Мұғалімдердің халықаралық кәсіби одақтарының тарихы

Кіріспе

Білім беру халықаралық (EI) – 178 ел мен аумақтағы 383 мүше ұйымнан тұратын, мектепке дейінгі білім беруден университет деңгейіне дейін 32 миллионнан астам білім беру ұстаздарын және білім беруді қолдайтын қызметкерлерді білдіретін жаһандық кәсіподақ федерациясы (GUF). Бұл әлемдегі ең ірі салалық жаһандық кәсіподақ федерацияларының бірі.

Тарих

1950 жылдарға дейін мұғалімдер мен басқа білім беру саласының кәсіподақтары халықаралық кәсіподақ федерацияларында аз ғана рөл атқарды. 1912 жылы Бельгияда мемлекеттік орта мектептердегі мұғалімдердің ұлттық федерацияларының халықаралық комитеті құрылды. Халықаралық деңгейде ол FIPESO деп танылды, бұл атау оның француз тіліндегі толық атынан – Fédération Internationale des Professeurs de l'Enseignement Secondaire Officiel – алынған аббревиатура. 1923 жылы Ұлттық білім беру қауымдастығы (NEA) Сан-Францискода Дүниежүзілік білім беру қауымдастықтары федерациясын (WFEA) құрды. 1926 жылы Халықаралық мұғалімдер қауымдастықтары федерациясы (IFTA) құрылды. Сол жылы Халықаралық кәсіподақ федерациясына (IFTU) қатысқан мұғалімдер кәсіподақтарының тобы – Халықаралық мұғалімдер кәсіподақ хатшылығы (ITST) құрылды. Алайда, бұл ұйымдардың көпшілігі айтарлықтай мүшелікке ие болған жоқ, Халықаралық Еңбек Ұйымына (ILO) қосылған жоқ немесе ықпалды болған жоқ. Көптеген ұйымдар тек атағымен ғана халықаралық болды, мүшелері көбінесе бірнеше еуропалық елдерден құралды. WFEA-дан (ол NEA-ның басымдығында болды) басқа, көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызметін тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халықаралық кәсіподақ қозғалысында маңызды қайта ұйымдастыру жүзеге асты. 1945 жылғы қазанда Дүниежүзілік кәсіподақтар федерациясы (WFTU) құрылды, мақсаты – әлемдегі кәсіподақтарды бір халықаралық ұйымға біріктіру. Бірақ бірқатар консервативті батыс еңбек федерациялары, әсіресе Америка еңбек федерациясы (AFL), коммунистік елдердің кәсіподақтары үкімет бақылауында деп санайтын. Олардың қатысуы Кеңес Одағының WFTU-ға үстемдік етуіне әкелуі мүмкін деп қорқынышты. 1949 жылы AFL және басқа кәсіподақтар Халықаралық еркін кәсіподақтар конфедерациясын (ICFTU) құрды, бұл ұйым коммунистік немесе коммунистер жетекшілік ететін кәсіподақтарды қабылдамады. Халықаралық білім беру саласындағы кәсіподақ орталықтары да қайта ұйымдастырылды. WFEA мүшелік базасын кеңейтіп, 1946 жылы Дүниежүзілік оқытушылық кәсіп ұйымы (WOTP) болып қайта аталды. Сол жылы ITST WFTU-ға қосылды. Алайда, WFTU-дағы коммунизмге байланысты жағдай халықаралық білім беру хатшылықтарына да әсер етті. 1948 жылы бірнеше социалистік және коммунистік мұғалімдер одағы Будапештте Бүкіләлемдік мұғалімдер одағы федерациясын құрды (оның француз тіліндегі атауынан FISE деп белгілі, Fédération Internationale Syndicale de l'Enseignement). Коммунистік емес ұлттық мұғалімдер одағының көпшілігі FISE-ге қосылудан бас тартты. IFTA, FIPESO және FISE сол жылы Халықаралық мұғалімдер федерацияларының байланыс комитетін құрды. Бірақ америкалықтардың басымдығындағы WOTP қосылудан бас тартты. 1951 жылы WFTU-дағы бөлініс пен антикоммунистік ICFTU құрылғаннан кейін екі жаңа халықаралық білім беру хатшылығы құрылды. WOTP, FIPESO және IFTA оқытушылық кәсіп ұйымдарының әлемдік конфедерациясын (WCOTP) құрды. AFL (ICFTU-ның негізгі демеушісі) және оның мұғалімдер одағы (Америкалық мұғалімдер федерациясы) ICFTU-ны WCOTP-мен бәсекелесу үшін өзінің халықаралық хатшылығын құруға итермеледі. Консервативті және коммунизмге қарсы Халықаралық еркін мұғалімдер одағы федерациясы (IFFTU) сол жылы WCOTP-мен бірге құрылды. FISE, бұл арада, WFTU-ға қосылды. IFFTU 1970 жылдардың ортасына дейін әлдеқайда кішігірім ұйым болып қала берді. WCOTP және IFFTU соңғы 25 жылда мүшелерін арттырса да, 1976 жылға қарай IFFTU тек 2,3 миллион мүшесі бар кәсіподақтарды, ал WCOTP 20 миллионнан астам мүшесі бар кәсіподақтарды білдірді. WCOTP Біріккен Ұлттар Ұйымы, ЮНЕСКО және Халықаралық Еңбек Ұйымымен тығыз жұмыс істеп, әлемдегі мұғалімдердің проблемаларын зерттеді және Африка мен Азияға көп көңіл бөлді. Құрылғаннан кейінгі алғашқы 15 жылында WCOTP мұғалімдердің мәртебесі, жалақысы және қорғалуы туралы консенсусты құратын ЮНЕСКО құрамының жобасы бойынша көп жұмыс істеді. Соңғы құжат – «Мұғалімдердің мәртебесі туралы ұсыным» 1966 жылғы 5 қазанда ЮНЕСКО-да қабылданды. 1993 жылғы 26 қаңтарда Стокгольмде өткен конвенцияда WCOTP және IFFTU бірігіп, Халықаралық білім беру ұйымын құрды. WCOTP есебінен IFFTU-ның мүшелерінің күшейуі екі ұйымды да бірігуді жалғасып жатқан қақтығыс пен бәсекелестіктің шешімі ретінде қарастыруға итермеледі, ал бірігуді AFT президенті Альберт Шанкер қатты қолдады. Кеңес блогының ыдырауы екі топтың арасындағы саяси айырмашылықтарды жоюға көмектесті (сонымен қатар IFFTU-ның пайда болу себебі де осы еді). Бірлесу алғаш рет 1985 жылы ұсынылды, 1988 жылы келіссөздер жан-жақты басталды, ал бес жылдан кейін бірігу жүзеге асты. Шанкер ЕИ-ның құрылтайшы президенті болып сайланды.

Prior to the 1950s, teacher and other education unions played little role in international trade union federations. In 1912, the International Committee of National Federations of Teachers in Public Secondary Schools was established in Belgium. Internationally, it was known as FIPESO, an acronym derived from its French name: The Federation Internationale des Professeurs de l'Enseignement Secondaire Officiel. In 1923, the National Education Association (NEA) founded the World Federation of Education Associations (WFEA) in San Francisco. Then in 1926, the International Federation of Teachers' Associations (IFTA) was formed. The same year, the International Trade Secretariat of Teachers (ITST), a grouping of teachers' unions affiliated with the International Federation of Trade Unions (IFTU), was established. But few of these organizations obtained membership of any size, joined the International Labour Organization (ILO), or proved influential. Many were international in name only, with membership usually coming from a few European nations. Except for the WFEA (which was dominated by the NEA), most ceased to function during World War II. A significant reorganization of the international trade union movement occurred in the wake of the second world war. The World Federation of Trade Unions (WFTU) was founded in October 1945 to bring together trade unions across the world in a single international organization. But a number of conservative Western labor federations, notably the American Federation of Labor (AFL), felt that trade unions from Communist countries were government dominated. Their inclusion, it was feared, would lead to domination of the WFTU by the Soviet Union. In 1949, the AFL and other trade unions formed the International Confederation of Free Trade Unions (ICFTU), an international organization which rejected communist or communist led trade unions. International education trade centers also underwent a reorganization. The WFEA broadened its membership and was renamed the World Organization of the Teaching Profession (WOTP) in 1946. The same year, the ITST affiliated with the WFTU. But the split over communism in the WFTU affected the international education secretariats as well. In 1948, several socialist and communist teachers' unions formed the World Federation of Teachers Unions (known as FISE from its French title, Fédération Internationale Syndicale de l'Enseignement) in Budapest. Most non communist national teachers' unions refused to join FISE. IFTA, FIPESO, and FISE formed a liaison group, the Joint Committee of International Teachers' Federations, the same year. But the American dominated WOTP refused to join. In 1951, following the split in the WFTU and the creation of the anti communist ICFTU, two new international education secretariats were created. WOTP, FIPESO and the IFTA formed the World Confederation of Organizations of the Teaching Profession (WCOTP). The AFL (primary backer of the ICFTU) and its teacher union (the American Federation of Teachers) pushed the ICFTU to form its own international secretariat to compete with the much more liberal WCOTP. The conservative and determinedly anti communist International Federation of Free Teachers' Unions (IFFTU) was created the same year as the WCOTP. FISE, meanwhile, affiliated with the WFTU. The IFFTU remained the much smaller organization until the mid 1970s. Although both the WCOTP and IFFTU gained members through the next 25 years, by 1976 the IFFTU represented unions with only 2.3 million members while the WCOTP represented unions with more than 20 million members. The WCOTP worked closely with the United Nations, UNESCO and the ILO to study the problems of teachers throughout the world, and focused much of its attention on Africa and Asia. For the first 15 years of its existence, the WCOTP worked heavily on a draft UNESCO instrument which would create a consensus on the status, salaries, and protections teachers should have. The final document, "Recommendation Concerning the Status of Teachers," was adopted by UNESCO on October 5, 1966. On January 26, 1993, the WCOTP and IFFTU merged at a convention in Stockholm to form Education International. The stronger membership of the IFFTU at WCOTP expense led both organizations to see merger as a resolution to continuing conflict and competition, and merger was strongly advocated by AFT president Albert Shanker. The collapse of Soviet bloc communist also helped to remove lingering political differences between the two groups (as well as the reason for the IFFTU's existence). Merger was first proposed in 1985, talks became serious in 1988, and merger achieved five years later. Shanker was elected EI's founding president.