Кіріспе
Спорттағы ойын сағатын басқару
американдық футболында уақытты басқару
time management in gridiron football
Американдық футболында уақытты басқару – бұл ойын стратегиясының бір бөлігі, ол әдетте матчтың соңына жақын қалаған нәтижеге жету үшін ойын сағатын және/немесе таблодағы уақытты пайдалануға бағытталған. Ойын жағдайына байланысты, уақытты басқару матчты ұзарту немесе оны жылдам аяқтау үшін ойын уақытын баяулату немесе жылдамдатуды қамтиды. Егер мақсат матчты жылдам аяқтау болса, бұл көптеген спорт түрлерінде кездесетін "уақытты таусылу" (және оған қарсы тактикалар) сияқты болады. Уақытты басқару стратегиялары американдық футболында маңызды рөл атқарады, онда ойын сағатының қашан тоқтатылатынын және қашан жалғасатынын анықтайтын ережелердің кең жиынтығы бар.
Ойын сағатының ережелері
Ойын басталғанда, сағат қабылдаушы команданың ойыншысы допқа тигенде басталады, немесе егер қабылдаушы команданың ойыншысы допты өзінің энд зонасында тигізіп, содан шығарса. Сағат ойын аяқталғанда тоқтатылады. (Егер қабылдаушы команда допты өзінің энд зонасында тачбек үшін түсірсе, сағат ешқашан басталмайды.) Содан кейін сағат, егер төмендегі жағдайлардың бірі орын алмаса, қайта басталады, бұл жағдайда сағат ойын соңында тоқтатылады және келесі снэпте қайта басталады, егер басқаша көзделмесе: Допты алып жүрген ойыншы алаң шегінен шығады. Сағат барлық 4 тоқсанда тоқтап, ойынның көп бөлігінде төреші допты анықтап, ойынды қайта бастау үшін сыбызғы соққанда қайта басталады. Колледж футболында, егер екі жартының әрқайсының соңына 2 минуттан аз уақыт қалса, сағат тоқтағанда қайта басталады. NFL ережесі колледж ойынындағыдай, бірақ 4-ші тоқсанда сағат 5 минуттан аз қалғанда қайта басталады. Мектеп футболында сағат ойын бойына снэптен басталады. Доп алаңдан шығып кетсе. NFL-де сағат доп алаңға қайтарылғанда қайта іске қосылады. NFHS және NCAA ережелерінде бұл доп алаң шегінен шығарылған кездегідей, бірақ NCAA ережелері бойынша сағат алға қарай лақтырылған доптан кейін ойын бойына басталады. Алға қарай лақтырылған пас толық емес деп танылса. Кез келген команда уақыт тоқтатуды сұрайды. Ойыншы жарақаттанса немесе ойынға айыппұл салынса, төреші уақыт тоқтатуды шақырады. Егер басқа шарт қолданылмаса, төрешілер ресми уақыт аяқталғаннан кейін сағатты қайта бастайды. NFL-де, егер уақыт тоқтатуы бірінші жартының 2 минут ескертуінен кейін немесе екінші жартысының/қосымша уақыттың соңғы 5 минутында (белгілі бір бұзушылықтар үшін арнайы уақыт ережелері болмаса) айыппұлды орындау үшін болса, сағат снэппен басталады. Сағаттан 10 секунд өшіріледі және егер шабуыл, екі жартының ескертуінен кейін, сағатты тоқтатуға себеп болатын басқа да әрекеттер жасаса (шабуыл уақыттан тыс болғанда жарақат алса, бірақ белгілі бір жағдайларда болмаса), сағат басқа себеппен тоқтамаса, сағат басталады. Канадалық футболда, егер сағаттың мерзімі аяқталса және доп ойында болмаса, шабуыл қосымша уақытынан тыс ойынды орындауы мүмкін. Гол соғылса немесе тачбек болса. Сонымен қатар, сағат конверсияға тырысқан кезде немесе одан кейін жұмыс істемейді. Доптың иеленуі командалар арасында кез келген себеппен ауысады. Жоғары мектептер мен колледждердегі футболда, команда бірінші рет ойнап, тізбек командасына өздерін қайта орналастыруға мүмкіндік берген кезде, сағат қысқа уақытқа тоқтатылады. NFL-де мұндай тоқтатулар жоқ. Егер ойын кезінде уақыт бітіп қалса, ағымдағы ойын аяқталуына дейін жалғасуына рұқсат етіледі. Егер уақыт төмендеулер арасында бітіп қалса, американдық футболда кезең аяқталады, бірақ канадалық футболда шабуылға соңғы төмендеуге рұқсат етіледі. Әр командаға жартысына үш уақыт беріледі, олар ойыннан кейін сағатты тоқтату үшін пайдалана алады. NFL-де командалар маусым алдындағы немесе тұрақты маусымдағы қосымша уақыт кезеңінде екі уақыт алады немесе маусымнан кейінгі қосымша уақыт кезеңінде үш уақыт алады. Футболдан қағылғанда сағат соққыдан басталып, ойын аяқталғанда тоқтатылады.
A player carrying the ball goes out of bounds. The clock stops in all 4 quarters and, for most of the game, it is restarted upon the referee spotting the ball and blowing the whistle to signal the resumption of play. In college football, the clock restarts upon the snap of the ball when the clock was stopped with less than 2:00 left in either half. The NFL rule is the same as in the college game for the first half of games, but the clock restarts upon the snap when there is under 5:00 left in the 4th quarter. In high school football, the clock starts on the snap the entire game. A loose ball is out of bounds. The clock is restarted when a ball is returned to the field in the NFL. In NFHS and NCAA rules, this is the same as when the ball is carried out of bounds, although under NCAA rules, the clock starts after a forward fumble the entire game. A forward pass is ruled incomplete. Either team calls for a timeout. An official calls for a timeout, perhaps because a player is injured or there is a penalty on the play. Officials will restart the clock after an official timeout has concluded unless another of the conditions applies. In the NFL, if the timeout is for a penalty enforcement after the 2 minute warning of the first half or inside the last 5 minutes of the second half/overtime (absent special timing rules for specific fouls), the clock starts on the snap. 10 seconds will be taken off the clock, and the clock started when the ball is spotted, if the offense, after the 2 minute warning of either half, fouls or commits certain other acts that cause the clock to stop (including an injury when the offense is out of timeouts, except under certain circumstances), unless the clock will stop anyway for a different reason. In Canadian football, the offense may execute one additional untimed play if the clock expires while the ball is not in play. A score or touchback occurs. Additionally, the clock does not run during or after a conversion attempt. Possession of the football is transferred between teams for any reason. In high school and college football, the clock is briefly stopped when a team earns a first down to allow the chain crew to reposition themselves. The NFL has no such stoppage. If the clock runs out during a play, the current play is allowed to continue to its conclusion. If the clock runs out between downs, the period ends in American football, but in Canadian football the offense is allowed one last down. Each team is given three timeouts per half which they can use to stop the clock from running after a play. In the NFL, teams get two timeouts in a preseason or regular season overtime period, or three in a postseason overtime half. On a fair catch kick in the NFL, the clock starts at the kick and stops at the end of the play.
Командаларды шабуылда басқару стратегиясы
Жоғары ұпай жинаған шабуылдағы команда мүмкіндігінше көп уақытты пайдалануға тырысады. Сондықтан, командаға ұпай жинамаса да, уақытты тоқтату арқылы пайдасы тиюі мүмкін. Команда мыналарды істей алады:
Жүгіру ойындарын, пастың орнына, көбірек пайдалану. Сағатты тоқтату үшін алаң шегінен шығудан сақтану үшін алаңның ортасын пайдалану. Әр ойынның басталуын ойын сағаты 0-ге жақындағанша кешіктіру. Ойынның аяқталуын жеделдету үшін, мысалы, ұпай жинаудан бас тарту немесе қарсыластарға ұпай беру сияқты, интуицияға қайшы келетін ойын жоспарларын қолдану. Егер қорғаныста сағатты тоқтату үшін жеткілікті тайм-аут болмаса, шабуылдағы команда допты жоғалтқанша, қайта-қайта төсекілеп сағатты аяқтауы мүмкін. NFL және университет футболында, екі ойын арасында сағаттан 40 секундқа дейін өшірілуі мүмкін. NFL-де екі минуттық ескерту де бар, ол екі минутқа жеткен кезде сағатты тоқтатады. Төсекілеп сағатты аяқтау үшін, қарсыластың екі тайм-ауты болса, сағатта 40 секундтан аз, бір тайм-ауты болса 1 минут 20 секунд, ал қорғаныста тайм-аут қалмаса 2 минут болуы керек (бірінші төсекілеуде қосымша 40 секунд өшірілуі мүмкін, егер ойыннан кейін сағат жалғаса берсе). Шабуылдағы команда уақытты ысырап ету арқылы сағатты одан әрі тоқтатуға болады: допты ойынға қойып (және сағатты іске қосып), алаңдағы орнына қарамастан, кез келген қорғаныс ойыншысынан қашықтау арқылы.
Favor run plays over pass plays. Use the center of the field rather than the sidelines to avoid going out of bounds and stopping the clock. Delay the start of each play until the play clock approaches 0. The team may use counterintuitive game plans, such as declining to score or allowing the opponents to score, to accelerate the end of the game. If the defense does not have enough time outs to stop the clock before the ball is turned over on downs, the offense can run out the clock by executing repeated quarterback kneels until the clock runs out. In the NFL and college football, up to 40 seconds can be taken off the clock between plays. The NFL also has a built in two minute warning that stops the clock after the play that occurs when the clock hits two minutes ends. In order to successfully run out the clock by kneeling, there must be less than 40 seconds on the clock if the opponent has two time outs, 1 minute 20 seconds if the opponent has one time out, or 2 minutes if the defense has no time outs remaining, at the snap on a first down (an additional 40 seconds can be run off if the clock keeps running after the play that gains the first down). The offense can burn further time off the clock by timewasting: keeping the ball live (and the clock running) simply by keeping away from any defensive player, regardless of position on the field.
Жаулап алушы командаларды ұстап тұру стратегиясы
Жаулап алуда төменгі ұпай жинаған команда уақытты сақтауға тырысады. Команда мыналарды істей алады:
Топтық емес шабуылға көшу; ойынның егжей-тегжейлі жоспарынан бас тартып, сигнал беріп, ойынды жылдам бастау. Квотербек сағатты тоқтату үшін допты бір рет жерге тигізіп ("спайк" жасау) бір мүмкіндікті жоғалтады. (Америкалық футбол ережелерінде осы әрекетке қатысты ерекшелік жазылған, сондықтан қасақана допты жерге түсіргені үшін айыпталмайды және орталықтан доп алғаннан кейін дереу жасалса, фамбл деп есептелмейді.) Допты беру және/немесе допты ұстаушыны жақын шетке жеткізуге тырысу, сонда допты ұстаушы қарсыластар ұстамас бұрын алаңдан шығып кетуі мүмкін. (Допты алаңдан шығару және толыққан жоқ пастар сағатты тоқтатады.) Егер ойын аяқталғанда сағат тоқтамай жалғаса берсе, уақыт үзілісін пайдалану. Егер сағат біткенде доп әлі де ойында болса және допты ұстап тұрған команда әлі де артта қалса, допты тірі ұстап, оны эндзонаға жеткізу үшін барлық мүмкіндіктерін пайдалану. Көбінесе бұл допты ұстаушыны ұстаудан аулақ болу үшін бүйірлік және кері пастардан тұратын тізбектей әрекеттерді қамтиды. Егер команда тең түссе немесе бір немесе екі ұпаймен қалып қойса, бірақ қызыл аймақта болса (яғни, алаңға гол соғуға ыңғайлы қашықтықта болса), сағаттан белгілі бір уақытты өшіруге тырысады, осылайша сағатты бес секундқа немесе одан аз уақытқа тоқтатып, алаңға гол соғушы алаңға гол соғып, ойынды жеңе алады. Ойынның соңында допты иеленген команда қолдана алатын өте сирек стратегия – бұл әділ ұстап алу соққысы. Әділ ұстап алу соққысын пайдалану үшін бірнеше шарт орындалуы керек: қарсы команда допты ойын барысында ұрып жіберуі керек және қабылдаушы команда допты қорғау үшін әділ ұстап алуды пайдалануы керек, соққы өте қысқа болуы керек, сондықтан әділ ұстап алу орны алаңға гол соғу қашықтығында болуы керек және қайтарылуы қиын болуы керек, әділ ұстап алу соққысын пайдаланатын команда тең болуы немесе үш ұпайдан кем болуы керек, және ойын NCAA ережелері бойынша ойналмауы керек (NCAA-да әділ ұстап алу ережесі жоқ).
Use a no huddle offense; forgo detailed design of a play and instead signal and initiate a play quickly. Have the quarterback "spike" the ball, sacrificing a down to stop the clock. (An explicit exception is written into the American football rule books so that the move is not penalized for intentional grounding nor ruled a fumble, so long as he spikes the ball immediately after the snap from the center.) Use a passing play and/or attempt to get the ball carrier near the sidelines so that the ball carrier can go out of bounds before being tackled. (Taking the ball out of bounds and incomplete passes both stop the clock.) If a play ends such that the game clock continues running, use a timeout. If the ball is still alive while the clock runs out and the team with the ball is still trailing, do everything within the team's power to keep the ball alive until it can be advanced to the end zone. Often this incorporates a series of lateral and backward passes to avoid the ball carrier being tackled and the game ending. A team that is tied or trailing by one or two points but is within the red zone (and thus in easy field goal range) seeks to burn a specific amount of time off the clock, such that they can stop the clock with five or fewer seconds on the clock, so that their placekicker can kick a field goal with no time remaining and win the game. One exceptionally rare strategy that a team in possession of the ball near the end of the game can use is the fair catch kick. For the fair catch kick to be a viable option, several conditions must be met: the opposing team must have punted the ball within play and the receiving team used the fair catch to secure the ball, the punt must have been exceptionally short so that the spot of the fair catch is within field goal range and unlikely to be returned, the team using the fair catch kick must be either tied or within three points, and the game must not be played under NCAA rules (the NCAA has no fair catch kick rule).
Қорғау стратегиясы
Қорғаудағы команда ойын қарқынына көп әсер ете алмайды. Команда қайтадан допты иеленген жағдайда, сағатта жеткілікті уақыт қалғанын қамтамасыз ету үшін олар уақыт үзілістерін пайдалануы мүмкін. Қорғаныс командасы, команда алда немесе артта болуына қарай, допты ұстаушыны қалай тоқтатуға болатыны туралы шешім қабылдауы мүмкін: егер шабуыл уақытты сақтауға тырысса, қорғаныс оны шекарадан шығармай, допты ұстаушыны алаңда тоқтату арқылы бұза алады. Қорғаныс командалары алаң периметріне көбірек ойыншы жұмсап, алаң ортасы мен сызықтан жақын аймақтарды аз қорғай алады, себебі уақытты тоқтатуға мүмкіндігі жоқ шабуыл командасы алаң шегіне қарай лақтыруға мәжбүр болады (қараңыз: қорғанысты болдырмау тактикасы). Әртүрлі ережелер қорғаныс командасының ойын сағатын өзгерту үшін қасақана бұзушылықтар жасауына жол бермейді, және ең нашар жағдайда, бұл әділетсіз әрекет деп танылып, ойын шабуыл командасының пайдасына шешіледі. (Сонымен қатар, егер шабуыл командасы уақытты кешіктіру және қосымша мүмкіндіктер алу үшін бұзушылықтар жасаса, сағат қайта басталды және оларға спорттық емес мінез-құлық ескертуі жасалады.)