Кіріспе
Томас Перси (шамамен 1560 – 8 қараша 1605) – ағылшын конспираторы, 1605 жылғы сәтсіз атыс жоспарын ұйымдастырған провинциалды ағылшын католиктерінің мүшесі. Ұзын бойлы, дене бітімі әсерлі адам, оның 1579 жылы Кембридж университетіне түсуінен және 1591 жылы Марта Райтқа үйленуінен басқа ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. 1596 жылы оның екінші туысы, Нортумберлендтің 9-шы графы Генри Перси, оны Альнуик қамалының констеблі етіп тағайындады және Перси әулетінің солтүстік иеліктеріне жауапты етті. Ол 1600–1601 жылдары графқа Төмен елдерде қызмет етті, ал 1603 жылға дейінгі жылдары Шотландия королі Джеймс VI-мен бірқатар құпия хабар алмасуларда оның делдалы болды. 1603 жылы Джеймс Англия тағына отырғаннан кейін Перси жаңа патшаға көңілі тоймады, оның ағылшын католиктеріне төзімділік жасайтыны туралы уәдесінен бас тартқан деп ойлады. 1603 жылғы маусымда жаңа корольдік Стюарт әулетіне наразы болған діншіл Роберт Кэйтсбимен кездесуі келесі жылы Кэйтсбидің патшаны және оның министрлерін оқ-дәрімен жарып өлтіру жоспарына қосылуына әкелді. Перси топты қаржыландыруға көмектесті және Лондондағы бірнеше мүлікті жалға алды, олардың бірі – Лордтар палатасының астындағы жертөлке, онда оқ-дәрілер орналастырылды. Конспираторлар Мидлендсте көтеріліс ұйымдастырып, сонымен қатар Джеймстің қызы, ханшайым Елизаветаны ұрлап әкетуді жоспарлады. Перси Лондон қалып, оның ағасы, ханзада Генриді тұтқындауды қамтамасыз ететін еді. 1605 жылғы 5 қарашада жоспар ашылғанда Перси дереу Мидлендке қашып, Уорвикширдегі Данчерчке бет алған басқа конспираторлармен кездесті. Олардың қашқандары Стаффордшир шекарасындағы Холбеш үйінде аяқталды, онда 8 қарашаның таңында Ворчестер шерифі мен оның адамдары оларды қоршап алды. Перси Кэйтсби сияқты бір мылтық оғынан қаза тапты және жақын жерге жерленді. Оның денесі кейіннен эксгумацияланды, ал оның басы Парламент алдында қойылды. Оның бұл жоспарға қатысуы оның меценаты Нортумберленд графына зор зиян келтірді, ол қатысы болмаса да, 1621 жылға дейін Лондон мұнарасында түрмеге қамалған еді.
Thomas Percy (c. 1560 – 8 November 1605) was a member of the group of provincial English Catholics who planned the failed Gunpowder Plot of 1605. A tall, physically impressive man, little is known of his early life beyond his matriculation in 1579 at the University of Cambridge, and his marriage in 1591 to Martha Wright. In 1596 his second cousin once removed, Henry Percy, 9th Earl of Northumberland, appointed him constable of Alnwick Castle and made him responsible for the Percy family's northern estates. He served the earl in the Low Countries in about 1600–1601, and in the years before 1603 was his intermediary in a series of confidential communications with King James VI of Scotland. Following James's accession to the English throne in 1603, Percy became disenchanted with the new king, who he supposed had reneged on his promises of toleration for English Catholics. His meeting in June 1603 with Robert Catesby, a religious zealot similarly unimpressed with the new royal Stuart dynasty, led the following year to his joining Catesby's conspiracy to kill the king and his ministers by blowing up the House of Lords with gunpowder. Percy helped fund the group and secured the leases to certain properties in London, one of which was the undercroft directly beneath the House of Lords, in which the gunpowder was finally placed. The conspirators also planned to instigate an uprising in the Midlands and to simultaneously kidnap James's daughter, Princess Elizabeth. Percy was to remain in London and secure the capture of her brother, Prince Henry. When the plot was exposed early on 5 November 1605, Percy immediately fled to the Midlands, catching up with some of the other conspirators en route to Dunchurch in Warwickshire. Their flight ended on the border of Staffordshire, at Holbeche House, where they were besieged early on 8 November by the pursuing Sheriff of Worcester and his men. Percy was reportedly killed by the same musketball as Catesby, and was buried nearby. His body was later exhumed, and his head exhibited outside Parliament. His membership of the plot proved extremely damaging to his patron, the Earl of Northumberland, who although uninvolved was imprisoned in the Tower of London until 1621.
1604 жылға дейінгі өмір
Томас Перси Беверлиде Эдвард Перси мен оның әйелі Елизаветаның (құрметті аты Уотертон) екі ұлының кішісі болды. Оның әкесі Джоселин/Джоселин Персидің (1532 жылы қайтыс болған) ұлы, ал оның әкесі Нортумберлендтің 4-ші графы Генри Перси еді. Ол шамамен 1560 жылы дүниеге келді және 1579 жылы Кембридж университетінде Питерхаусқа қабылданды. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол, мүмкін, католик шіркеуіне кіруден бұрын папист болған, сондай-ақ 1589 жылы Камберлендтің 3-ші графы Джордж Клиффордпен бірге теңізге шыққан болуы мүмкін. 1591 жылы ол Марта Райтқа үйленді, ол Урсула Райттың қызы (діннен бас тартқан қыз) және Кристофер мен Джон Райттың (кейін екеуі де оқ-дәрі заговорларына қатысқан) әпкесі болды. Бірнеше авторлар Перси Мартаны Уорвикширдегі белгісіз әйел үшін «жақсы жағдайда емес және кедей» қалдырғанын айтса да, бұл мәлімдеме даулы, бірақ екеуінің арасы кем дегенде суық болды: 1605 жылы Марта мен оның қызы католик Уильям Паркердің, 4-ші барон Монтейглдің қаржыландыруымен берілген жылдық төлеммен өмір сүрді. Томас пен Мартаның ұлы Роберт 1615 жылдың 22 қазанында Сомерсеттегі Вивелискомбеде Эмма Мидке үйленді. Графтың иеліктерінен түсетін кірістерді жинау үшін 1595 жылы Нортумберлендтің 9-шы графы Томасқа жауапкершілік жүктеді, ал келесі жылы оны Алнвик қамалының күзетшісі етіп тағайындады. Оның графтың шаруаларымен болған қарым-қатынасы туралы заманауи есептерде басқарманың нашарлығы мен парақорлық туралы айыптаулар бар. Шекарадағы ұсақ шайқаста ол шотландтық Джеймс Бернді өлтірді, осы үшін Лондон түрмесіне қамалды, бірақ оның босатылуын Эссекстің 2-ші графы Роберт Деверьдің араласуымен қамтамасыз етті. Томас кейіннен Эссекске орталық шекара айманының шотланд күзетшісіне қарсы қастандық жасауда көмектесті. Ол белгілі бір деңгейде қастандықшы және эксцентрикалық болып сипатталды, «жабайы энергияның күркіреуі жалқаулыққа айналды». Иезуит дін қызметкері Джон Джерард Персидің жастық шағында «әдеттегіден гөрі өте жабайы және соғысқа бейім болғанын» жазды, ал иезуит Освальд Тесимонд оны «жабайы және әдемі өмірге бейім, қандай да бір жағдайда өзінің қылышы мен жеке батырлығына сене білетін адам» деп ойлады. Екеуінің айтуынша, Персидің католик дініне өтуі оны тыныштандырды, бірақ өмірбаяншы Марк Николс Персиді «жанжалға бейім мінезді» адам деп атайды. Джеймс Персиге қандай кепілдік бергені белгісіз. Тесимонд «католиктерді белсенді түрде қолдауға» және «оларды барлық құрмет пен лауазымға қабылдауға» уәде бергенін жазды. Нортумберлендке жіберген хаттарында король тек «тыныш» католиктерге тиіспейтінін және «жақсы қызметтерімен» танылғандарды да естен шығармаса екенін жазды. Бұл сигналдардың араласуы ұзақ мерзімді салдарларға әкелді.
Despite not being a close relative, in 1595 the 9th Earl of Northumberland made Thomas responsible for collecting rents from his northern estates, and the following year appointed him constable of Alnwick Castle. and contemporary reports of his dealings with the earl's tenants include claims of mismanagement and bribery. During a border skirmish he killed James Burne, a Scot, for which he was imprisoned at a London gaol, but his release was secured by the intervention of Robert Devereux, 2nd Earl of Essex. Thomas subsequently aided Essex in a conspiracy against the Scottish warden of the middle marches, He has been variously described as belligerent and eccentric, with "surges of wild energy subsiding into sloth". The Jesuit priest Father John Gerard wrote that in his youth Percy had "been very wild more than ordinary, and much given to fighting", while the Jesuit Oswald Tesimond thought he had been "rather wild and given to the gay life, a man who relied much on his sword and personal courage." According to both men, Percy's conversion to Catholicism was a calming influence, but biographer Mark Nicholls, who calls Percy "a pugnacious character", says that this was only true to a point. Exactly what assurances James gave Percy are unknown. Tesimond wrote that he made "very generous promises to favour Catholics actively", and "he would admit them to every kind of honour and office", In his surviving correspondence with Northumberland, the king writes only that neither would "quiet" Catholics be disturbed, nor would those that deserved recognition "through their good service" be overlooked. This mixing of signals was to have lasting consequences.
Сюжет
Перси 1604 жылғы 20 мамырда оқ-дәрі заговорының бесінші мүшесі болды. Оған дейін, шамамен бір жыл бұрын, ол Роберт Кэйтсбидің Эшби-Сент-Леджердегі үйіне барып, Елизаветадан кейін таққа отырған Джеймске қатты шағымданды, оның үміттерін орындауға тырысқан жоқ деді. Бірнеше заговоршылар жоспарланған жарылыста көрініп қалуы мүмкін католиктердің қауіпсіздігіне алаңдады. Персидің алаңдаушылығы өз демеушісі Нортумберленд үшін болды, егер заговор сәтті аяқталса, ол Лорд-протектор болар еді. Лорд Монтейглдің аты да уайымдаған Фрэнсис Трешемнің аузынан шықты. Елизаветаның ағасы, Генрих ханзаданың тағдыры белгісіз болды; заговоршылар оның әкесімен бірге өлетінін болжады, бірақ егер ол Парламентке келмесе, Перси оны тұтқынға алуы керек деп шешті.
Монтейглдің хаты
26 қазанда Монтейгл Хокстондағы үйінде парламенттен алыс болуды ескертетін анонимді хат алды. Оның мағынасын толық түсінбеген ол оны Солсберидің 1-ші графы Роберт Сесилге тапсырды. Сесил белгілі бір алакөздіктердің болғанын білген, бірақ ол кезде қастандық жоспарының нақты мәнісі не екенін және кімдер қатысқан екенін білмеді. Патшаға дереу хабарламай, жағдайды күзеп отыруды шешті. Кэйтсби хаттың бар екені туралы естігенде қатты алаңдады; ол және Винтур Фрэнсис Трешемнің оны жазғанын күдіктендіріп, онымен сөйлесуге барды. Тресхэм оларды өзінің кінәсіз екеніне көндіріп, қастандықтан бас тартуға көндірді. Перси бұл жаңалықты естіп, "кез келген сынаққа дайынмын" деді. 1 қарашада ол нәресте принц Чарльзды көріп қайтқан болуы мүмкін, бұл жоспарды өзгертуді қарастырып жатқанын көрсетеді. Бір қызметкер Перси ханзаданың жатақханасына барып, "оның бөлмесіне қалай кіруге болатыны туралы көп сұрақтар қойғанын" айтты, бірақ бұл мәлімдеме Персиге кеш жетті. Перси 4 қарашада Лондонның батысындағы Сион Хауста Нортумберлендтің қабылдауында болды. Фрейзер оның сапарының "ақпарат жинау мақсатында" болғанын айтады, Нортумберлендтің хат туралы не білгенін анықтау үшін. Бұл "іс-қимыл" кейін граф үшін апатқа ұшырады, ол олардың әңгімесінде ешқандай сатқындық болмағанын және Перси кетіспес бұрын одан "қандай да бір тапсырманы орындауға дайын бола ма" деп сұрағанын мәлімдеді. Перси содан кейін Нортумберлендтің тағы бір меншігіне, Лондондағы Эссекс Хаусқа барып, оның туысы Джосселинмен сөйлесті. Сол күні кешке ол Винтур, Джон Райт және Роберт Киеспен кездесіп, барлығының жақсы екеніне сендірді. Содан кейін ол Грей Инн жолындағы өз жатақханасына барды, онда аттарын ертеңгі таңда жолға шығу үшін дайындауға бұйрық берді.
Жетіспеушілік пен өлім
Сол кезде патша хат туралы білген еді. Джеймс бұл "от пен ұнтаққа" байланысты еңкейген деп ойлады, мүмкін, оның әкесі Лорд Дарнлиді 1567 жылы өлтірген жарылыстан да күштірек болған жарылыс. Келесі күні Патшалық Кеңес оған "жоғарыдан да, төменнен де" Парламентті қарап шығуды шешкенін айтты. Біріншісі, Томас Ховард, 1-ші Саффолк графы басқарып, 4 қарашада жасалды. Лордтар палатасының жер астында ол қызметші болып көрінген биік бойлы адамды және Перси Генри Феррерден жалға алған шағын үйге мүлдем артық көлемдегі отынды байқады. Үйдің иесі Джон Уиниард іздеу тобына Перси осы үйді жалға алғанын айтты. Тінту кезінде болған Монтейгл Саффолкқа Персидің хаттың авторы болуы мүмкін деген күдікпен келді. Патша екінші, одан да мұқият іздеу жүргізуді бұйырды, және түн ортасында Фокс ұнтақты күзетіп тұрғаны анықталды, ол дереу тұтқындалды. Фокс өзін Томас Персидің қызметшісі Джон Джонсон деп таныстырғандықтан, алғашқы тұтқындау ордерінде Персидің есімі болды. Ол "ұзын, толық бойлы, кең сақалы бар адам, басы сақалдан ақ, иықтары бүгілген, аяқтары ұзын, буындары кішкентай" деп сипатталды, сондай-ақ Эссекс үйінде де іздеу жүргізілді. Бірақ бәрі бекер болды, өйткені Перси Фокс тұтқындалғанын естіп, Кристофер Райтпен бірге Мидлендке қашып кетті, кете жатып қызметшіге: "Мен құрылдым" деді. Екеуі Кэтсби мен басқаларымен (Мидленд көтерілісіне кеткендермен) кездесіп, Данчерчке қарай жол жүрді, бір кезде жылдамдықтарын арттыру үшін плащтарын тастады. Лондон мұнарасының лейтенанты Уильям Уэдтің туысы Персиді Лондоннан шығып бара жатқанын көрді, содан кейін Уэд 5 қарашада Солсбериге келесі хатты жазды:
Сіздің құрметті иелігіңізге, менің туысым сэр Эдвард Йорк соңғы уақытта солтүстіктен келді және бүгін кешке маған келді, осы ең қорқынышты жоспардың табысты ашылуы туралы әңгімелесіп жатқанда, ол Томас Персимен кездескенін айтты, ізделіп жатқан адам солтүстікке қарай Tower-ден жасырын шығып кеткен. Персидің қашуы 7 қараша күні сағат 22:00 шамасында Стаффордшир графтығының шекарасындағы Холбеш үйінде аяқталды. Оқ-дәріге байланысты жарақат алмады, бірақ Кэтсби мен басқа бірнеше адам жарақат алды, бірақ қалғандары үкіметтік күштердің келуін күтті, олар бірнеше сағаттан кейін келер еді. Осылайша, келесі күні таңертеңгі сағат 11:00-де үйді Вустер шерифі Ричард Уолш және оның 200 адамы қоршап алды. Одан кейін болған атыста Томас Перси мен Кэтсби бір мушкеттен атылған оқтан қаза тапты. Жақын арада Лондонға жаңалық жетті, сол күні үкімет жариялаған және оны тұтқындағандарға үлкен сыйлық ұсынған жарлық қажетсіз болды. Тірі қалғандар қамауға алынып, өлгендер Холбештің жанында жерленді, бірақ Нортгемптон графының бұйрығымен Перси мен Кэтсбидің денелері қайта қазылып, олардың бастары "Парламент үйінің жанында" тікенектерге ілінді. Томас қайтыс болғаннан кейін Генри Персиді жоспарға қатысқандығына немесе қатыспағанына айыптауға немесе ақтап беруге ешкім қалмады. Оның Томас пенсиягер джентльмен болып тағайындалған кезде ант беруін қамтамасыз етпегені және олардың 4 қарашадағы кездесуі айғақ болып табылды, сондай-ақ Тайна Кеңесі егер жоспар сәтті аяқталғанда, ол ханшайым Елизаветаның қорғаушысы болар еді деп күдіктенді. Оны айыптауға жеткілікті дәлел болмағандықтан, оған құрметсіздік тағылып, 30 000 фунт айыппұл салынды және барлық мемлекеттік лауазымдарынан шеттетілді. Ол 1621 жылға дейін Тауэрде отырды.