Кіріспе

Польша-Литва одақтастығының әскери-теңіз күштері - Польша-Литва одақтастығының әскери-теңіз күштері болған.

Тарих

Комонвеллдің әскери-теңіз флоты шағын болғандықтан, Комонвелл тарихында салыстырмалы түрде маңызсыз рөл атқарды. Балтық теңізіне және уақытша Қара теңізіне қол жеткізілгеніне қарамастан, Польша мен Литваның 1568 жылы Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде Зигмунд II Август алғашқы теңіз комиссиясын құрғанға дейін ешқандай айтарлықтай әскери-теңіз күші болған жоқ.

Зигмунд III Вазаның флотты құру жоспарлары

Жетінші ғасырдың басында Польша Ваза әулетінің билігіне көшіп, Швециямен бірқатар соғыстарға қатысты (сонымен қатар *dominium maris baltici* қараңыз). Мақсаты – Аалборг, Кольобжег, Росток, Фридрихштадт және Висмар (HRE-нің Балтық теңізінің адмиралы, Испанияның одақтасы Альбрехт фон Валленштейн басып алған аймақтар) арқылы Балтық теңізін бақылауға мүмкіндік беретін католик флотын құру болды. Бұл, сол кездегі ортақ жауы болған Солтүстік Еуропаның протестанттық флоттарына қарсы күресуді көздеді. Осының нәтижесінде, Польша Оттыз жылдық соғысқа шағын араласып, Испанияның Нидерландысына Дания-Норвегия, Англия және Нидерланд Республикасына қарсы көмектесуге тырысты (Сексен жылдық соғыста жаңа майдан ашуды жоспарлап). Бұған, Хабсбургтер Испаниясының Швецияға қарсы көмек көрсетуі шарты қоса тіркелді (поляктар Фландрия флотын иеленетіндей және теңіз өнеркәсібіне испандық техникалық кеңес алатын болып келісім жасалды). Висмарға жіберілген поляк кемелері императорлық кемелерге қарағанда жақсы жабдықталған, олардың флагманы – «Кроль Давид» болды. Густав Адольфтың қорқынышын тудырды, себебі Валленштейн кемелерін аяқтағанда немесе жеке испандық Балтық флотын құрғанда оның әлеуеті зор болатын. Алайда, күтпеген мәселелер туындады, өйткені поляк-литвалық экипаждар алдын ала төлемсіз теңізге шығудан бас тартты. Көптегені өзен шаруалары (Кашубтар мен Висланың Флисаколары) болды, олар шведтер бұғаттаған жағалауларды тонауға үйренген. Бірақ Висмарға жасалған экспедиция оларға бесс мағынасыз және түсініксіз болып көрінді. Сонымен қатар, Испания, Киелі Рим императоры, Католик лигасы және Валленштейн арасындағы мүдделердің қақтығысы, сондай-ақ 1627 жылғы испан банкротының салдары, бұл испан-поляк флотының маңызды операциялар жүргізуіне кедерілді. Олар даниялық және шведтік флоттармен ұсақ шайқастарда ғана күресті. 1629 жылғы 22 мамырдағы Любек бейбіт шарты (Дания соғыстан шыққан кезде) олардың миссиясының маңызды бөлігін жойды. Испания Польша үшін шведтерге қарсы күресуге қызығушылық танытпады, оның орнына Голландия армиясын Германиядағы даниялықтарға көмектесуден аударуға және Бельгияда күштерді қайта бөлуге тырысты. Сондай-ақ, Нидерландта немесе Италияда голландтар мен француздарға қарсы күресу үшін Католик лигасынан жердегі әскери көмек алуды көздеді. Испанияның Польшаға жасаған көмегі Данияның Балтық теңізіндегі қақтығысын сақтауға немесе Германияға шведтердің араласуын болдырмауға байланысты болды, осылайша Австриялық Хабсбургтар Испанияға құрлықта көмектесе алатын еді. Алайда, Солтүстік Германиядағы поляк-литвалық флот 1629 жылы даниялықтардың Гданьскіге шабуыл жасап, олардың теңіз өнеркәсібін жойғанын көрсетті. Ал испан қызметіндегі 10 поляк-литвалық кеме 1632 жылы Оттыз жылдық соғысқа шведтердің араласуы кезінде тұтқындалды. III Зигмунд және кейіннен IV Владислав Филипп IV-тен жоғалған флоты үшін бірнеше жыл бойы өтемақы талап етті. Олардың басты мақсаты – Пилава және Висла шығанағы маңындағы шведтік байланыс және жабдықтау желілерін бұзу болды. Инфлантияға (Ливонияға) қарсы және тіпті швед жағалауына шабуыл жасау (сауда кемелерін өртеп, тонап, тұтқындау үшін) козактарды пайдалану жоспарланған. Козактар Қара теңізде тонаушылықпен айналысқандарымен танымал болды (олар бірнеше рет Стамбулдың маңындағы аудандарды өртеп жіберді). Польша және Швеция флоттарының тоннажы мен қарулану айырмашылығына байланысты, тіпті бұрын (1620 жылдары) поляк флотының негізгі рөлі шведтік байланыс және жабдықтау желілерін бұзу, шведтерге жабдық әкелетін сауда кемелерін ұстау болды. Патшаның жоспары поляк ақсүйектерінен (szlachta) күшті қолдау алмады: жоғары шығындар және патшаның билігін күшейтуге деген ықыласы Владиславтың жоспарларын әлсіретті. Сондықтан, тіпті патшаның он кемені жаңартуға жұмсаған шығындары да толық өтелмеді. Өкінішке орай, Дания және Мәскеумен жасалған одақтар оған шабуылдық әрекеттер жасауға мүмкіндік бермеді, ал ол қатысқан соғыстардың көпшілігі қорғаныс сипатында болды (мысалы, 1634 жылы Мәскеумен Смоленск соғысы). Швециямен Стумсдорфта (Стумска Вис) қол қойылған жаңа қарулы келісім патшаның соңғы аргументін жойды. Содан кейін патша өзінің кемелерін алғашқы поляк сауда компаниясын ұйымдастыруға (Хевелдің көмегімен) пайдалануды қалаған, бірақ Хевелдің өлімі тіпті сол жоспарларды тоқтатты. Ақыры кемелер сатылды. Салынған бекіністер Дания және Гданьск патрициатының көзінде тұз болды және олардың қысымымен 1640 жылдары жойылды. Швеция Густав Адольфтың өлімінен кейін патшасыз қалды және Германиядағы шайқастарда жеңілді. Польша ақсүйектері жаңа соғысқа түсуге құштар болмады, сондықтан шведтер бұрын басып алған жерлерінің көп бөлігін қайтарғанда, 35 жылға жаңа қарулы келісімге қол қойылды. Польшаның осы соғысқа дайындалу шығындары 1634 жылы Смоленскіні азат ету және Мәскеуге жасаған жорық шығындарымен салыстыруға болады.

1630 жылдардан кейінгі Қауымдастық флоты

1637 жылы Дания соғыс жарияламастан флотты жойды. Қалған кемелер 1641–1643 жылдары сатылды, осымен Комонвелл флотының тарихы аяқталды.