Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша-Литва одақтастығының әскери-теңіз күштері - Польша-Литва одақтастығының әскери-теңіз күштері болған.
Navy of the Polish–Lithuanian Commonwealth
Polish–Lithuanian Commonwealth Navy was the navy of the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Тарих
Комонвеллдің әскери-теңіз флоты шағын болғандықтан, Комонвелл тарихында салыстырмалы түрде маңызсыз рөл атқарды. Балтық теңізіне және уақытша Қара теңізіне қол жеткізілгеніне қарамастан, Польша мен Литваның 1568 жылы Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде Зигмунд II Август алғашқы теңіз комиссиясын құрғанға дейін ешқандай айтарлықтай әскери-теңіз күші болған жоқ.
The Commonwealth Navy was small and played a relatively minor role in the history of the Commonwealth. Despite having access to the Baltic Sea and temporarily to the Black Sea, neither Poland nor Lithuania had any significant navy until the first naval commission was established by Sigismund II Augustus during the Northern Seven Years' War in 1568.
Зигмунд III Вазаның флотты құру жоспарлары
Жетінші ғасырдың басында Польша Ваза әулетінің билігіне көшіп, Швециямен бірқатар соғыстарға қатысты (сонымен қатар *dominium maris baltici* қараңыз). Мақсаты – Аалборг, Кольобжег, Росток, Фридрихштадт және Висмар (HRE-нің Балтық теңізінің адмиралы, Испанияның одақтасы Альбрехт фон Валленштейн басып алған аймақтар) арқылы Балтық теңізін бақылауға мүмкіндік беретін католик флотын құру болды. Бұл, сол кездегі ортақ жауы болған Солтүстік Еуропаның протестанттық флоттарына қарсы күресуді көздеді. Осының нәтижесінде, Польша Оттыз жылдық соғысқа шағын араласып, Испанияның Нидерландысына Дания-Норвегия, Англия және Нидерланд Республикасына қарсы көмектесуге тырысты (Сексен жылдық соғыста жаңа майдан ашуды жоспарлап). Бұған, Хабсбургтер Испаниясының Швецияға қарсы көмек көрсетуі шарты қоса тіркелді (поляктар Фландрия флотын иеленетіндей және теңіз өнеркәсібіне испандық техникалық кеңес алатын болып келісім жасалды). Висмарға жіберілген поляк кемелері императорлық кемелерге қарағанда жақсы жабдықталған, олардың флагманы – «Кроль Давид» болды. Густав Адольфтың қорқынышын тудырды, себебі Валленштейн кемелерін аяқтағанда немесе жеке испандық Балтық флотын құрғанда оның әлеуеті зор болатын. Алайда, күтпеген мәселелер туындады, өйткені поляк-литвалық экипаждар алдын ала төлемсіз теңізге шығудан бас тартты. Көптегені өзен шаруалары (Кашубтар мен Висланың Флисаколары) болды, олар шведтер бұғаттаған жағалауларды тонауға үйренген. Бірақ Висмарға жасалған экспедиция оларға бесс мағынасыз және түсініксіз болып көрінді. Сонымен қатар, Испания, Киелі Рим императоры, Католик лигасы және Валленштейн арасындағы мүдделердің қақтығысы, сондай-ақ 1627 жылғы испан банкротының салдары, бұл испан-поляк флотының маңызды операциялар жүргізуіне кедерілді. Олар даниялық және шведтік флоттармен ұсақ шайқастарда ғана күресті. 1629 жылғы 22 мамырдағы Любек бейбіт шарты (Дания соғыстан шыққан кезде) олардың миссиясының маңызды бөлігін жойды. Испания Польша үшін шведтерге қарсы күресуге қызығушылық танытпады, оның орнына Голландия армиясын Германиядағы даниялықтарға көмектесуден аударуға және Бельгияда күштерді қайта бөлуге тырысты. Сондай-ақ, Нидерландта немесе Италияда голландтар мен француздарға қарсы күресу үшін Католик лигасынан жердегі әскери көмек алуды көздеді. Испанияның Польшаға жасаған көмегі Данияның Балтық теңізіндегі қақтығысын сақтауға немесе Германияға шведтердің араласуын болдырмауға байланысты болды, осылайша Австриялық Хабсбургтар Испанияға құрлықта көмектесе алатын еді. Алайда, Солтүстік Германиядағы поляк-литвалық флот 1629 жылы даниялықтардың Гданьскіге шабуыл жасап, олардың теңіз өнеркәсібін жойғанын көрсетті. Ал испан қызметіндегі 10 поляк-литвалық кеме 1632 жылы Оттыз жылдық соғысқа шведтердің араласуы кезінде тұтқындалды. III Зигмунд және кейіннен IV Владислав Филипп IV-тен жоғалған флоты үшін бірнеше жыл бойы өтемақы талап етті. Олардың басты мақсаты – Пилава және Висла шығанағы маңындағы шведтік байланыс және жабдықтау желілерін бұзу болды. Инфлантияға (Ливонияға) қарсы және тіпті швед жағалауына шабуыл жасау (сауда кемелерін өртеп, тонап, тұтқындау үшін) козактарды пайдалану жоспарланған. Козактар Қара теңізде тонаушылықпен айналысқандарымен танымал болды (олар бірнеше рет Стамбулдың маңындағы аудандарды өртеп жіберді). Польша және Швеция флоттарының тоннажы мен қарулану айырмашылығына байланысты, тіпті бұрын (1620 жылдары) поляк флотының негізгі рөлі шведтік байланыс және жабдықтау желілерін бұзу, шведтерге жабдық әкелетін сауда кемелерін ұстау болды. Патшаның жоспары поляк ақсүйектерінен (szlachta) күшті қолдау алмады: жоғары шығындар және патшаның билігін күшейтуге деген ықыласы Владиславтың жоспарларын әлсіретті. Сондықтан, тіпті патшаның он кемені жаңартуға жұмсаған шығындары да толық өтелмеді. Өкінішке орай, Дания және Мәскеумен жасалған одақтар оған шабуылдық әрекеттер жасауға мүмкіндік бермеді, ал ол қатысқан соғыстардың көпшілігі қорғаныс сипатында болды (мысалы, 1634 жылы Мәскеумен Смоленск соғысы). Швециямен Стумсдорфта (Стумска Вис) қол қойылған жаңа қарулы келісім патшаның соңғы аргументін жойды. Содан кейін патша өзінің кемелерін алғашқы поляк сауда компаниясын ұйымдастыруға (Хевелдің көмегімен) пайдалануды қалаған, бірақ Хевелдің өлімі тіпті сол жоспарларды тоқтатты. Ақыры кемелер сатылды. Салынған бекіністер Дания және Гданьск патрициатының көзінде тұз болды және олардың қысымымен 1640 жылдары жойылды. Швеция Густав Адольфтың өлімінен кейін патшасыз қалды және Германиядағы шайқастарда жеңілді. Польша ақсүйектері жаңа соғысқа түсуге құштар болмады, сондықтан шведтер бұрын басып алған жерлерінің көп бөлігін қайтарғанда, 35 жылға жаңа қарулы келісімге қол қойылды. Польшаның осы соғысқа дайындалу шығындары 1634 жылы Смоленскіні азат ету және Мәскеуге жасаған жорық шығындарымен салыстыруға болады.
At the turn of the seventeenth century, Poland became ruled by the House of Vasa, and was involved in a series of wars with Sweden (see also dominium maris baltici). to make a Catholic Fleet with the mission to control the Baltic Sea from Aalborg, Kołobrzeg, Rostock, Friedrichstadt and Wismar (territories occupied by HRE's Admiral of the Baltic Sea, Albrecht von Wallenstein, ally of Spain) against the Protestant navys of Northern Europe, which were their common enemies at the time. This provocated a minor Polish intervention in the Thirty Years' War to help Spanish Netherlands against Denmark–Norway, England and Dutch Republic (planning to open a new front on the Eighty Years' War), in exchange for a promised Habsburg Spain's help against Sweden (agreeing that the Poles would then take over the Flanders navy and receive Spanish technical advice to their naval industry). The Polish ships, sent to Wismar, were much better equipped than the imperial ones, being Król Dawid their flagship, and even frightened Gustavus Adolphus of its potential if Wallenstein added his ships under construction or developed another separate Spanish Baltic Fleet, but some unforeseen problems arose as the Polish Lithuanian crews refused to sail unless they were paid in advance, as many were river peasants (Kashubians and Flisacos of Vistula) who were used to plundering the coasts that the Swedes blocked, but the expedition to Wismar seemed useless and incomprehensible to them. Also, internal conflicts of interests and leadership between Spain, Holy Roman Emperor, Catholic League and Wallenstein, as the effects of the Spanish Bankrupt of 1627, prevented this Spanish Polish fleet from having any relevant operations, being relegated to fighting the Danish and Swedish fleets in very small sporadic skirmishes, and their mission lost part of his proposal after Peace of Lübeck on 22 May 1629 (when Denmark quits from the War), as Spain wasn't really interested to fight against Swedes for Poland, just to divert the Dutch army in helping Danes in Germany while diverting forces at Belgium, and also get German ground military aid from Catholic League to fight in Netherlands or Italy against Dutch and France in exchange for Spanish support against Denmark (Spanish aid to Poland was conditioned on maintaining Danish conflict in Baltic Sea or avoiding Swedish intervention to Germany, so Austrian Habsburg would be free to help Spain by land). However, that Polish Lithuanian fleet in Northern Germany provocated that Danes attacked Gdańsk and destroyed their naval industry on 1629, while the 10 Polish Lithuanian ships on Spanish service were captured in 1632 during the Swedish intervention in the Thirty Years' War. Sigismund III and later Władysław IV, demanded compensation from Philip IV for some years for his lost fleet. Their main goal was to plague Swedish communication and supply lines near Piława and on Zatoka Wiślana (Vistula Bay). There were plans to use Cossacks in their light but very fast boats against Inflanty (Livonia) and even to raid the Swedish shore (to burn, pillage, capture merchant ships etc.). Cossacks were known from their plundering raids on Black Sea (they even burned suburbs of Istanbul once or twice). Because of the overall tonnage and armament difference between Polish and Swedish naval fleets even before (in 1620s), the main role of the Polish fleet was to disrupt Swedish communication and supply lines, to capture merchant ships bringing supplies for the Swedes. The king's plan never had strong support from Polish nobles (szlachta): high costs and reluctance to strengthen the king's power were always crippling Władysław's plans. Thus not even all the king's expenses for the modernization of those ten ships were fully repaid. Unfortunate international alliances (with Denmark and Muscovy) did not allow him to mount any offensive actions and the majority of the wars he participated in were defensive ones (like the Smolensk War with Muscovy in 1634). A new armistice with Sweden signed in Stumsdorf (Sztumska Wies) knocked the last argument out of the king's hand. After that the king wanted to use his ships to organize the first Polish merchant company (with help of Hewel), however Hewel's death stopped even those plans. Finally the ships were sold. The built fortifications were salt in Denmark's and the Danzig Patriciate eyes and under their pressure were destroyed in 1640s. The Swedes were without king after the death of Gustavus Adolphus of Sweden and lost battles in Germany. The Polish nobles did not want to fight a new war so when the Swedes returned most of the lands they captured in the previous war, a new armistice for 35 years was signed. The cost of the Polish preparations for this war was comparable with the costs of the king's relief of Smolensk in 1634 and his campaign against Muscovy.
1630 жылдардан кейінгі Қауымдастық флоты
1637 жылы Дания соғыс жарияламастан флотты жойды. Қалған кемелер 1641–1643 жылдары сатылды, осымен Комонвелл флотының тарихы аяқталды.
The fleet was destroyed in 1637 by Denmark, without a declaration of war. The remaining ships were sold in the years 1641–1643, which marked the end of the Commonwealth Navy.