Ғұцзянь: Вү және Юэ патшалықтарының соғысы мен Юэ патшасының тарихы

Кіріспе

496–465 ж.ж. аралығында Юэ патшасы Гуцзянь (б.з.д. 496–465 ж.ж. билік еткен) – Көктем мен Күз дәуірінің (春秋) соңында Юэ патшалығының (越國, қазіргі Солтүстік Чжэцзян) патшасы болды. Ол Юньчан хошасының ұлы еді. Гуцзяньнің билігі Көктем мен Күз дәуірінің, мүмкін, соңғы маңызды қақтығысы – Ву және Юэ арасындағы күреспен бірге жүрді, оның нәтижесінде ол өз мемлекетін жеңіске жеткізіп, қарсыласын бағындырды. Сондықтан Гуцзянь патшасы кейде Бес гегемонның соңғысы деп есептеледі.

У және Юе арасындағы соғыс

У мен Юэ арасындағы соғыс бірнеше жеке кезеңнен тұрды. Ол көршілес У мемлекетінің ханзадасына үйленген Юэ ханшайымы күйеуін тастап, Юэ мемлекетіне қашқан кезде басталды. Бұл соғысқа себеп болды. Сонымен қатар, Юньчан Юэнің күшін арттырғанда, У патшасы Хелумен қақтығысқа түсіп, екі мемлекет арасында антагонизм тудырды. Юньчанның қайтысымен және Гуцзяньнің таққа отыруымен Хелу мүмкіндікті пайдаланып, Юэге шабуыл жасады. Алайда, Зуили шайқасында Юэ Уді жеңіп, Хелу патшасы қаза тапты. Өлер алдында ол ұлына, кейін У патшасы Фучайға: «Юэді ешқашан ұмытпа!» деп ескертті. Үш жылдан кейін Юэ қайта жанданған У мемлекетінен жеңіліске ұшырады, ал Гуцзянь үш жыл Фучайдың құлы ретінде қызмет еткеннен кейін туған жеріне оралуға рұқсат алды. Билігіне қайта оралған Гуцзянь тез арада Вэнь Чжун және Фан Ли сияқты тәжірибелі саясаткерлерді кеңесшілер етіп тағайындады, мемлекетті нығайтуға көмектесті. Осы уақытта оның министрлері пара беру және дипломатиялық амалдар арқылы У мемлекетін іштен әлсірету үшін жұмыс істеді. Гуцзянь патшалық құрған кезінде патшалық байлыққа құмар болған жоқ, керісінше, шаруаларға лайық тағамдар жеді және У мемлекетінің қызметіндегі қорлықтарын есінде сақтау үшін өзін өзі улауға мәжбүрледі. «Жатақта жатып, желдің дәмін тату» (wòxīn chángdǎn 臥薪嚐膽) деген қытай мақалының екінші бөлігі Гуцзяньнің табандылығын көрсетеді. Он жылдық экономикалық және саяси реформалардан кейін соғыстың соңғы кезеңі басталды, сол кезде Юэ мемлекеті бұрынғы жеңілістен үлкен қадам жасады. Шицзиде айтылғандай, он жылдық реформалар мемлекетті байытты, жауынгерлер лайықты сыйлықтар алды. Сайыпқырандардың алдында садақтан ұшырылған жебелерге қарсы суға толы құдыққа асыққандай шабуылдайтын әскерлер (修之十年，國富，厚賂戰士，士赴矢石，如渴得飲). Фучайдың солтүстікке Цынь мемлекетін жеңу үшін жасаған жорығын пайдаланып, Гуцзянь әскерін бастап, У астанасына шабуыл жасап, У тағының мұрагері Юнды өлтірді. Билік құрғанның 24-ші жылында (б.з.д. 473 ж.) Гуцзянь Уға қарсы тағы бір жорыққа шығып, үш жыл қоршаудан кейін астананы басып алды. Фучайдың бағынуын қабылдамаған Гуцзянь оның өзін-өзі өлтіруіне жол берді, ал У Юэге қосылды. Жеңісінен кейін Гуцзянь Фучайдың ғалымдарын, тіпті оған көмектескендерін де (Бо Пи сияқты) аяусыз өлтірді, Фучайдың жауының өмірін сақтап қалған қатесін қайталамады. Алайда Гуцзянь осымен тоқтаған жоқ, кейін Вэнь Чжунды өзін-өзі өлтіруге мәжбүрледі. Фан Ли Гуцзяньның қайғы-қасіретті бөлісе білетін, бірақ байлықты бөлісе алмайтын адам екенін білген соң, У жеңілгеннен кейін Гуцзяньды тастап кетті. Гуцзянь патшасының әскері жиі кездесетін қате түсінікпен танымал: шайқас алдында өлім жазасына кесілген қылмыскерлерден құралған майданға қарсы тұрып, қарсыластарын қорқыту. Алайда, «越王句踐使死士挑戰，三行，至吳陳，呼而自剄» деген мәтінде «死士» сөзінің тікелей мағынасы «өлімге дайын сарбаздар», емес, «өлім жазасына кесілген қылмыскерлер». «自剄» дегеніміз – «өз тамырын кесіп өзін-өзі өлтіру», бұл ежелгі Қытайда өмірден кетудің кең таралған тәсілі болған.

The war between Wu and Yue comprised several separate phases. It began when a Yue princess, who was married to one of the princes of the neighboring state of Wu, left her husband and fled back to the State of Yue. This became the spark for the war to come. Also, as Yunchang developed Yue's strength, he came into conflict with King Helü of Wu, causing a feud between the two states. Upon the death of Yunchang and the accession of Goujian, Helü seized the opportunity and launched an attack on Yue. At the Battle of Zuili (槜李之战), however, Yue defeated Wu, and King Helü was mortally wounded. Before his death, he instructed his son, the later King Fuchai of Wu, "Never forget Yue!" Yue would be defeated three years later by a resurgent Wu, and Goujian captured, to serve as Fuchai's servant for three years before he was eventually allowed to return to his native state. Upon resuming his rule, King Goujian quickly appointed skilled politicians as advisors, such as Wen Zhong and Fan Li, to help build up the kingdom. During this time, his ministers also worked to weaken the State of Wu internally through bribes and diplomatic intrigue. Whilst ruling his kingdom, Goujian never relished kingly riches, but instead ate food suited for peasants, as well as forcing himself to taste bile, in order to remember his humiliations while serving under the State of Wu. The second half of a Chinese idiom, wòxīn chángdǎn (臥薪嚐膽, "sleeping on sticks and tasting gall"), refers to Goujian's perseverance. After ten years of economic and political reforms, the last phase of the war began, by which time the State of Yue had come a long way from its previous defeat; as described in the Shiji, Ten years of reforms; the state is rich, the warriors well rewarded. The soldiers charge in the face of arrows like thirsty men heading for drink (修之十年，國富，厚賂戰士，士赴矢石，如渴得飲). Taking advantage of Fuchai's expedition to his north to defeat Qi, Goujian led his army and successfully attacked the Wu capital, killing the Wu crown prince, You. In the 24th year of his reign (473 BC), Goujian led another expedition against Wu, laying siege to the capital for three years before it fell. When a surrender from Fuchai was refused, Fuchai committed suicide and Wu was annexed by Yue. After his victory, Goujian ruthlessly killed Fuchai's scholars, even those who helped him (including Bo Pi), not allowing himself to make the same mistake Fuchai had made by sparing the lives of his enemies. However, Goujian would not stop there; he would later force Wen Zhong to commit suicide; Fan Li, knowing that Goujian was a man who can share woe but not wealth together, left Goujian after the defeat of Wu. King Goujian's army is known for a common misconception: scaring its enemies before battle with a front line formed by criminals sentenced to death who committed suicide by decapitating themselves. However, in the passage, "越王句踐使死士挑戰，三行，至吳陳，呼而自剄。", the literal translation of "死士" is "soldiers (who are) willing to die", not "criminals sentenced to death". "自剄" means to "commit suicide by cutting one's throat," which was a common way to end one's own life in Ancient China.