Арне Трехольт: Норвегияның сатқыны және КГБ шпионы
Arne Treholt
Арне Трехольт: Норвегияның КСРО-ға қарсы тыңшылығы туралы. Суық соғыс кезіндегі сатқындық, құпия ақпараттар, КГБ байланысы және түрме жазасы туралы толық мәлімет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиялық қылмыскер және КГБ агенті (1942–2023)
Norwegian felon and KGB agent (1942–2023)
Арне Трехольт (13 желтоқсан 1942 – 12 ақпан 2023) – Норвегияда туған, Ресейде тұрған сотталған қылмыскер және КГБ агенті. Ол Кеңес Одағының атынан Норвегияға қарсы жасалған сатқындық және тыңшылық қылмысына кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. 1984 жылы тұтқындалғанға дейін ол кезекпен журналист, Норвегияның Еңбек партиясының төменгі деңгейдегі саясаткері және Норвегия Сыртқы істер министрлігінің орта деңгейдегі қызметкері болды, сонымен бірге құпия түрде КГБ-да жұмыс істеді. Трехольт Кеңес Одағына солтүстік Норвегияға кеңестік шабуыл жасалған жағдайдағы қорғаныс жоспарлары, Норвегия Қарулы күштеріндегі материалдық кемшіліктер, жұмылдыру жоспарлары, норвегиялық сарбаздарды тиімді жою туралы ақпарат, Норвегияның төтенше жағдайлар жоспарлары, НАТО одақтастарының Норвегияда сақталған жабдықтарының орналасқан жерлері және Премьер-министр мен Сыртқы істер министрінің отырыс хаттамалары туралы мәліметтер берді. Трехольт Швейцариядағы құпия банк шотында заңсыз жолмен алынған ірі сома ақшаға ие болған. Трехольттың тыңшылық қызметі Норвегияның қазіргі тарихындағы ең ауыр тыңшылық ісі саналады. Тұтқындалғаннан кейін Трехольт «Квислингтен бері Норвегияға ең ірі сатқын» деп сипатталды. Трехольт ісі – бұрынғы Хаавик ісі, Хойстад ісі және Сунде ісінен кейін, Суық соғыс кезеңінде Норвегиядағы соңғы маңызды тыңшылық ісі болды. 1984 жылы тұтқындалып, келесі жылы 20 жылға бас бостандығынан айырылды, оның тоғызын қатаң күзетілетін түрмеде өткізді. 1992 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты мерзімінен бұрын босатылды. Түрмеден босатылғаннан кейін Трехольт Ресейге көшіп, бұрынғы КГБ генералымен бірлесіп компания құрды. Ол өзінің байланыстарына елінің қауіпсіздігіне қауіп келтіретін ешқандай ақпарат бермегенін мәлімдеді. 2010 жылы оның ісіне жаңа бұрылыс болды, кейін алаяқ екені анықталған және өзі де түрмеге кесілген Гейр Селвик Малте Соренсен Арне Трехольттың қастандық құрбаны болғанын мәлімдеді. Ол ісін қайта қарауды сұрады, бірақ бір жылдан кейін оны қарауға жауапты комиссия оның өтінішін қабылдамады. Трехольт кейде қоғамдық пікірталастарға қатысып, Норвегия БАҚ-ы оны Ресейдің пропагандасын таратумен айыптады. Aftenposten газетінің сыртқы саясат редакторы Кьелл Драгнес Трехольт пен Дизеннің Ресейдің пропагандасын таратып жүргенін жазды.
Arne Treholt (13 December 1942 – 12 February 2023) was a Norwegian born, Russia based convicted felon and KGB agent who was convicted of treason and espionage on behalf of the Soviet Union against Norway during the Cold War and sentenced to 20 years in prison. Before his arrest in 1984, he was successively a journalist, a junior Norwegian Labour Party politician and a medium level official of the Ministry of Foreign Affairs in Norway, while secretly working for the KGB. Treholt provided the Soviet Union with information on the Norwegian defense plans for northern Norway in the event of a Soviet invasion, material weaknesses in the Norwegian Armed Forces, mobilization plans, information on how to most effectively take out Norwegian soldiers, Norwegian emergency plans, the location of NATO allies' stored equipment in Norway, and the meeting minutes of the Prime Minister and Foreign Minister. Treholt was found to possess a secret bank account in Switzerland with a substantial illicit amount. Treholt's espionage is generally seen as the most serious spy case in the modern history of Norway. Following his arrest, Treholt was described as "the greatest traitor to Norway since Quisling". The Treholt case was the last major espionage case in Norway during the Cold War, following the earlier Haavik case, the Høystad case and the Sunde case. Treholt was arrested in 1984 and sentenced to 20 years in prison the following year, of which he served nine in a maximum security prison. His early release was granted in 1992 based on claimed ill health. After his release from prison Treholt moved to Russia, where he started a company together with a former KGB general. He always maintained that he had never provided his contacts with any information that could have endangered his country's security. In 2010, his case took a new twist when Geir Selvik Malthe Sørenssen, who was later revealed to be a con artist and sentenced to prison himself, claimed that Arne Treholt had been the victim of a conspiracy. He applied for a review of his case, which was rejected a year later by the commission in charge of examining it. Treholt was occasionally active in public debate, and he was accused by Norwegian media of promoting Russian propaganda. Aftenposten's foreign affairs editor Kjell Dragnes wrote that Treholt and Diesen promoted Russian propaganda.
Мансап
Трехольт Норвегияның Еңбек партиясының мүшесі болды және Arbeiderbladet газетінде журналист болып жұмыс істеді. Ол сауда министрі Йенс Эвенсеннің саяси хатшысы болды, содан кейін теңіз істері бюросында сыртқы істер министрінің орынбасары болды (1976–1978). 1979 жылдан 1982 жылға дейін ол Нью-Йорктегі Норвегияның БҰҰ делегациясында елшілік кеңесшісі қызметін атқарды. 1982–1983 жылдары Норвегияның Бірлескен штаб колледжінде оқыды. 1983 жылдан бастап Норвегия Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі бөлімінің басшысы болды.
Treholt was a member of the Norwegian Labour Party and also worked as a journalist for Arbeiderbladet. He was political secretary for the minister of commerce Jens Evensen before he became deputy foreign minister in the bureau of maritime affairs (1976–1978). From 1979 to 1982 he was connected to the Norwegian UN delegation in New York as an embassy counsellor. During the years 1982–1983 he studied at the Norwegian Joint Staff College. He was also department head of division for the Norwegian Ministry of Foreign Affairs' press from 1983.
Қылмысты тергеу
Трехольт Норвегияның халықаралық қатынастар институтында (NUPI) және Норвегияның сыртқы істер министрлігіндегі қызметінің бірнеше жылы бойы Норвегияның қарсы барлау қызметінің бақылауында болды. 1984 жылдың 20 қаңтарында оны контрбарлау қызметінің басшысы Орнульф Тофте Венаға КГБ офицерлерімен кездесуге бара жатқанда Осло әуежайында ұстады. Полиция Трехольттің пәтерін екі рет тінті. 1982 жылдың мамыр айында олар чемоданнан 10 000 АҚШ долларын тапты. 1983 жылдың тамызында олар сол чемоданнан 30 000 АҚШ долларын тапты. Кейін Трехольт және оның адвокаты Норвегияның қарсы барлау қызметінің бұл дәлелдерді өзі жасағанын алға тартты, сондай-ақ полиция мен судьялар ақшалай дәлелдермен алаяқтық жасап, ақшаның КГБ-дан келгендей көрінуіне тырысқандарын мәлімдеді. Бұл айыптамалар негіссіз деп танылды. Сонымен қатар, сот процесінде Трехольт КГБ-дан "төлемдер" алғанын мойындады, бірақ ол соманың "тек" 26 000 немесе 27 000 АҚШ долларын құрауы мүмкін екенін айтты. 2014 жылы жарияланған сот процесінің аудиожазбалары чемодан ішіндегі ақшаның 50 және 100 долларлық банкноттар екенін көрсетті, ал сот шешімінде 20 және 50 долларлық банкноттар деп көрсетілген.
Treholt was placed under surveillance by Norwegian counterintelligence services for several years of his career in the Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and the Norwegian ministry of foreign affairs. On 20 January 1984, he was arrested by Ørnulf Tofte, head of counterintelligence, at Oslo Airport on his way to Vienna to meet with KGB officers. The police conducted two searches of Treholt's apartment. In May 1982, they found 10,000 USD in a suitcase. In August 1983 they found 30,000 USD in the same suitcase. Treholt and his lawyer later alleged that Norwegian counterintelligence services produced this evidence themselves, and that the police and the judges conspired to cheat with the cash evidence, to make it appear as if the money came from the KGB. These allegations have been refuted as untrue. Furthermore, Treholt during the trial admitted to having received "expenses" from the KGB, but claimed that it could "only" have been 26,000 or 27,000 USD. Tapes from the trial, that were released in 2014, show that the notes in the suitcase were 50 and 100 dollar notes, and not as the verdict states: 20 and 50 dollar notes.
Сот және айыптау
Астри Риннинг басқарған, көпшілік назарында болған сот процесінен кейін Трехольт мемлекетке опасыздық жасады деген айып танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды, бұл Норвегияның қылмыстық кодексінде көзделген ең жоғары жазадан бір жыл кем. Оның ішінде Кеңес Одағы мен Ирак үшін тыңшылық жасауы және мемлекетке қарсы қылмыс жасауы да болды. Трехольт 1974–1983 жылдар аралығында КГБ-ға, ал 1981–1983 жылдар аралығында Ирактың барлау қызметіне құпия ақпараттарды өткізгені үшін айыпталып, сотталды. Жазаға сондай-ақ, социалистік емес коалициялық үкіметтен рұқсат алып оқыған Норвегияның Бірлескен штаб колледжінде алған құпияларды беруі де кірді. Премьер-министр Каре Виллохтың үкіметі оның тыңшылықпен күдіктеліп отырғанын білгеніне қарамастан, биліктің күдігін жасыру үшін оны қабылдады. Сот процесі Норвегияда Трехольт ісі бойынша қызу және кең ауқымды қоғамдық пікірталас тудырды. Пікірталас Трехольтқа қарсы дәлелдердің болуына немесе болмауына, полиция мен прокуратураның әрекеттеріне, сондай-ақ күдікпен қараған кезде оған көрсетілген жеңілдікке қатысты болды.
Following a much publicized trial presided over by Astri Rynning, Treholt was convicted of treason and sentenced to 20 years in prison, one year short of the maximum sentence allowed under the Norwegian penal code. The conviction included espionage for the Soviet Union and Iraq, and high treason. Treholt was convicted and sentenced for passing classified material to KGB in the period 1974–1983 and to the Iraqi Intelligence Service 1981–1983. The sentence also encompassed handing over secrets obtained at the Norwegian Joint Staff College where he was enrolled with authorization from the non socialist coalition government. Despite the fact that the government of Prime Minister Kåre Willoch knew that he was under suspicion of espionage, he was admitted so as not to reveal the suspicions harboured by the authorities. The trial led to a heated and extensive public debate about the Treholt case in Norway. The controversy concerned the evidence, and lack thereof, against Treholt, the conduct of the police and prosecuting authorities, and what was viewed as lenient treatment of Treholt while he was under suspicion.
Түрмеге қамау және босату
Трехольт 1984-1985 жылдары Драммен түрмесінде қамалды. 1985 жылы ол Ила түрмесіне, жоғары қауіпсіздік шаралары бар түрмеге ауыстырылды. 1986 жылы түрме қызметкерлері оның қашып кету жоспарлап отырғанын анықтады және оны бірден ұзақ мерзімді жазасын өтеушілерге арналған, тағы бір жоғары қауіпсіздік шаралары бар Ульерсмо түрмесіне көшірді. 1992 жылдың 3 шілдесінде Гро Харлем Брунтланд басқаратын Лейбористік үкімет оған кешірім берді. 1992 жылы Брунтландтың Лейбористік үкіметі берген кешірімге қатысты пікірлер қақтығысты. Трехольт сегіз жылдан астам түрмеде отырды.
Treholt was incarcerated in Drammen Prison from 1984 to 1985. He was transferred to Ila Prison, a maximum security prison, in 1985. In 1986, prison officials discovered that he planned to break out, and he was swiftly transferred to another maximum security prison for longterm inmates, Ullersmo Prison. On 3 July 1992, he was reprieved by the Labour government of Gro Harlem Brundtland. His pardon by Brundtland's Labour government in 1992, was controversial. Treholt was imprisoned for more than eight years.
2008 жылғы қылмыстық істерді қарау комиссиясының іс қараудан бас тартуы
2008 жылдың 15 желтоқсанында Норвегияның қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы осы істі қараудан бас тартты. Бұл шешім соңғы және оған шағымдануға болмайды. Осы шешімге байланысты, 2008 жылы іс бойынша прокурор болған Стейн Вейл істі қорытындылайтын кітап жазды. Кітап – "Теппефолл и Трехольцакен" ("Трехольт ісіне перде түсуі") – 2009 жылдың қыркүйек айында жарық көрді. Комиссия төрағасы Янне Кристиансен Полицияның қадағалау қызметінің (Politets overvåkningstjeneste) мұрагері саналатын Норвегия полициясының қауіпсіздік қызметінің басшысы болып тағайындалды. Кейіннен Кристиансен мен PST бұрынғы POT-ті дәлелдерді манипуляциялау айыптарынан қорғайтын болды.
On 15 December 2008, the Norwegian Criminal Cases Review Commission ruled that the case would not be reviewed. The decision was final and could not be appealed. As a result of the decision, the prosecutor who handled the case in 2008, Stein Vale, wrote a book to summarize the case. The book – Teppefall i Treholtsaken ("Curtain falls on the Treholt case") – was published in September 2009. The chairwoman of the review commission, Janne Kristiansen, was appointed head of the Norwegian Police Security Service, the descendant organization of the Police surveillance service (Politets overvåkningstjeneste). Kristiansen and the PST would be defending the former POT from allegations of evidence tampering later on.
Geir Selvik Malthe-Sørenssen компаниясының 2010 жылғы талаптары
2010 жылдың қыркүйегінде жеке тергеуші екенін мәлімдеген, алдамшы Гейр Селвик Малте Соренсеннің жаңа кітабында Трехольттің пәтерінде тінтіру өткен жоқ екені және сотқа ұсынылған бір дәлел полиция тарапынан жасалған деген мәлімдеме жасалды. 2010 жылдың 18 қыркүйегінде норвеждік Aftenposten газеті анонимді бұрынғы қарсы барлау қызметкері Трехольт пен оның адвокатының дәлелдерді жасау туралы айтқан сөздерінің рас екенін мәлімдеді, бірақ бірнеше күннен кейін аталған анонимді бұрынғы қызметкер көптеген мәлімдемелерінен бас тартып, ештеңе білмейтінін айтты. Бас прокурор қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясынан жаңа мәлімдемелерді ескере отырып, осы істі қайта қарауды сұрады. Бас прокурор аталған дәлелдер болмаған жағдайда да істің нәтижесі өзгермес еді деп мәлімдеді. Малте Соренсен 2016 жылы алаяқ ретінде әшкере болды, ал оның көзі Verdens Gang газеті арқылы қолданылған автомобиль сатушысы, сотталған кісі өлтіруші және алаяқ екені анықталды. Ол Treholt ісіне қатысы жоқ болатын және Малте Соренсен оған полицияның қауіпсіздік қызметінің қызметкері болып көрінуі үшін ақша төлеген.
In September 2010, a new book by the con artist Geir Selvik Malthe Sørenssen, who then claimed to be a private investigator, claimed that the searches of Treholt's apartment had not taken place and that one of the pieces of evidence presented in court had been fabricated by the police. On 18 September 2010, the Norwegian newspaper Aftenposten wrote that an anonymous former counter intelligence employee claimed Treholt's and his lawyer's claim of evidence fabrication was true, but a few days later the anonymous alleged former employee withdrew many of his claims, stating that he did not know. The Attorney General asked the Criminal Cases Review Commission to look at the case again in light of the recent claims. The Attorney General stated that he did not believe the outcome of the case would have been any different without the evidence in question. Malthe Sørenssen was publicly exposed as a fraudster in 2016, and his alleged source was revealed by Verdens Gang to be a used car salesman and convicted murderer and con artist with no connection to the Treholt case, who was paid by Malthe Sørenssen to impersonate a police security service employee.
Қылмыстық істерді қарау комиссиясының 2010 жылғы тергеуі
2010 жылдың 24 қыркүйегінде Норвегияның қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы 2008 жылы жабылған істі қайта ашуға шешім қабылдады. 2011 жылдың 9 маусымында комиссия Арне Трехольттың қылмыстық ісін қайта ашпауды шешті. 29 куәгермен (олардың 18-і бұрынғы полиция тергеушілері, Трехольт ісіне қатысқан) сұхбаттасу және фотосуреттердің, негативтердің және құжаттардың сараптамалық зерттеулері негізінде комиссия бірауыздан Трехольтқа қарсы айғақтардың бұрмаланғаны немесе жасалғаны туралы ешқандай негіз жоқ деген қорытындыға келді. 59 беттік құжатта комиссия 2010 жылғы кітаптағы барлық айыптауларды толығымен жоққа шығарды. 2016 жылы Geir Selvik Malthe Sørenssen-нің алаяқ екені анықталғаннан кейін, Stabell бұл мәлімдеменің көзі Malthe Sørenssen екенін, полиция қауіпсіздік қызметінің қызметкері емес екенін мәлімдеді.
On 24 September 2010, the Norwegian Criminal Cases Review Commission decided to reopen its investigation of the case, previously closed in 2008. On 9 June 2011, the commission decided that the Arne Treholt criminal case would not be reopened. Based on interviews with 29 witnesses (18 of whom were former police investigators who had been involved in the Treholt investigation) as well as forensic studies of photographs, negatives and documents, the commission unanimously concluded that there was no basis to suggest that evidence against Treholt had been tampered with or had been fabricated. In a 59 page document, the commission completely discounted the allegations made in the 2010 book. After Geir Selvik Malthe Sørenssen had been exposed as a fraudster in 2016, Stabell stated that the source of this claim was Malthe Sørenssen and not an employee of the Police Security Service.
Жеке өмір және өлім
1987 жылы ол Рене Мишель Стилге (1968-1992) үйленді, ол босатылғанға дейін оның бірге сотталған әйелі болды. Трехольт түрмедегі өмірі туралы үш кітап жазды: Alene (1985), Avdeling K (1991) және Gråsoner (2004). Трехольт екі рет ауыл шаруашылығы министрі болған және Еңбек партиясы саясаткері Торштейн Трехольт пен Ольга Лингстадтың ұлы еді. 2006 жылдың наурыз айында бұқаралық ақпарат құралдары Трехольт Кипрдегі ауруханаға түскенін, жағдайы тұрақты болғанымен ауыр екенін, комада жатқанын және қан улануынан зардап шегуі мүмкін екенін хабарлады. Трехольт 2023 жылдың 12 ақпанында Мәскеуде 80 жасында қайтыс болды.
In 1987, he married Renee Michelle Steele (1968–1992), a fellow inmate until her release. Treholt wrote on his experiences in prison in three books, Alene (1985), Avdeling K (1991), and Gråsoner (2004). Treholt was the son of two term agriculture minister and Labour politician Thorstein Treholt, and Olga Lyngstad. In March 2006, media said that Treholt had been admitted to a hospital in Cyprus and was in a stable but critical condition, and in a coma, possibly suffering from blood poisoning. Treholt died in Moscow on 12 February 2023, at the age of 80.
Танымал мәдениет
2010 жылғы "Норвегиялық ниндзя" комедиялық әрекет фильмі оқиғаның жалған "құпия тарихын" құрастырды: Трехольт Норвегия королінің бұйрығымен мемлекет жауларымен күрескен ниндзялардың құпия тобының командирі болған, ал олардың солшыл саяси көзқарастары "Гладио" операциясының оларды мемлекетке қарсы сатқындықпен айыптауына себеп болды.
2010 action comedy Norwegian Ninja created a fake "secret history" of the affair: Treholt was commander of a secret team of ninjas that fought enemies of the state on orders from the King of Norway, and that their centre left political views lead to Operation Gladio framing them for treason.