Кіріспе
1387 жылғы Джон Тревизаның эссесі «Лорд пен клерк арасындағы аударма туралы әңгіме», немесе «Dialogus inter dominum et clericum» Джон Тревизаның қаламынан туған. Бұл эссе, арнау хатымен бірге, 1387 жылы жасаған Ранульф Хигденнің «Полихроника» аудармасына кіріспе құрайды. Бұл аударма Тревизаның қамқоршысы, Лорд Берклидің тапсырысы бойынша жасалған. Орта ағылшын тілінде жазылған бұл шығармада клерк латын тілі сияқты ғылыми тілдерден кітаптарды аудармаудың қажеттігін дәлелдейді, ал әрбір дәлелге лорд тарапынан қарсылық келтіріледі. Клерк ақырында келіседі, ал әңгіме аудармаға жетекшілік ету үшін дұғамен аяқталады.
The Dialogue on Translation between a Lord and a Clerk, or Dialogus inter dominum et clericum, was written by John Trevisa. Along with the dedicatory Epistle, it forms the introduction to his 1387 translation of the Polychronicon of Ranulf Higden, commissioned by Trevisa's patron, Lord Berkeley. Written in Middle English, it consists of a series of arguments made by the clerk on why books should not be translated from learned languages such as Latin, each one followed by a rebuttal from the lord. The clerk eventually agrees, and the exchange concludes with a prayer for guidance in the translation.
Әсерлер
Бұл жұмыс, көптеген жағдайларда, Тревиза Оксфордта оқып жүргенде аударған "Рыцарь мен клерк арасындағы әңгіме" диалогының ықпалында болған болуы мүмкін, бұл сэр Томас пен оның рухани кеңесшісі арасындағы сөйлесу.
Өкілдік
Диалог тарихи жазба емес, керісінше, аударма процесіне түсініктеме түрінде әдеби сын ретінде драмалық көркемдеуді пайдаланады. «Полихрониконның» алғы сөзі ретінде, ол әлемдік тарих бойынша маңызды мәтіннің аудармасын қорғайды. Диалогтағы кейіпкерлерді түсіндірудің бірнеше тәсілі бар. Диалогтың жеңімпазына және латын тіліне аударманың алғы сөзіндегі контекстіне сүйенсек, Тревиза лорд бейнесі арқылы сөйлейді деген тұжырым бар. Тағы бір түсіндірме бойынша, Тревиза – кеңсе қызметкері, ал лорд Беркли – лорд. Үшінші пікір бойынша, диалогтың бір жақты болуы оны екі адам арасындағы әңгіме ретінде бейнелеуге мүмкіндік бермейді. Ол сондай-ақ, ағылшын тілі уағыздарда қолданылатындықтан оны пайдалануды жақтайды.
Қызметкер
Клерктің бастапқы бас тартуының себебі – оның латын тілі көптеген адамдар қолданатын тіл деген сенімі, бірақ ағылшын тілін тек ағылшындар ғана біледі. Ол сондай-ақ лордтың өзі латын тілін білетінін айтады, ал лорд «Полихроникон» кітабында оның қабілетіне жетпейтін латын тіліндегі бірнеше бөлімдер бар екенін жауап береді. Содан кейін клерк барлығына «хроникаларды» білудің қажеті жоқ екенін айтады, ал лорд аударманың пайдалылығымен жауап береді. Уотсонның сөзіне сәйкес, диалог барысында клерк «күшейе түсетін әлсіз және мақтаншыл» қарсылықтар келтіреді. Бұған қоса, ол халық тіліне аударма жасаудың пайдасын қорғай отырып, 15 ғасырдағы коммерциялық мақсаттағы дүниелік әдебиетті аударудың алғы күші болып табылады. Көптеген аудармалар жасағанына қарамастан, «Диалог» және «Хаты» Тревизаның жалғыз түпнұсқалық еңбектері болды. Дэвид Лоутон бұл диалогты «Киелі кітап аудармасы туралы ойдан шығарылған пікірталастың» ең танымал үлгісі деп атайды. Стивен Моррисон мен Од Мейри диалогтың халық тіліне аударманың әлеуметтік және саяси салдарына қатысты хабардар екенін көрсетеді. «Диалог» хатпен және «Полихрониконның» аудармасымен бірге Хантингтон кітапханасында сақталатын орта ағылшын тіліндегі «Псевдо Турпин» кітабында жарияланды. Оқулықтар мен антологияларға енгізілгендіктен, «Диалог» американдық сыныптарда Тревизаның ең танымал жұмысы болып табылады. Бұл әңгіме, Джон Шарптың Уильям Малмсберидің «Англия патшаларының тарихы» кітабының аудармасының мақала бетінде келтірілген.
Аударма зерттеулерінде
Лоутон аудармашылардың кіріспелері аударма теориясының көзі болып табылады деп санайды. Диалогтың басында Вавилон мұнарасына сілтеме жасап, Тревиза "тілдердің арасындағы" байланыс қиындығына екі шешім ұсынады: аударма және әмбебап тіл – латын тілі. Диалог пен Хат (Epistle) екеуі де аударма туралы ақпаратты "тікелей таратудың" түрлері саналады. Тревиза Диалогты аудару арқылы латын тілін оқи алмайтын оқырмандар үшін ғана емес, сонымен қатар латын және орта ағылшын тілдерін білетін (демек, аударманың сапасын бағалай алатын) оқырмандар үшін де делдал, немесе "аралық буын" рөлін атқарады. Оның аудармаға қатысты теориялары ерте христиан шіркеуінің мақсаттарымен үйлеседі, ол ""түпнұсқа мәтінді құрметтеуді" және бастапқы мағынаны сақтауды" қадағалаған. Осы кезеңде аударма ағылшын тіліндегі тұрмыстық әдебиеттер жинағын дамыту үшін қажетті құрал болды. Бұл сонымен қатар "аудармашының аударманың қызметіне қатысты алаңдауы кең таралған" кезең болды, нәтижесінде диалогта lord ұсынғандай, қарапайым тіл қолданылды.