Кіріспе

Қазіргі мәселе, хабарлау қажеттігі туындаған жаңалық – бұл соңғы минуттағы жаңалық, арнайы хабарлама, арнайы жамылу немесе жедел хабар деп те аталады. Бұл жаңалықтың мәліметтерін хабарлау үшін жоспарланған хабар таратуды тоқтатуға негіз болатын өзекті мәселе. Жаңалықтарды таратушылар бұл терминді көрермендердің кең қызығушылығын тудыратын оқиғаларды үздіксіз жариялау үшін де қолданады, бұл сенсациялыққа ұқсас айыптауларға себеп болады.

Форматтар

АҚШ-тың бұқаралық ақпарат құралдарында соңғы жаңалықтар 1930 жылдардан бері кең таралған, себебі радионың жаппай қолданылуы халыққа жаңа оқиғаларды газеттің қосымша нөмірін шығару қажеттілігінсіз білуге мүмкіндік берді.

Теледидар

Жаңалықтар оқиғасы жаңалық емес бағдарламаны (немесе кейбір жағдайларда, тұрақты жоспарланған жаңалықтарды) тоқтатуға қажеттілік туғанда, телерадиокомпания әдетте өзінің барлық филиалдарына ескертіп, тоқтауға дайын болуды сұрайды. Желілік хабар тарату жүйесі содан кейін барлық қосылған станцияларға желіге ауысу үшін кері санау тізбегін көрсетеді. Егер жаңалықтар оқиғасы ұлттық желілік жаңалықтар эфирде жүргізіліп жатқанда орын алса, жаңалықтар уақытша тоқтатылып, басқа желілік серіктестерге хабар таратуға қосылуға мүмкіндік беріледі. Одан кейін ерекше музыкалық сүйемелдемесі бар графикалық ашылу келеді. Ашылудан кейін жаңалықтарды жүргізуші көрерменді сәлемдеп, оқиғамен таныстырады. Төменгі үшінші бөлік және басқа графикалық элементтер де шұғылдық сезімін беру үшін өзгертілуі мүмкін. Жаңалықтарды хабарлаушылар көбінесе оқиға туралы негізгі мәліметтерге ғана ие болғандықтан, хабарламалар көбінесе толық емес болады. Мысалы, АҚШ-тың ірі телеарналары Mar-a-Lago-дағы ФБР іздеуіне қатысты іздеу ордерінің мәлімдемесін эфирде, құжат жарияланғаннан кейін дереу бағдарламаны үзіп, нақты уақытта талдады. Радио, Телевидение және Цифрлық Жаңалықтар Ассоциациясы (RTDNA) жаңалықтарды хабарлайтын телерадиокомпаниялар үшін нұсқаулар тізімін ұстап тұрады.

Сөйлейтін бас

Жаңалықтарды тарату кезінде жиі кездесетін мәселелер: оқиғаның видеожазбасы жоқ, оқиға орнында тілшілер жоқ және ақпараттың аздығы. Осыған қарамастан, ағымдағы оқиғалар туралы хабарлау үшін көптеген телеарналар толық жұмыс күнімен (әдетте АҚШ-та) немесе еркін жұмыс істейтін (әдетте Ұлыбританияда) сарапшылар мен комментаторларды "сөз сөйлейтін" қонақтар ретінде шақырады. Бұл адамдар тәжірибелі немесе білікті және жалпы жұртшылық тарапынан сенімді деп есептеледі. Олар көбінесе теледидарда көрінеді, сондай-ақ радиода да пайда болуы мүмкін. АҚШ-та коммерциялық телеарналардың бәсекелестік ортасы комментаторларға өздерінің біліктілігін жетілдіруге және әртүрлі салалардағы, көбінесе саяси жаңалықтарды талдауға өзіндік қызмет атқаруға мүмкіндік берді. Мұндай комментаторлар тек бір телеарна үшін жұмыс істеуі үшін миллиондаған доллар табуы мүмкін. Ұлыбританияда теледидардағы комментаторлар кейде тақырыптан ауытқып, уақытты толтырушылар деп есептеледі. Олар телеарналардың штаттық қызметкерлері емес және әрқашан жалақы алмайды – алған жағдайында ол эфир уақыты үшін белгілі бір сома болып табылады, және оларды тиісті салада пікір білдіру үшін жедел шақырады (әдетте олар толық жұмыс күнімен жұмыс істейді). Ұлыбританиядағы комментаторлар мұны соңғы жаңалықтарды сарапшылармен бөлісудің маңыздылығын және өз салаларын (және өздерін) назар ортасына қою қажеттілігінен туындайтынын айтады. Зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-тағы комментаторлар Ұлыбританиядағы комментаторларға қарағанда көбірек жақты болуға бейім.

Ұялы телефондар

Смартфон қолданушылары, егер жаңалықтарға арналған мобильді қосымшалары болса, жаңалықтар туралы хабарламаларды алуға басулы. 2016 жылы Pew Charitable Trusts сауалнама жүргізіп, АҚШ смартфон қолданушыларының 55%-і жаңалықтар туралы ескертулер алатынын, алайда қолданушылардың 13%-ы ғана оларды "жиі" алатынын мәлімдеді. The New York Times 2016 жылы электрондық пошта тізімдерін осылай өзгерткеннен кейін, push хабарламаларын "Төтенше жаңалықтар" және "Маңызды жаңалықтар" деп екіге бөлді. Ұлттық қоғамдық радио 2018 жылы push хабарламаларын күрт арттырып, қосымша қолданушыларын төтенше жаңалықтар мен бағдарлама туралы ақпаратпен хабардар етті, бұл олардың аудиториясынан әртүрлі реакцияларды тудырды. Columbia Journalism Review 2017 жылғы зерттеуде жаңалықтар қосымшаларының 43%-ының push хабарламалары төтенше жаңалықтармен байланысты емес екенін анықтады.

Қолданылуы

Жаңалықтар хабарламалары 1920 жылдан бері радио хабарларын таратудың ажырамас бөлігі болып табылады. Радионың алтын ғасырындағы алғашқы жаңалықтар хабарламаларының мысалдары 1938 жылғы «Әлемдер соғысы» радио драмасының қияли нұсқаларын және Перл-Харборға жасалған шабуыл туралы хабарлауды қамтиды, бұл Нью-Йорк және Пенсильвания штаттарындағы станцияларда көрсетілген алғашқы теледидарлық жаңалықтар хабарламасы болды. Лос-Анджелестегі KTLA телеарнасы жаңалықтарды кеңінен жариялаған алғашқы телеарна деп есептеледі: 1949 жылдың 8-9 сәуірінде станса үш жасар Кэти Фискусты құтқаруға жасалған әрекет туралы тікелей эфирде хабарлады. Ол Сан-Марино, Калифорниядағы тасталып қалған құдыққа құлап, нәтижесінде оттегінің жетіспеуінен уланғандықтан қайтыс болды. 24 сағаттық жаңалықтар арналары пайда болғанға дейін бағдарламалардың үзілісі өте шұғыл жаңалықтармен ғана шектелді, мысалы, 1963 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиге жасалған қастандық. Мұндай үзілістер қазір 24 сағаттық жаңалықтар арналарында кең таралған, олар кез келген уақытта тікелей эфирде үзіліс жасауға дайын жаңалықтар оқушысын ұстайды. Жаңалықтардың тағы бір түрі – ауа райының күрт нашарлауы. Солтүстік Америкада 1990 жылға дейін теледидар және радио станциялары әдетте торнадо немесе құрлыққа соққан дауыл сияқты бірден қауіп тудыратын жағдайларда ғана ауа райы туралы толыққанды ақпарат беретін. Басқа жағдайларда, тіпті торнадо туралы ескертулер берілген кезде де, бағдарламалардың арасында қысқа үзілістер мен ескертулер пайдаланылатын. Жаңалықтарды жинау және ауа райы технологиясының жетістіктері (әуеден түсірілген бейнелерді беру үшін тікұшақтарды пайдалану және дауылдың нақты сипаттамаларын анықтай алатын радар жүйелерін орнату) 1990 жылдары өмірге қауіп төндірген бірнеше оқиғалармен (мысалы, «Эндрю» дауылы және 1999 жылғы Оклахома штатындағы торнадолар) және дауылдың жолындағы адамдарды алдын ала қауіпсіздік шараларын қабылдауға кеңес беру қажеттілігінің артуына байланысты, дауылға бейім аймақтарда жоғары деңгейдегі ескерту берілгеннен кейін ауа райы туралы кеңінен хабарлау жиі кездесетін жайтқа айналды, ал қысқа үзілістер тек аз ауырлықтағы ауа райы құбылыстары кезінде қолданылатын. Барлық көрермендер «жаңалықтар» деп белгіленген жаңалықтардың шұғыл және маңызды екенімен келіспейді. CNN төрағасы және бас директоры Крис Лихт 2022 жылы осы лауазымға тағайындалғаннан кейін: «Бұл барлық арналар мен желілерде ажырамас бөлікке айналды, сондықтан оның көрермендерге әсері жойылды» деді. Бұл мәселені шешу үшін ол CNN-нің бұл терминді тек ең маңызды жаңалықтарға ғана қолдануын шектеуді бастады.

Сын

Жаңалықтарды жариялаудың алғашқы кезеңдерінде егжей-тегжейлі мәліметтер көбінесе дәл немесе толық болмайды. Мысалы, Саго шахтасындағы апат кезінде 13 шахтердің 12-сі тірі табылған деген бастапқы хабарлар тарады, бірақ кейін жаңалықтар агенттіктері тек біреуінің ғана аман қалғанын анықтады. Кейбір сарапшылар «жаңа соңғы хабар» терминінің шамадан тыс қолданылуын сынап, жоспарланған хабар тарату үзілмесе де, осы терминнің қолданылған жағдайларын келтіреді. Мысалы, кешкі эфир «Эфирге шыққандағы жаңа соңғы хабар» деп басталып, соңғы 24 сағат ішінде басқа хабарларда қайта-қайта жарияланған оқиғаны қамтуы мүмкін. 2013 жылдың маусым айында Кентукки штатының Луисвилл қаласындағы Fox телеарнасының WDRB филиалы «жаңа соңғы хабар» терминінің кең және үнемі қолданылуын сынаған промо-ролик арқылы телеиндустрияда назар аударды. Олар бұл терминнің басқа жаңалықтар шығаратын станциялар тарапынан «маркетингтік амал» ретінде шамадан тыс пайдаланылғанын түсіндірді. Промо-роликпен бірге WDRB өз веб-сайтында көрермендерімен және жарнама берушілермен «Шарттарды» жариялады, ал бірінші тізім «жаңа соңғы хабарды» сақтап пайдалануға (яғни «жаңа» және «соңғы» болып табылатын оқиғаларға ғана қолдануға) уәде берді. 2022 жылдың маусым айында CNN бас директоры Крис Лихт желінің стильдік нұсқауларына «жаңа соңғы хабарды» қолдану ережелерін қосуды бақылады. WarnerMedia компаниясы Discovery Inc. компаниясымен біріккеннен кейін басшылыққа келген Лихт, ішкі хаттамасында жаңалықтар арналарының бұл терминнің шамадан тыс пайдалануы оның көрермендер арасындағы әсерін жоғалтқанын айтты және «Біз шындықты айтушылармыз, көрермендерімізді алаңдату емес, хабарлауға бағытталғанбыз».