Кіріспе
Инженерлік саласындағы нақты бір бөлшектің дизайнын анықтаушы – бөлшек нөмірі (көбінесе PN, P/N, бөлшек № немесе бөлшек # деп қысқартылады). Бөлшек нөмірі – белгілі бір сала қолданатын нақты бір бөлшектің дизайнының немесе материалының идентификаторы болып табылады. Оның мақсаты – осы затқа сілтеме жасауды оңайлату. Бөлшек нөмірі бір компания ішінде бөлшектің дизайнын нақты анықтайды, кейде бірнеше компаниялар арасында да қолданылады. Мысалы, бұранданы анықтау үшін "Жабдық, бұранда, машиналық, 4-40, 3/4 дюймдік, дөңгелек басты, Phillips" деп айтудың орнына "HSC0424PP" деп айту ыңғайлырақ. Осы мысалда "HSC0424PP" – бөлшек нөмірі. Ол дерекқордағы өрістерде "PN HSC0424PP" немесе "P/N HSC0424PP" түрінде көрсетілуі мүмкін. "Бөлшек нөмірі" термині көбінесе заттар мен компоненттерге (жинаулар мен бөлшектерге) сілтеме жасау үшін қолданылады және ол "Таңба нөміріне" тең, сондай-ақ SKU (Тауар есебінің бірлігі) сияқты басқа терминдермен байланысты.
A part number (often abbreviated PN, P/N, part no., or part #) is an identifier of a particular part design or material used in a particular industry. Its purpose is to simplify reference that item. A part number unambiguously identifies a part design within a single corporation. Sometimes across several corporations. For example, when specifying a screw, it is easier to refer to "HSC0424PP" than saying "Hardware, screw, machine, 4 40, 3/4" long, pan head, Phillips". In this example, "HSC0424PP" is the part number. It may be prefixed in database fields as "PN HSC0424PP" or "P/N HSC0424PP". The "Part Number" term is often used loosely to refer to items or components (assemblies or parts), and it's equivalent to "Item Number", and overlaps with other terms like SKU (Stock Keeping Unit).
Бөлшек дизайны және оның инстанцияларының салыстыруы
Бөлшек нөмірі – бөлшектің дизайнын анықтайтын идентификатор (оның жасалған түрлеріне тәуелсіз), ал сериялық нөмір – сол бөлшек дизайнының нақты бір жасалған түрінің бірегей идентификаторы болып табылады. Яғни, бөлшек нөмірі кез келген нақты (физикалық) бөлшектің сол бірегей дизайн бойынша жасалғанын көрсетеді; ал сериялық нөмір қолданылған жағдайда, нақты бір (физикалық) бөлшекті (бір физикалық дананы) одан кейін мөр басылып, өңделген немесе қалыпталған келесі бірліктен ажыратады. Бұл айырмашылық әрқашан айқын болмайды, себебі күнделікті тілде бөлшек дизайны мен оның нақты жасалған түрлеріне бірдей сөзбен, яғни "бөлшек(тер)" деп сілтеме жасау артықшылыққа ие. Мысалы, егер сіз бүгін P/N 12345 нөмірі бар бір глушитель сатып алсаңыз, ал келесі сейсенбіде тағы бір глушитель сатып алсаңыз, сіз "бір глушительдің екі данасын" немесе "екі глушитель" сатып алған боласыз, бұл қолданылған мағынаға байланысты.
Беттегі сандар
Көптеген корпорацияларда қолданылатын бөлшек нөмірлеу практикасында "дефис" таңбасынан кейін 1 немесе 2 цифрдан (кейде одан да көп) тұратын жұрнақтарды қолданудың берік дәстүрі бар. Бұл жұрнақтар дефис нөмірлері деп аталады және олар бірдей жинастыққа немесе бөлшектер отбасына жататын бөлшектер немесе кіші жинақтар жиынтығын логикалық түрде байланыстырудың кең таралған тәсілі. Мысалы, 12345-1, 12345-2 және 12345-3 бөлшек нөмірлері – бір бөлшектер тобының үш түрлі дефис нөмірі. Нақты типографиялық және таңбалау кодтау тұрғысынан, көбінесе дефис емес, тире қолданылады; бірақ "дефис" сөзі инженерлік және өндірістік салалардағы ауызша және жазбаша қолданыста қалыптасқан. Стандартты термин – "дефис нөмірі", "тире нөмірі" емес. Бұл компьютерлер пайда болғанға дейінгі кезеңге дейін барады, онда көптеген типографиялық білімі жоқ адамдарға таңбаларды немесе глифтерді нақты ажыратудың қажеті болмады. Кейбір компаниялар сызбада дефис нөмірлерін шеңбермен белгілейді, мысалы, көрініс белгілерінде және кіші бөліктердің атауларында.
Бөлшек нөмірлерінің сызба нөмірлерімен байланысы
Тағы бір кең таралған дәстүр – бөлшек нөмірінің түбірі (немесе діңгегі) ретінде сызба нөмірін пайдалану; осы дәстүрде әртүрлі деталь нөмірлері әдетте бір сызбаның көрінісі ретінде көрсетіледі. Мысалы, 12345 нөмірінде 2 ("екінші"), 3, 4, 8 және 11 нөмірлі бөлшектерден тұратын P/N 12345 1 жиынтығы бейнеленуі мүмкін. Тіпті қазіргі уақытта тек бір ғана бөлшек анықтамасы бар сызбалар да көбінесе сол бөлшекті сызба нөмірімен және 1 ("бірден бірінші") қосылған бөлшек нөмірімен белгілейді. Бұл бөлшек нөмірлеу жүйесінің мүмкіндіктерін арттыру үшін жасалады, болашақта осы жиынтыққа тағы бір бөлшек анықтамасын қосу қажет болуы мүмкін, ол кезде 2 ("екіншіден екінші"), содан кейін 3 ("үшіншіден үшінші") және т.б. болады. Кейбір компаниялар бөлшек нөмірлерін және сызба нөмірлерін біртұтас кодтаумен кодтауға тырыспайды, олар кездейсоқ түрде жұптастырылады. Ал басқа нөмірлеу жүйелерінде жеке сызба нөмірі болмайды, сызбада бөлшектің нөмірі ғана қайта қолданылады.
Құрылысты өзгерту суффикстері
Көптеген корпорацияларда, бөлшектің дизайнына көбінесе сәйкес келетін (яғни, көбінесе "басылымға дайын") бірақ қасақана белгілі бір мүмкіндіктері жоқ бөлшекті белгілеу үшін, стандартты дефис нөмірлеріне қосымша әріптер қосу немесе оларды алмастыру кең таралған. Мұндай әріптер көбінесе "ақылды", яғни белгілі бір кодтау жүйесін қолданады, бірақ бұл кодтау жүйелері әдетте корпорацияға тән (сондықтан сырттан қарағанда түсініксіз және пайдасыз). Мысалы, бөлшек нөмірінің соңына "V" немесе "Z" әрпін қосу арқылы, "азырақ бояумен", "азырақ қаптамамен", "тесіктері әлі бұрғыланбаған", "қасақана үлкейтілген" немесе басқа да көптеген өзгертулер енгізілген бөлшектің түрін көрсетуге болады. Мұндай өзгертулердің мақсаты әдетте сол мүмкіндікті (мысалы, бұрғыланбаған тесіктерді немесе боялмаған беттерді) жоғары деңгейдегі жинау кезінде қосу болып табылады; немесе техникалық қызметкерлерге қажетті өлшемді алу үшін (қозғалмалы келісім, жеңіл қысыммен келісім және т.б.) кішірек және үлкен бөлшектерден (мысалы, втулкалардан) таңдау мүмкіндігі беріледі. Кейде "инженерлік бөлшек нөмірі" және "өндірістік бөлшек нөмірі" терминдері "қалыпты" немесе "негізгі" бөлшек нөмірін (инженерлік PN) өзгертілген нөмірден (өндірістік PN) ажырату үшін қолданылады.
Симметриялық бөлшектер
Көптеген симметриялық құрылымдар, мысалы, ұшақтардың фюзеляждары мен қанаттары, кемелердің және қайықтардың корпустары, сондай-ақ автомобильдер мен жүк көліктерінің кузовтары, бір-біріне сәйкес келетін, бірдей немесе дерлік бірдей, бірақ бір-бірінің көлеңкелік бейнесі болатын жұпталған бөлшектерді қажет етеді. (Мысалы, ұшақтың сол және оң қанаттары, немесе автомобильдің сол және оң крылолары немесе есіктері.) Мұндай байланысты бөлшектер көбінесе сол қол (LH) және оң қол (RH) бөлшектері деп белгіленеді. Оларға реттік нөмірлер немесе LH және RH бөлшек нөмірлерінің қосымшаларын беру жиі кездесетін практика. Сонымен қатар, суретте олардың біреуін ғана көрсету және симметриялық әріптесін "қарсы" деп атап анықтау да кең таралған. Көбінесе қолданылатын белгілер: "сол қол көрсетілген, оң қол қарсы" немесе "1, LH (көрсетілген); 2, RH (қарсы)".
Фантомдық бөлшектер
Фантомдық бөлшектер термині кейде жиынтық немесе кіші жиынтықты құрайтын бірнеше бөлшектің жиынтығын сипаттау үшін қолданылады. Бұл түсінік инженерлік және өндірістік дерекқорларды басқаруда (мысалы, өнім деректерін басқару жүйелерінде) тапсырыс беру, өндіріс немесе төлемдер мақсатында кіші бөлшектердің белгілі бір комбинациясын "бір бөлшек" (демек, бір дерекқор жазбасы) ретінде қарастыру қажет болғанда пайдалы болады.
Синтетикалық бөлшектер
Құрастырушы бөлшектер, кіші құрастырмалар және жоғары құрастырмалар жасау кезінде, белгілі бір бөлшектің сипаттамасын өте нақты ұғым ретінде қарастыру қалыпты жағдай. Оның әрбір егжей-тегжейі инженерлік сызбамен немесе оны қоса жүретін техникалық өнім құжаттамасымен (TPD) бақыланады. Бұл, өндірісте жиі кездесетін жауапкершілікті бөлудің нәтижесінде туындайды. Мұнда әр бөлшектің өндірушісі (ішкі бөлім немесе жеткізуші) кез келген шағын өзгерістің қабылдануына немесе қабылдануына шешім қабылдау үшін қажетті барлық ақпаратқа ие болмайды (яғни, "бөлшек әлі де жұмыс істейді" немесе "жинастыруға сәйкес келеді" деген сияқты). Филеттердің өлшемдері мен жиектердің бұрыштардың жасалуы – өндіріс қызметкерлері "бұл ұсақ-түйек болуы мүмкін, бірақ маңызды да болуы мүмкін, және осы жағдайда қайсысы дұрыс екенін біз анықтай алмаймыз" дейтін осындай егжей-тегжейлердің кең таралған мысалы. Алайда, осы парадигмаға (толыққанды бекітілген бөлшек сипаттамасы) қарсы тұратын мәселе – кейде А бөлшегіне "көбінесе ұқсас", бірақ сонымен қатар В және С бөлшектерінің кейбір ерекшеліктерін қамтитын бөлшек алу қажеттігі болып табылады. Мысалы, жоғары жинастырылған модельдің жаңа нұсқасы мұны талап етуі мүмкін. Бөлшек дизайндарының бұл "қосылуы" жаппай өндіріс емес ортада (мысалы, инженерлік зертханада, жеке кәсіп немесе прототиптік құралдар бөлмесінде) бейресми түрде жүзеге асуы мүмкін. Алайда, жауапкершілік мұқият бөлінген жағдайларда (мысалы, өндірістің бір бөлігі жеткізушілерге берілгенде) бұл мәселені алдын ала қарастыру қажет. Соңғы жағдайда, синтетикалық бөлшек деп аталатын жаңа бөлшек сипаттамасы жасалады (өйткені оның сипаттамасы әртүрлі бөлшектердің ерекшеліктерін біріктіреді). Ең жақсысы, оны жаңа сызбамен ресми түрде анықтау керек, бірақ көбінесе бизнес әлемінің жетілмеген шындығында, уақыт пен шығындарды үнемдеу үшін, қолданыстағы бірнеше сызбалардан және қай ерекшеліктерді біріктіру керектігі туралы түсіндірмелерден тұратын импровизациялық TPD дайындалады.
Машинамен оқылатын бөлшектің таңбалануы
Бүгінде бөлшектердің нөмірлерін (сериялық нөмірлер немесе басқа да ақпарат сияқты) машинамен оқуға қолайлы етіп, мысалы, штрихкодтар немесе QR кодтары арқылы белгілеу жиі кездеседі. Оптикалық таңбаларды тану (ОТТ) технологиясының қазіргі деңгейі машиналардың араб цифрларын және латын әрпін адам оқи алатын форматта оқуына мүмкіндік береді. Негізгі бөлшектерді белгілеу стандарттарының соңғы редакциялары (мысалы, АҚШ әскери MIL STD 130) машинамен оқылатын ақпаратты (МОА) және адам оқитын ақпаратты (АОА) ең тиімді үйлестіруге баса назар аударады.