Кіріспе

Таиландтағы аймақ – Оңтүстік Таиланд, Оңтүстік Сиам немесе Тамбралинга – Таиландтың ең оңтүстік мәдени аймағы, Кра мойыны арқылы Орталық Таиланд аймағынан бөлінген.

География

Оңтүстік Таиланд Малай түбегінде орналасқан, аумағы шамамен 2 км² , солтүстікте Край мойынымен шектеседі, бұл түбектің ең тар бөлігі. Батыс жағында тік жартасты жағалаулар көп, ал шығысында өзен жазықтары басым. Оңтүстік Таиландтың ең ірі өзені – Сурат Танидегі Тапи, Сурат Танидегі Пхум Дуанг өзенімен бірге Оңтүстік Таиландтың аумағының 10 пайыздан астамын құрайды. Кішірек өзендерге Паттани, Сайбури, Краби және Транг жатады. Оңтүстіктегі ең үлкен көл – Сонгхла көлі (барлығы). Ең үлкен жасанды көл – Сурат Танидегі Хао Сок ұлттық паркінің аумағында орналасқан Чиао Лан (Ратчапрафа бөгеті). Орманды жерлердің жалпы ауданы облыс аумағының 24,3 пайызын құрайды. Оңтүстік Таиландтың көп бөлігі Тенэссеримнің Оңтүстік Таиланд жартылай мәңгі жасыл жаңбырлы ормандары аймағында орналасқан. Малай түбегінің жаңбырлы ормандары мен Малай түбегінің таулы жаңбырлы ормандары аймақтары Малайзиямен шекара бойымен Таиландтың оңтүстік бөлігіне дейін созылады.

Тарих

Малай түбегінде адамдар тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Археологиялық қалдықтар бірнеше үңгірде табылды, олардың кейбіреулері тұрғын үйлер ретінде, ал енді біреулері жерлеу орындары ретінде пайдаланылған. Ең көне қалдықтар 38 000–27 000 жыл бұрынғы мерзімге жатқызылатын Ланг Ронгриен үңгірінен және сол кездегі Мох Кхью үңгірінен табылған. Бірінші мыңжылдықтағы қытай жылнамаларында бірнеше жағалау қалалары немесе қала-мемлекеттері туралы мәліметтер келтірілген. Нақты географиялық орналасқан жерлері жазылмағандықтан, осы қалаларды кейінгі қоныстармен анықтау қиын. Осы мемлекеттердің ең маңыздылары Лангкасука (әдетте Патани Корольдігінің алдағысы саналады), Тамбралинга (вероятно, Нахон Си Таммарат Корольдігінің алдағысы) немесе Сурат Тхани провинциясының Пхунпин ауданындағы Пханпан (Бандон шығанағындағы Тапи өзенінде орналасқан болуы мүмкін). Қалалар үнді мәдениетінің күшті ықпалында болды және брахмандық немесе буддалық дінді қабылдады. Шривиджая Чайядағы ықпалын кеңейткен кезде, бұл қалалар Шривиджаяның қарауындағы мемлекеттерге айналды. Сурат Тхани провинциясындағы Чайя қаласында Шривиджая дәуірінен қалған көптеген қираған орындар бар. Кейбір тай тарихшылары тіпті бұл қаланың біраз уақыт бойы корольдіктің астанасы болғанын айтады, бірақ бұл мәселе даулы. Шривиджая ықпалын жоғалтқаннан кейін Нахон Си Таммарат аймақтың үстемдік ететін корольдігіне айналды. Сухотайдың Рамкамхаенг Ұлы патшасы тұсында тайлық ықпалы алғаш рет Нахон Си Таммаратқа жетті. Рамкамхаенг жазуында Нахон Си Таммарат Сухотайдың бағынышты мемлекеті болғандығы айтылады. Кейінгі кезеңдердің көп бөлігінде Нахон Аюттхаяның бағыныштылығында болды. Оңтүстіктің терең бөлігі Паттани және Кедахтың малай сұлтанаттарына тиесілі болды, ал түбектің солтүстік бөлігі Бангкоктың бақылауында болды. 19 ғасырдың соңындағы Тесапибан реформалары кезінде Нахон Си Таммарат және Паттани орталық мемлекетке қосылды. Аймақ 5 монтонға бөлінді, олар қала-мемлекеттерді (муэангтар) басқару үшін құрылды. Кішкентай муэангтар үлкендерге біріктіріліп, қазіргі 14 провинция құрылды. 1909 жылғы Англо-Сиам шартымен Малайзиямен шекара белгіленді. Кедах британдықтардың бақылауына өтті, ал Паттани Сиамда қалды.

Тілдер

Ең ірі жергілікті тіл – Оңтүстік тай тілі (ภาษาไทยใต้), сонымен қатар Пак тай немесе Дамбро (ภาษาตามโพร) деп те аталады, бұл оңтүстік-батыс тай тілі. Ол Оңтүстік Таиландтың 14 чангватында, сондай-ақ Малайзияның солтүстік штаттарындағы шағын тай қауымдастықтарында қолданылады. Оған шамамен бес миллион адам ана тілі ретінде, ал 1,5 миллион Патани малай тілінің тұрғындары, сондай-ақ жергілікті негритостар қауымдастықтары мен басқа тайпалар сияқты этникалық топтар екінші тіл ретінде сөйлейді. Орталық тай тілі Таиландтағы жалғыз ресми тіл және көптеген адамдар осы тілде қарым-қатынас жасай алады, бірақ Оңтүстік Таиландта ол үшінші ірі ана тілі болып табылады, шамамен төрт жүз мың адам оны ана тілі ретінде қолданады. Атап айтқанда, ол тек Teochew, Hoklo, Hakka және Кантон этникалық топтарының арасында, әсіресе Hat Yai және Bandon аудандары сияқты ірі этникалық орталықтарында таралған. Олардың диалектісі Бангкоктің жоғарғы сынып диалектісі – Крунгтеп диалектісіне өте ұқсас, бірақ Оңтүстік тай тілінен алынған сөздермен байытылған.

Әкімшілік бөлімшелер

Ұлттық экономикалық және әлеуметтік даму кеңесінің (NESDC) кеңсесі Таиландтың оңтүстігін 14 провинция деп белгілейді. Тайландтың метеорологиялық департаменті (TMD) Таиландтың оңтүстігін (шығыс жағалауы) қарастырғанда, Прачуап Хири Хан және Пхетчабури провинцияларын да қосады. Аты, ауданы, халқы. 2016 жылғы кедейлік деңгейі.

Көлік

Оңтүстік Таиланд Бангкокпен теміржол және автомобиль жолы арқылы байланысты. Ірі қалаларда бірнеше аймақтық әуежайлар орналасқан. Оңтүстік Таиландтың көліктік торабы – Хат-Яй.

Жол

Пхеткасем жолы – Бангкоктен Кра мойыны бойымен, содан кейін түбектің батыс жағалауымен өтетін Таиландтағы ең ұзын жол. Транг қаласынан шығыс жағалауға қарай Хэт-Яйға дейін өтіп, Малайзия шекарасында аяқталады. Оңтүстік Таиланд арқылы екі Азия тас жолы өтеді: Азия тас жолы 2 Бангкоктен темір жолға жақын, параллель жүреді. Ол Садао арқылы Малайзияға өтеді және түбектің батыс жағында жалғасады. Азия тас жолы 18 Хат-Яй қаласынан басталып, шығыс жағалаумен оңтүстікке қарай өтеді, Малайзияға Сунгай-Колоктан өтеді.

Темір жол

Оңтүстік темір жолы Бангкокты Хат-Яймен байланыстырады және одан Сунгай-Колокқа дейін жалғасады. Бан Тунг Фое бұрылысынан Кирират Нихомға тармақтар бар. Темір жолдың екі кіші тармағы Тунг Сонгтан Трангқа және Нахон Си Таммаратқа, ал Хат-Яй торабынан Малайзия мен Сингапурға дейін созылады.