негізгі құқықтар мен бостандықтарды қорғауды белгілейді. 1986 жылы тәуелсіздік алған кезде қабылданған Конституцияға тувалулықтардың әдет-ғұрыптары мен дәстүрлеріне, сондай-ақ олардың ұмтылыстары мен құндылықтарына назар аудару мақсатында өзгерістер енгізілді. Бұл өзгерістер батыстық жеке құқықтар тұжырымынан гөрі тувалулықтардың қоғамдық құндылықтарына басымдық берді. 1999 және 2000 жылдары Сайлау ережелері (Парламент) заңына енгізілген түзетулер парламент құрамын 15 депутатқа дейін арттырды. 2019 жылғы Сайлау ережелері (Парламент) туралы түзетулер заңы Нукулелеле сайлау округі үшін сайланған өкілдердің санын 2 депутатқа дейін арттырды, осылайша 8 аралдық сайлау округінің әрқайсысы 2 депутатпен өкілдік етілді. Ең кішкентай арал – Ниулакита парламентте Ниутао сайлау округінің мүшелері арқылы өкілдік етіледі. Парламентке кандидат болу үшін Тувалу азаматы болу және кемінде 21 жасқа толу қажет. Тувалуда дауыс беру міндетті емес. 18 жасқа толған тувалулықтар сайлау тізіміне енгізілуге құқылы. 1977 жылғы 27 тамызда Тувалудағы британдық колонияның Ассамблеясына сайлау өтті. Бас министр лауазымына кандидаттар: Фунафутиден Тоарипи Лаути, Нукулелеледен Генри Найсали және Вайтупудан доктор Томаси Пуапуа болды; алайда Генри Найсали дауыс беруге дейін бас тартты, нәтижесінде Тоарипи Лаути сегіз дауысқа қарсы төрт дауыспен жеңіске жетті. Лаути 1977 жылғы 1 қазанда бас министр болып тағайындалды.
During the time Tuvalu was a British dependency the parliament was called the House of the Assembly. Following independence in October 1978 the House of the Assembly was renamed the Parliament of Tuvalu (Palamene o Tuvalu). The Constitution of Tuvalu states that it "is the supreme law of Tuvalu" and that "all other laws shall be interpreted and applied subject to this Constitution"; it sets out the Principles of the Bill of Rights and the Protection of the Fundamental Rights and Freedoms. In 1986 the Constitution adopted upon independence was amended in order to give attention to Tuvaluan custom and tradition as well as the aspirations and values of the Tuvaluan people. The changes placed greater emphasis on Tuvaluan community values rather than Western concepts of individual entitlement. Amendments to the Electoral Provisions (Parliament) Act in 1999 & 2000 increased the membership of parliament to 15 MPs. The Electoral Provisions (Parliament) Amendment Act 2019 increased the number of elected representatives for the electorate of Nukulaelae to become 2 PMs. So that each of the 8 island electorates is represented by 2 MPs. The smallest island, Niulakita, is represented in the parliament by the members of the constituency of Niutao. A candidate for parliament must be a citizen of Tuvalu of a minimum age of 21 years. Voting in Tuvalu is not compulsory. At 18 years of age, Tuvaluans are eligible to be added to the electoral rolls. Elections to the House of Assembly of the British Colony of Tuvalu were held on 27 August 1977. The candidates for the position of chief minister were Toaripi Lauti from Funafuti, Henry Naisali from Nukulaelae and Dr. Tomasi Puapua from Vaitupu; however, Henry Naisali withdrew before the ballot leaving Toaripi Lauti to win by eight votes to four. Lauti was appointed as chief minister on 1 October 1977.
1985 жылғы Тувалу парламентіне сайлау
Жалпы сайлау 1985 жылдың 12 қыркүйегінде өтті, нәтижесінде тоғыз депутат, оның ішінде премьер-министр Томаси Пуапуа және қаржы министрі Генри Найсали қайта сайланды. 21 қыркүйекте Томаси Пуапуа премьер-министр қызметіне қайта сайланды, содан кейін ол бес мүшеден тұратын кабинет тағайындады. Ол 1989 жылғы жалпы сайлауға дейін премьер-министр болып қалды.
The general election was held on 12 September 1985, with nine members re elected including prime minister Tomasi Puapua and minister of finance Henry Naisali. On 21 September, Tomasi Puapua was re elected as prime minister; he subsequently appointed a five member Cabinet. He remained PM until the 1989 general election.
1989 жылғы Тувалу парламентіне сайлау
Жалпы сайлау 1989 жылғы 26 наурызда өтті. Наама Махеу Латаси Нанумеа сайлау округін өкілдік ету үшін сайланды және Тувалу Парламентіне сайланған тұңғыш әйел атанды. Пуапуа 1989 жылғы сайлаудан кейін премьер-министрліке өзі ұсынудан бас тартты. Ол 1993 жылғы жалпы сайлауға дейін премьер-министр қызметін атқарды.
The general election was held on 26 March 1989. Naama Maheu Latasi was elected to represent the constituency of Nanumea and was the first woman elected to the Parliament of Tuvalu. Puapua chose not the offer himself as a candidate for PM after the 1989 election. He remained PM until the 1993 general election.
1993 жылғы Тувалу парламентіне сайлау
Жалпы сайлау 1993 жылдың 2 қыркүйегінде өтті. Келесі парламентте мүшелер қолдау көрсетуде, қазіргі премьер-министр Бикенибеу Паениу және бұрынғы премьер-министр Томаси Пуапуа тең бөлінді. Осының салдарынан генерал-губернатор 22 қыркүйекте парламентті таратып, 25 қарашада тағы бір сайлау өткізді. Томаси Пуапуа премьер-министрлікке үміткер болып тіркелмеді. Бұрынғы премьер-министр Камута Латаси өзінің мандатын жоғалтты. 1998 жылдың 8 сәуірінде Бикенибеу Паениу премьер-министр болып қайта сайланды; премьер-министрдің орынбасары – Кокеа Малуа, ал Тому Сионе парламент спикері болып тағайындалды. Бикенибеу Паениу 1999 жылдың 14 сәуірінде сенімсіздік дауысы (7:4) нәтижесінде отставкаға кеткенге дейін премьер-министр қызметін атқарды. Лагитупу Туилиму 2000 жылдың 8 желтоқсанынан 2001 жылдың 24 ақпанына дейін әрекеттегі премьер-министр болды. 2002 жылдың 2 тамызында бұрынғы үкіметте қаржы министрі болған Сауфату Сопоанга премьер-министр болып сайланды, ол Амасоне Килейден (8:7) басым түсті. Сопоанга үкіметі 2003 жылғы Нанумеа және Ниутао округтерінде өткен қосымша сайлаулардың нәтижесінен кейін 2003 жылдың мамырында көпшілігін жоғалтты. Сопоанга парламентті қыркүйекте отырысқа шақырды. 9 қыркүйекте Сопоанга оппозициялық депутат Файмалага Луканы генерал-губернатор етіп тағайындады, бұл оппозицияның бір орындық басымдығын жойып, 2003 жылғы Нукуфетау округіндегі қосымша сайлауды тудырды. Қазан айында өткен сайлауда жеңіске жеткен Элисала Пита үкіметтік қатарға қосылып, 2004 жылға дейін үкіметтің өмір сүруіне мүмкіндік берді. Сопоанга үкіметі 2004 жылдың тамызында 8:6 дауыспен сенімсіздік дауысынан құлады. Екі үкіметтік мүше, Элисала Пита мен Отиниэлу Тауси, Сопоангаға қарсы дауыс беру үшін қатарларын өзгертті. 2004 жылдың 25 тамызында Сауфату Сопоанга премьер-министр және парламент мүшесі лауазымынан кетті, ал Сауфату Сопоанга вице-премьер және жұмыс, көлік және байланыс министрі болды. 2006 жылдың 14 тамызында Аписай Иелемия премьер-министр болып сайланды, ал Камута Латаси парламент спикері болып тағайындалды. Парламенттегі он бес орынға жиырма алты кандидат, оның ішінде барлық қазіргі парламент мүшелері де түсті. Тіркелген сайлаушылардың саны – 6008. Көптеген кандидаттар, соның ішінде БҰҰ-дағы Тувалудың бұрынғы елшісі және 2009 жылы Копенгагенде өткен БҰҰ-ның Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясында Тувалу өкілі болған Энеле Сопоага, климаттық өзгерістер мәселелеріне назар аударды. Парламент мүшелерінің 15-інен 10-ы, оның ішінде спикер Камута Латаси өз орындарын сақтап қалды, ал премьер-министрдің орынбасары Тавау Тейи мандатын жоғалтты. 2010 жылдың қыркүйегінде өткен жалпы сайлауда ең бірде-бір әйел сайланбады. 2011 жылдың тамызында өткен қосымша сайлауда бұрынғы айда қайтыс болған Исаия Италелидің жесірі Пеленике Исаия Нуи сайлау округінен сайланды. Пеленике Исаия парламентке енген екінші әйел болды. Қаржы министрі Лотоала Метия 2012 жылдың 21 желтоқсанында қайтыс болды. Қосымша сайлауды шақыру Тувалу Жоғарғы соты премьер-министрге сайлауды өткізу туралы хабарлама беруді бұйырғанға дейін кейінге шегерілді. 2013 жылғы Нукуфетау округіндегі қосымша сайлау 28 маусымда өтті. Нукуфетау округіндегі қосымша сайлауда оппозициялық кандидат Элизала Пита жеңіске жетті. Премьер-министр Телави Тувалу Конституциясына сәйкес, парламентті жылына бір рет шақыруға міндетті екенін және 2013 жылдың желтоқсанына дейін оны шақыруға міндетті емес екенін мәлімдеген кезде конституциялық дағдарыс туды. Тувалу оппозициясы генерал-губернатор Якоба Италелиден премьер-министрдің шешіміне қарсы әрекет етуін өтінді. 3 шілдеде Италели өзінің резервтік өкілеттіктерін пайдаланып, премьер-министрдің қарсылығына қарамастан, парламентті 30 шілдеде отырысқа шақыруға бұйрық берді. Парламент 30 шілдеде жиналған кезде спикер (Камута Латаси) Вилли Телави үкіметіне сенімсіздік дауысы бойынша талқылауға рұқсат бермеді. Денсаулық сақтау министрі Таом Танукале парламенттен (сонымен қатар үкіметтен) отставкаға кетті. Бұл отставка саяси маневр болғандай көрінді, өйткені Вилли Телави парламенттің жұмысын тоқтатпайынша қосымша сайлауды өткізбеуді талап етті. Тувалуда қосымша сайлауды премьер-министр сұраған жағдайда ғана шақыруға болады. Содан кейін генерал-губернатор Якоба Италели өзінің резервтік өкілеттіктерін пайдаланып Телавиді қызметтен босатып, Энеле Сопоаганы әрекеттегі премьер-министр етіп тағайындады. Сонымен қатар, генерал-губернатор парламентті 2 тамызда жұма күні жиналып, Телави мен оның үкіметіне сенімсіздік дауысы беруге бұйырды. Телави содан кейін Королева Елизавета II-ге (Тувалу мемлекет басшысы ретінде) Италелиді генерал-губернатор лауазымынан босататынын хабарлаған хат жолдады. Вете Сакайо кейін вице-премьер және қоғамдық коммуналдық қызметтер министрі болып тағайындалды, Маатиа Тоафа қаржы және экономикалық даму министрі, ал Таукелина Финикасо – сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Таом Танукаленің отставкасының нәтижесінде 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Нуи округінде қосымша сайлау өтті. Ленеуоти Маатуси жеңіске жетіп, тіркелген 778 сайлаушының 297 дауысын алды. Маатуси мемлекеттік қызметкер болған және Нуи Фалекаупуле хатшысы болып қызмет еткен. Ол Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің жақында бітірушісі Палемене Анелу (206 дауыс) және парламенттен отставкаға кеткен Таом Танукалені (160 дауыс) жеңді. Энеле Сопоаганың үкіметі қосымша сайлауға дейін екі орындық басымдыққа ие болды. Қосымша сайлаудан кейін Ленеуоти Маатуси премьер-министр Энеле Сопоаганы қолдауға уәде берді. 2013 жылдың желтоқсанында генерал-губернатор Фалеса Питои денсаулығына байланысты Тувалу Конституциясының 99 (2) тармағына сәйкес Нанумага округіндегі бос орын жарияланды. 2014 жылғы Нанумага округіндегі қосымша сайлау 14 қаңтарда өтті. Үміткерлер – Хало Туаваи, Отиниэлу Таутелеималае Тауси және Паи Теату. Отиниэлу Тауси жеңіске жетті. Тауси премьер-министр Энеле Сопоаганы қолдауды жоспарлап отыр, бұл үкіметке парламент мүшелерінің үштен екі бөлігін құруға мүмкіндік берді. 2014 жылдың 3 наурызында Тауси парламент спикері болып сайланды. 2014 жылғы Нанумеа округіндегі қосымша сайлау Вилли Телавитің тамызда отставкаға кеткенінен кейін шақырылды. Дауыс беру 2014 жылдың 19 қыркүйегінде өтті. Сатини Тулага Мануэлла жеңіске жетті. Бұрынғы Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің бас есепшісі және Тувалу Ұлттық Жеке сектор ұйымының (TNPSO) президенті Энеле Сопоага үкіметін қолдады. 2015 жылы парламент таратылды және 2015 жылдың наурызында жалпы сайлау өтеді деп белгіленді. Пам циклонының тудырған төтенше жағдай сайлауды екі рет кешіктірді. Сайлау бастапқыда 19 наурызға жоспарланған, бірақ Пам циклоны аралдарға зиян келтіргеннен кейін сайлау 26 наурызға ауыстырылды. Нукуфетау сайлау округінде Энеле Сопоага мен Элизала Питаға қарсы кандидаттар болған жоқ. Нукулаэле сайлау округінде де қарсы кандидаттар болған жоқ. Басқа аралдарда дауыс беру күресі болды. Ниутао және Нуи округтеріндегі кандидаттардың арасында бұрынғы парламент мүшелері де болды. Нуи округінде Пеленике Исаия мен Ленеуоти Матуси парламентке қайта сайланбады. Нуи округін өкілдік етуге сайланған жаңа мүшелер – Маккензи Киритом және доктор Пуакена Борехам, ол парламентке сайланған үшінші әйел. Ниутао округінде вице-премьер Вете Сакайо сайланбады және оның орнына бұрынғы депутат Самуэлу Тео келді. Сайлау Энеле Сопоага үкіметі үшін жақсы нәтиже болды. Энеле Сопоага премьер-министр болып ант берді және 10 сәуірде министрлер кабинетін тағайындады. Аписай Иелемия Ваитупу округін жалпы сайлауда өкілдік етті. 2016 жылдың 5 қазанында Тувалу Жоғарғы сотының бас судьясы Свини Иелемияның парламенттік мандатының күшін жойды, өйткені ол парламент мүшесі болуға құқылы емес еді, себебі оппозицияның...
The general election was held on 2 September 1993. In the subsequent parliament the members were evenly split in their support of the incumbent prime minister Bikenibeu Paeniu and the former prime minister Tomasi Puapua. As a consequence, the governor general dissolved the parliament on 22 September and a further election took place on 25 November 1993. Tomasi Puapua chose not to offer himself as a candidate for PM. Former prime minister Kamuta Latasi lost his seat. Bikenibeu Paeniu was re elected prime minister on 8 April 1998; the deputy prime minister was Kokea Malua and Tomu Sione was appointed as Speaker of the parliament. Bikenibeu Paeniu remained as prime minister until he resigned following the vote on a motion of no confidence (7:4) on 14 April 1999. Lagitupu Tuilimu was acting prime minister from 8 December 2000 to 24 February 2001. On 2 August 2002 Saufatu Sopoanga, who had been minister of finance in the previous administration, was elected prime minister; winning the vote against Amasone Kilei (8:7). The Sopoanga government lost its majority in May 2003, following the results of the 2003 Nanumea by election and the 2003 Niutao by election. Sopoanga recalled parliament to meet in September, On 9 September Sopoanga arranged to appointed opposition MP Faimalaga Luka as governor general, depriving the opposition of its crucial one seat majority and triggering the 2003 Nukufetau by election. The winner of the October by election, Elisala Pita, joined the government's benches, enabling it to survive into 2004. The Sopoanga government was eventually brought down by an eight to six motion of no confidence in August 2004. Two government members, Elisala Pita and Otinielu Tausi, crossed the floor to vote against Sopoanga. On 25 August 2004 Saufatu Sopoanga resigned as prime minister and member of parliament. and Saufatu Sopoanga became deputy prime minister and minister for works, transport and communication. On 14 August 2006 Apisai Ielemia was elected as prime minister; and Kamuta Latasi was appointed the speaker of the parliament. Twenty six candidates, including all sitting members of parliament, stood for the fifteen seats in Parliament. There were 6,008 registered voters. Many candidates focused on climate change issues including Enele Sopoaga, a former Tuvaluan ambassador to the United Nations and Tuvalu's representative at the UN Climate Change Conference held in Copenhagen in 2009. Ten of the 15 members of parliament retained their seats including the speaker Kamuta Latasi, while the deputy prime minister Tavau Teii lost his seat. No women were elected in the general elections held in September 2010. In the by election held in August 2011, Pelenike Isaia, the widow of Isaia Italeli who died the previous month, was elected by the constituency of Nui. Pelenike Isaia becoming the second woman to enter the parliament. Lotoala Metia, the minister of finance, died on 21 December 2012. The calling of a by election was delayed until the High Court of Tuvalu ordered the prime minister to issue a notice to hold the by election. The 2013 Nukufetau by election was held on 28 June. The Nukufetau by election was won by the opposition candidate Elisala Pita. A constitutional crisis developed when prime minister Telavi responded that, under the Constitution of Tuvalu, he was only required to convene parliament once a year, and was thus under no obligation to summon it until December 2013. Tuvalu's opposition then requested the governor general Iakoba Italeli to intervene against the prime minister's decision. On 3 July, Italeli exercised his reserve powers in ordering parliament to convene, against the prime minister's wishes, on 30 July. When the parliament met on 30 July, the speaker (Kamuta Latasi) refused to allow a debate on a no confidence motion in the government of Willy Telavi. Taom Tanukale, the health minister, resigned from the parliament (and thus also from the government). This resignation appeared to be political manoeuvre as Willy Telavi responded by insisting that parliament should be suspended until a by election was held and declined to call the by election. In Tuvalu a by election can only be called when requested by the prime Mmnister. The governor general Iakoba Italeli then proceeded to exercise his reserve powers to order Mr Telavi's removal and the appointment of Enele Sopoaga as interim prime minister. The governor general also ordered that parliament sit on Friday 2 August to allow a vote of no confidence in Mr Telavi and his government. Telavi then proceeding to write to Queen Elizabeth II (as the head of state of Tuvalu) informing her that he was dismissing Mr Italeli from his position as governor general. Vete Sakaio was subsequently appointed deputy prime minister and minister for public utilities, Maatia Toafa was appointed the minister of finance and economic development and Taukelina Finikaso was appointed the foreign minister. As a consequence of the resignation of Taom Tanukale, the Nui by election was held on 10 September 2013. Leneuoti Maatusi was declared the winner, polling 297 of the 778 registered voters. Maatusi has been a civil servant and served as the secretary of the Nui Falekaupule. He beat Palemene Anelu, a recent graduate of the University of the South Pacific, who received 206 votes and Taom Tanukale, the sitting member, whose resignation from parliament caused the by election, who received 160 votes. The government of Enele Sopoaga had a majority of two going into the by election. After the by election Leneuoti Maatusi committed to support prime minister Enele Sopoaga. In December 2013 a vacancy for the constituency of Nanumaga was declared by the governor general in accordance with Section 99 (2) of the Tuvalu Constitution following an assessment of Falesa Pitoi's health. The 2014 Nanumaga by election occurred on 14 January. The candidates were Halo Tuavai, Otinielu Tauteleimalae Tausi and Pai Teatu. Otinielu Tausi was the successful candidate. Tausi has chosen to support prime minister Enele Sopoaga, which give the government a two thirds majority of the members of parliament. On 3 March 2014 Tausi was elected as the speaker of the parliament. The 2014 Nanumea by election was called following the resignation of Willy Telavi in August. The voting occurred on 19 September 2014. Mr Satini Tulaga Manuella was the successful candidate. The former University of the South Pacific senior accountant and president of the Tuvalu National Private Sector Organization (TNPSO) supported the government of Enele Sopoaga. In 2015 the parliament was dissolved with a general election set down for March 2015. The state of emergency created by Cyclone Pam resulted in the election being delayed twice. The election was originally scheduled for 19 March, then after Cyclone Pam caused damage to the islands, the election was rescheduled for 26 March. In the Nukufetau electorate, Enele Sopoaga and Elisala Pita were not opposed by other candidates. Namoliki Sualiki was not opposed in the Nukulaelae electorate. The other islands had contested ballots. The candidates in the constituencies of Niutao and Nui included former members of parliament. On Nui Pelenike Isaia and Leneuoti Matusi were not returned to parliament. The new members elected to represent Nui were Mackenzie Kiritome and Dr Puakena Boreham, who is the third woman to be elected as an MP. On Niutao Vete Sakaio, the deputy prime minister, was not elected and was succeeded by Samuelu Teo, who is a former MP. The election was a good result for the government of Enele Sopoaga. Enele Sopoaga was sworn in as prime minister and appointed the ministers to the cabinet on 10 April. Apisai Ielemia was elected to represent Vaitupu at the general election. On 5 October 2016 Chief Justice Sweeney of the High Court of Tuvalu declared that Ielemia's parliamentary seat was vacant as he was not qualified to be a member of parliament, as the consequence of the short time the opposition MP served time in jail following his conviction on 6 May 2016 in the Magistrate's Court of charges of abuse of office during the final year of his term as Prime Minister (August 2006 to September 2010). The by election was won by pro government candidate Isaia Vaipuna Taape. Sir Kamuta Latasi resigned as MP on 17 October 2018. A by election was held on 20 November 2018, with Simon Kofe, a former senior magistrate, being elected.
Тувалу Парламентіне 2019 жылғы сайлау
2019 жылғы жалпы сайлау 2019 жылдың 9 қыркүйегінде өтті. Нукуфетау сайлау округінде уақытша премьер-министр Энеле Сопоага Парламентке қайта сайланды, бірақ министрлер болған Сатини Мануэлла, Таукелина Финикасо және Маатия Тоафа қайта сайланбады. Парламентке жеті жаңа депутат сайланды. Самуэлу Тео Тувалу Парламентінің спикері болып сайланды. 23 мамыр 2022 жылы Минута Алапати Таупоның қайтысынан кейін, 15 шілде 2022 жылы өткен қосымша сайлауда Нанумага округін өкілдік ету үшін пастор доктор Китиона Тауси сайланды. Ол Минута Алапати Таупоның қызметін жалғастырып, вице-премьер-министр және балық шаруашылығы мен сауда министрі болып тағайындалды.
The 2019 general election was held on 9 September 2019. In the Nukufetau electorate the caretaker prime minister, Enele Sopoaga, was returned to Parliament, however Satini Manuella, Taukelina Finikaso and Maatia Toafa, who were ministers, were not returned. Seven new members of Parliament were elected. Samuelu Teo was elected as Speaker of the Parliament of Tuvalu. Following the death of Minute Alapati Taupo on 23 May 2022, Reverend Dr Kitiona Tausi was elected to represent Nanumaga in the by election held on 15 July 2022. He was appointed Deputy Prime Minister & Minister for Fisheries and Trade to succeed Minute Alapati Taupo in those roles.
2024 жылғы Тувалу парламентіне сайлау
2024 жылғы 26 қаңтарда өткен жалпы сайлауда дауыс беру жергілікті уақыт бойынша сағат 8:00-де (UTC+12:00) басталып, 16:00-де аяқталды. Тувалудың 16 мүшелі парламентіне жаңадан алты депутат сайланды. Парламент құрамындағы маңызды өзгерістердің қатарында қазіргі премьер-министр Каусеа Натано және заң шығарушы органның жалғыз әйел депутаты Пуакена Борехам өз орындарын сақтамауы да бар. Бұрынғы генерал-губернатор сэр Якоба Италели Таея және Батыс және Орталық Тынық мұхиты балық шаруашылығы комиссиясының (WCPFC) бұрынғы атқарушы директоры Фелети Тео депутат болып сайланды. 2013 жылдан 2019 жылға дейін премьер-министр болған Энеле Сопоага Нукуфетау сайлау округінде қайта сайланды.
Voting in the general election that was held on 26 January 2024 began at 8:00 local time (UTC+12:00), and ended at 16:00. Six new MPs were elected to Tuvalu's 16 member parliament. Significant changes to the composition of the parliament include the incumbent Prime Minister Kausea Natano, as well as Puakena Borehamthe only female member of the legislaturenot retaining their seats. The former Governor General Sir Iakoba Italeli Taeia was elected as an MP and also Feleti Teo, who was the former Executive Director of the Western and Central Pacific Fisheries Commission (WCPFC). Enele Sopoaga, the prime minister from 2013 to 2019, was re elected in the Nukufetau electorate.