Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдың соңындағы архитектуралық қайта жаңғыру қозғалысы
Late 19th century architectural revival movement
Нео-Византиялық архитектура (кейде Византиялық қайта жаңғыру деп те аталады) – діни, мекемелік және қоғамдық ғимараттарда ең көп кездесетін қайта жаңғыру қозғалысы. Ол 5-11 ғасырлардағы шығыс және православие христиандық архитектурасымен байланысты Византия стилінің элементтерін қамтиды, әсіресе Константинополь (қазіргі Стамбул) және Равенна экзархатының архитектурасын еске түсіреді. Нео-Византиялық архитектура 1840 жылдары Батыс Еуропада пайда болды және 19 ғасырдың соңғы тоқсанында Париждегі Сакре-Кёр базиликасымен, сондай-ақ Ресей империясындағы және кейін Болгариядағы монументальді құрылыстармен өркендеді. Нео-Византиялық мектеп екі дүниежүзілік соғыс аралығында Югославияда белсенді болды.
Neo Byzantine architecture (also referred to as Byzantine Revival) was a revival movement, most frequently seen in religious, institutional and public buildings. It incorporates elements of the Byzantine style associated with Eastern and Orthodox Christian architecture dating from the 5th through 11th centuries, notably that of Constantinople (present day Istanbul) and the Exarchate of Ravenna. Neo Byzantine architecture emerged in the 1840s in Western Europe and peaked in the last quarter of the 19th century with the Sacré Coeur Basilica in Paris, and with monumental works in the Russian Empire, and later Bulgaria. The Neo Byzantine school was active in Yugoslavia in the interwar period.
Ресей империясы
Пушкиндегі София соборы (1782–1788) – бұл неоклассикалық стильдегі құрылыстарды византиялық дәстүрде безетудің алғашқы және жеке тәжірибесі болды. 1830 жылдары Ресей императоры Николай I Константин Тон жобалаған шіркеулердің «орыс-византиялық» стилін қолдады. Николай I нағыз византиялық өнерді жек көретін; Тонның стилі, шын мәнінде, одан көп ерекшеленді. Атап айту керек, Тон дөңгелек византиялық арканы келіс пішіндес қақпақпен, ал жарты шар пішіндес византиялық күмбезді пияз күмбезбен ауыстырды; оның шіркеулерінің жоспары мен құрылымдық схемасы неоклассикалық стандартқа сәйкес келді. Григорий Гагарин мен Давид Гримм тарапынан танымал болған нағыз византиялық өнер Ресей императоры Александр II православие шіркеуінің де-факто ресми стилі ретінде қабылдады. Византиялық сәулет Империя шекараларында (Конгресс Польшасы, Қырым, Кавказ) православие дінін тарату құралына айналды. Дегенмен, Александр II билігінің кезеңінде қаржылық қиындықтарға байланысты көптеген ғимараттар аяқталмай қалды. Александр III мемлекеттік басымдықты 16-17 ғасырлардағы Мәскеу және Ярославль дәстүріне негізделген орыс тіршілігіне қайта оралу бағытына бұрды, бірақ византиялық сәулет, әсіресе ірі соборлар үшін, танымал таңдау болып қала берді. Жаңа-византиялық соборлар батыс облыстарда (Польша, Литва), Кавказ және Орталық Азиядағы әскери базаларда, казак өңірлерінде және Пермь қаласы маңындағы Оралдың өнеркәсіптік аймағында орналасқан. Архитекторлар Давид Гримм мен Василий Косяков 1880-1890 жылдары де-факто стандартқа айналған төрт симметриялық апсидасы бар бір күмбезді византиялық собордың ерекше ұлттық типін жасады. Николай II билігінде архитекторлар осы стандарттан Ая София мұрасына қайта оралып, Кронштадт және Поти соборларындағы жобаларында бұл ең жоғары деңгейге жетті. Бұл жобаларда темір бетон қолданылды, бұл өте жылдам құрылыс кестесіне мүмкіндік берді; олардың интерьерлері заманауи модерн стиліне айқын сілтеме жасады, бірақ экстерьерлері ортағасырлық Константинопольге құрмет көрсетті. Ресейдің жаңа-византиялық дәстүрі 1917 жылғы революциямен тоқтатылды, бірақ эмигрант архитекторлар Югославия және Харбин қалаларында оны жалғастырды.
Sophia Cathedral in Pushkin (1782–1788) was the earliest and isolated experiment with Byzantine treatment of otherwise neoclassical structures. In 1830s Nicholas I of Russia promoted the so called Russo Byzantine style of churches designed by Konstantin Thon. Nicholas I despised true Byzantine art; Thon's style in fact had little common with it. Notably, Thon routinely replaced the circular Byzantine arch with a keel shaped gable, and the hemispherical Byzantine dome with an onion dome; layout and structural scheme of his churches clearly belonged to neoclassical standard. True Byzantine art, popularized by Grigory Gagarin and David Grimm, was adopted by Alexander II of Russia as the de facto official style of the Orthodox Church. Byzantine architecture became a vehicle of Orthodox expansion on the frontiers of Empire (Congress Poland, Crimea, the Caucasus). However, few buildings were completed in the reign of Alexander II due to financial troubles. Alexander III changed state preference in favor of Russian Revival trend based on 16th 17th century Moscow and Yaroslavl tradition, yet Byzantine architecture remained a common choice, especially for large cathedrals. Neo Byzantine cathedrals concentrated in the western provinces (Poland, Lithuania), the Army bases in Caucasus and Central Asia, the Cossack hosts and the industrial region in Urals around the city of Perm. Architects David Grimm and Vasily Kosyakov developed a unique national type of a single dome Byzantine cathedral with four symmetrical pendentive apses that became de facto standard in 1880s 1890s. The reign of Nicholas II was notable for the architect's turn from this standard back to Hagia Sophia legacy, peaking in the Naval Cathedral in Kronstadt and Poti cathedral. These designs employed reinforced concrete that allowed very fast construction schedule; their interiors contained clear references to contemporary Art Nouveau yet the exteriors were a clear homage to medieval Constantinople. Russian Neo Byzantine tradition was terminated by the Russian Revolution of 1917 but was continued by emigrant architects in Yugoslavia and Harbin.
Сербия
Сербияның қазіргі заманғы сакральдық сәулетіне 1909 жылы Караджорджевич әулеті тапсырыс берген Опленактағы династиялық жерлеу шіркеуі ең басты түрткі болды. Қазан революциясынан кейін орыс эмигрант суретшілерінің келуімен Белградтың маңызды мемлекеттік ғимараттары Ресейде білім алған көрнекті орыс сәулетшілерімен жоспарланды. Нео-Византиялық қозғалыстың қолдаушысы Александр I патша болды. Оның басқа да жақтастары – Александр Дероко, Момир Корунович, Бранко Крстич, Григорий Самойлов және Николай Краснов. Олардың ең маңызды еңбектері – Дединьедегі патша сарайлары, Әйіп Сава шіркеуі және Белградтағы Әйіп Марк шіркеуі. Коммунистік кезең аяқталған соң Михайло Митрович және Небойша Попович Византия дәстүріндегі классикалық үлгілерді пайдаланған сакральдық сәулеттегі жаңа бағыттарды қолдады.
Serbia's modern sacral architecture got its main impetus from the dynastic burial church in Oplenac which was commissioned by the Karađorđeviċ dynasty 1909. With the arrival of Russian émigré artists after the October Revolution, Belgrade's main governmental edifices were planned by eminent Russian architects trained in Russia. It was King Alexander I who was the patron of the Neo Byzantine movement. Its main proponents were Aleksandar Deroko, Momir Korunović, Branko Krstić, Grigorije Samojlov and Nikolay Krasnov. Their main contribution were the royal castles on Dedinje, the Church of Saint Sava and the St. Mark's Church in Belgrade. After the communist era ended, Mihajlo Mitrović and Nebojša Popović were proponents of new tendencies in sacral architecture which used classic examples in the Byzantine tradition.
Австрия
Даниялық сәулетші Теофил Хансен 1850 жылдары осы стильдің жақтаушысына айналды. Оның маңызды туындылары неогрек және неоренессанс стильдеріне жатады, алайда Хансен Венадағы Көркемөнер академиясында византиялық өнер профессоры ретінде Австро-Мажарстан, Сербия және соғыстан кейінгі Югославияда неовизантиялық сәулетті танымал еткен сәулетшілер буынын тәрбиеледі. Хансеннің өзінің неовизантиялық жұмыстарының қатарында Венадағы Арсенал (1852—1856, Людвиг Фёрстермен бірлесіп), Венадағы Киелі Үштік грек православие шіркеуі (1856—1858) және Венадағы Матцляйндорфтағы Кристоскирхе (1858—1860) бар.
Danish architect Theophil Hansen became a supporter of the style in the 1850s. His major works belonged to the Neo Grec and Neo Renaissance style, however, Hansen as a professor of Byzantine art in the Academy of Fine Arts in Vienna shaped a generation of architects that popularized Neo Byzantine architecture in Austro Hungary, Serbia and post war Yugoslavia. Hansen's own Neo Byzantine work includes the Arsenal in Vienna (1852—1856, with Ludwig Förster), the Holy Trinity Greek Orthodox Church, Vienna (1856—1858) and the Christuskirche in Matzleindorf, Vienna (1858—1860).
Германия
Шығып келе жатқан Византия-роман стилі сәулетінің ең алғашқы мысалдары – орыс сәулетшісі Василий Стасовтың Потсдамдағы Александр Невский ескерткіш шіркеуі және 1835 жылы Баварияның Людвиг I-і салған, ал 1840 жылы аяқталған Сент-Бонифаций аббаттығы. Базилика 6 ғасыр Равенна сәулетінің қағидаларын сақтады, бірақ оның коринфтік ордері тарихи Византия өнерінен айқын ерекшеленді. 1876 жылы Баварияның Людвиг II-і сыртқы түрі роман стиліндегі Нойшванштейн сарайының ішін нео-византиялық стильде безетті, онда Юстиниан I және грек әулиелерінің мозаикалық суреттері орналастырылды. Грюндерзайт кезеңінде, мысалы, Берлиндегі Қасиетті Жүрек шіркеуі мен Розари базиликасы сияқты бірнеше нео-византиялық стильдегі шіркеулер салынды.
Earliest examples of emerging Byzantine Romanesque architecture include the Alexander Nevsky Memorial Church, Potsdam, by Russian architect Vasily Stasov, and the Abbey of Saint Boniface, laid down by Ludwig I of Bavaria in 1835 and completed in 1840. The basilica followed the rules of 6th century Ravenna architecture, although its corinthian order was a clear deviation from the historical Byzantine art. In 1876 Ludwig II of Bavaria commissioned Neo Byzantine interiors of the externally Romanesque Neuschwanstein Castle, complete with mosaic images of Justinian I and Greek saints. Several Neo Byzantine style churches were constructed during the Gründerzeit, for instance, the Sacred Heart Church or the Rosary Basilica, both located in Berlin.
Франция
Франциядағы ең ерте мысалдардың бірі – 1852-1893 жылдар аралығында салынған Марсель соборы және Марсельде орналасқан Нотр-Дам-де-ла-Гард базиликасы. Тағы бір мысал – 1859-1861 жылдары Парижде салынған орыс православиелік Александр Невский соборы. Париждегі Сен-Огюстен 1860-1871 жылдар аралығында салынды, ол эклектикалық роман-византиялық архитектураның үлгісі. Франциядағы византиялық жаңғыру архитектурасының көрнекті мысалы – 1875-1914 жылдар аралығында Поль Абадидің бастапқы жоспары негізінде салынған Париждегі Сакре-Кёр базиликасы. Оның сыртында бес созылған күмбез, ал ішкі жағында византия өнерінен шабыттанған мозаикалар және басқа да өнер туындылары бар. Осыдан әсер алған тағы бір керемет мысал – 1954 жылы аяқталған Лизиедегі Сен-Терез базиликасы.
One of the earliest examples in France is the enormous Marseille Cathedral, built between 1852 and 1893, and the basilica of Notre Dame de la Garde, both located in Marseille. Another example is the Russian orthodox Alexander Nevsky Cathedral in Paris build 1859 1861. The Saint Augustin in Paris build between 1860 and 1871 is an example of Eclectic Romano Byzantine architecture. A prominent example of Byzantine Revival architecture in France is the Basilica of Sacre Coeur in Paris, built between 1875 and 1914, based on the original plan of Paul Abadie. It features five elongated domes on the exterior and an interior with mosaics and other art inspired by Byzantine art. Inspired by the former is another excellent example the Basilica of Sainte Thérèse, Lisieux completed in 1954.
Ұлыбритания және Ирландия
Вестминстер соборы (1895–1903), Лондондағы католик соборы, Джон Фрэнсис Бентлидің (1839–1902) стиліндегі ең ірі және ең толыққанды британдық жұмыс. Бірақ, одан басқа да көптеген шіркеулер мен ғимараттар бар, мысалы, Артур Бересфорд Пит салған (1897–1903) Христос шіркеуі, Брикстон жолы, Лондонда, «The Oval» крикет алаңының жанында, сондай-ақ Сент-Мэри және Сент-Джордж шіркеуі, Хай-Уайкомб (1935–1938). 1850 жылдан 1880 жылға дейін Бристольде Византия стилінің элементтерін мавр сәулетімен үйлестірген өнеркәсіптік ғимараттар үшін «Бристоль Византиясы» деп аталатын ұқсас стиль кең таралды. Ньюман университетінің шіркеуі, Дублин (1885–86) – бұл ирландтық үлгінің көрнекті мысалы.
Westminster Cathedral (1895–1903), the Catholic cathedral in London, is the largest and most thorough British effort in the style, by John Francis Bentley (1839–1902), but there are a number of other churches and other buildings such as the Christ Church, Brixton Road, also in London, by Arthur Beresford Pite, 1897–1903, near The Oval cricket ground and St Mary and St George Church, High Wycombe (1935–1938). From about 1850 to 1880 in Bristol a related style known as Bristol Byzantine was popular for industrial buildings which combined elements of the Byzantine style with Moorish architecture. Newman University Church, Dublin (1885–86) is a notable Irish example.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ және басқа елдерде неовизантиялық стиль көбінесе романдық және готикалық сияқты басқа ортағасырлық қайта жаңғыру стильдерімен, тіпті Миссиялық жаңғыру немесе испандық отаршылдық жаңғыру стильдерімен бірігіп кездеседі. Ұлылықтағы Әділ Көру Базиликасы – Америка Құрама Штаттарының Вашингтон қаласында орналасқан ірі католик кіші базиликасы және ұлттық қасиетті орын. Бұл қасиетті орын Солтүстік Америкадағы ең үлкен католик шіркеуі, әлемдегі ең ірі шіркеулердің бірі және Вашингтондағы ең биік тұрғын ғимарат. Оның византиялық және романдық қайта жаңғыру сәулетінің құрылысы 1920 жылдың 23 қыркүйегінде танымал мердігер Джон МакШейн бастады және 2017 жылдың 8 желтоқсанында Ұғым күмбезінің мозаикасын бағыштау және салтанатты түрде бата берумен аяқталды, осы күні кардинал Дональд Уильям Вурл Ұғым күнін тойлады. АҚШ-тағы басқа да көрнекті мысалдар: Техастағы Райс университетінің кампусындағы көптеген ғимараттар, Манхэттендегі Ральф Адамс Крам салған Christ Church United Methodist шіркеуі, Сент-Пол соборы (Миннесота штаты), Жаңа Орлеандағы Immaculate Conception шіркеуі, Филадельфиядағы St. Francis de Sales шіркеуі, Сент-Луис собор базиликасы, Портлендтегі Temple Beth Israel ғибадатханасы және Буффалодағы (Нью-Йорк штаты) Sts. Peter and Paul православие шіркеуі.
In the United States and elsewhere, the Neo Byzantine style is often seen in vernacular amalgamations with other Medieval revivalist styles such as Romanesque and Gothic, or even with the Mission Revival or Spanish Colonial Revival styles. The Basilica of the National Shrine of the Immaculate Conception is a large Catholic minor basilica and national shrine located in Washington, D. C., United States of America. The shrine is the largest Catholic church in North America, one of the largest churches in the world, and the tallest habitable building in Washington, D. C. Its construction of Byzantine Revival and Romanesque Revival architecture began on September 23, 1920, with renowned contractor John McShain and was completed on December 8, 2017, with the dedication and solemn blessing of the Trinity Dome mosaic on December 8, 2017, the Feast of the Immaculate Conception, by Cardinal Donald William Wuerl. Other notable US examples include many buildings on the campus of Rice University in Texas, and Christ Church United Methodist in Manhattan by Ralph Adams Cram; Cathedral of Saint Paul (Minnesota), Immaculate Conception Church in New Orleans, St. Francis de Sales Church in Philadelphia, Cathedral Basilica of St. Louis, Temple Beth Israel in Portland, Oregon, and Sts. Peter and Paul Orthodox Church in Buffalo, New York.