Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шаршоптар (, ; "Шығыс адамы") – көбінесе Бутанның шығыс аймақтарында тұратын тибет, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік Азия текті аралас халықтар.
The Sharchops (, ; "Easterner") are the populations of mixed Tibetan, Southeast Asian and South Asian descent that mostly live in the eastern districts of Bhutan.
Ұлты
Шаршоптар – Индо-монголоидтық халық, шамамен 1200 – 800 жж. б.з.д. Ассам, Аруначал Прадеш немесе мүмкін, Бирмадан көшіп келген. Ван Дрием (1993) Шаршоптардың монпалармен тығыз байланысты екенін, ал екеуінің де Бутанның түпкілікті тибеттік халықтарының (Нгалоптарға дейінгі) ұрпақтары екенін көрсетеді. Дегенмен, дзонгха тілінде сөйлейтін бутандықтардың қоғамдағы ықпалдылығы мен саяси билігіне байланысты Шаршоптар Бутанда маргиналдануда. Шаршоптар Бутандағы ең ірі этникалық топ болып табылады.
The Sharchops are an Indo Mongoloid people who migrated from Assam, Arunachal Pradesh, or possibly Burma, c. 1200 – c. 800 BC. Van Driem (1993) indicates that Sharchops are closely related to the Mönpa and that both are descendants of the indigenous Tibetic peoples (pre Ngalop) of Bhutan. Due to the societal prominence and political power of Dzongkha speaking Bhutanese, however, Sharchops are marginalized in Bhutan. The Sharchops are the largest ethnic group in Bhutan.
Халық саны
Шаршоптар Бутанның шығыс бөлігіндегі халықтың көп бөлігін құрайды, ал 2010 жылы елдің жалпы халқы шамамен 708 500 адамды құрады. Ресми бутандық статистикаға сәйкес, 1980-ші жылдардың соңында Нгалоптар, Шаршоптар және тайпалық топтар халықтың 72 пайызын құрады. 1981 жылғы халық санауы бойынша Шаршоптар халықтың 30 пайызын, ал Нгалоптар шамамен 17 пайызын құрады. Алайда, The World Factbook болжамы бойынша, "Bhote" Нгалоп және Шаршоп этникалық топтары бірге Бутан халқының шамамен 50 пайызын құрайды, яғни 354 200 адамды. Егер Шаршоптардың саны Нгалоптардан 3:2 қатынасында артық болса, Бутандағы Шаршоптардың жалпы саны шамамен 212 500 адамды құрайды.
The Sharchops comprise most of the population of eastern Bhutan, a country whose total population in 2010 was approximately 708,500. Together, the Ngalop, Sharchop, and tribal groups constituted up to 72 percent of the population in the late 1980s, according to official Bhutanese statistics. The 1981 census claimed that Sharchops represented 30% of the population, and Ngalops approximately 17%. The World Factbook, however, estimates that the "Bhote" Ngalop and Sharchop ethnic groups together comprise approximately 50% of Bhutan's population, at 354,200 people. Assuming Sharchops still outnumber Ngalops at a 3:2 ratio, the total population of Sharchops in Bhutan is approximately 212,500.
Тіл
Көптеген Шаршоптар Тшангла тілінде сөйлейді, ол тибет-бирман тілдер тобына жатады; Олекха тілінде сөйлейтіндері аз. Олар сонымен қатар мемлекеттік тіл, дзонгханы да үйренеді. Солтүстік-Шығыс Үндістанға жақындығының арқасында, кейбіреулері ассам тілінде сөйлейді. Әлеуметтік-мәдени және сауда қарым-қатынастардың нәтижесінде Бодо тілін де көптеген адамдар біледі. Тшангла тілі Қытайдағы шекараның ар жағында тұратын Монпа (Менба) ұлттық азшылығы тарапынан да қолданылады, олар Медог, Ньинчжи және Диранг аймақтарында орналасқан. Тшангла тілі Үндістанның Аруначал-Прадеш штатындағы Монпа халқының Калактанг және Диранг тілдеріне ұқсас.
Most Sharchops speak Tshangla, a Tibeto Burman language; fewer speak the Olekha language. They also learn the national language, Dzongkha. Because of their proximity to Northeastern India, some speak Assamese. Bodo is also known to many of them because of socio cultural and trade relations. Tshangla is also spoken by the Monpa (Menba) national minority across the border in China, distributed in Mêdog, Nyingchi and Dirang. Tshangla is similar to the Kalaktang and Dirang languages spoken by the Monpa of Arunachal Pradesh, India.
Дін
Шаршоптардың көпшілігі тибет буддизмін, кейбір бон элементтерімен бірге ұстанады, алайда Дуар аймағында тұратындары анимизмді ұстанады.
Most Sharchops follow Tibetan Buddhism with some elements of Bön, although those who live in the Duars follow Animism.