Кіріспе

Ағылшын готикасының шатыр түрі

Шекеш арқалықты шатыр – ағылшын готикалық сәулетіне тән әсем, ашық ағаш қаңқалы шатыр құрылысы. Ол "ағылшын ортағасырлық ағаш шеберінің ең таңғажайып жетістігі" деп аталады. Бұл шатырлар дәстүрлі түрде ағаштан жасалады, қабырғадан шығып тұратын қысқа арқалықтар қолданылады, оларға уықтар тіреледі, бұл әдетте ортасы қиылған байланыстырушы арқалық. Осы қысқа арқалықтар шекеш арқалықтар деп аталады және осы арқалықтар шатырға есімін береді. Шекеш арқалықты шатыр бір, екі немесе жалған шекеш арқалықты құрылымнан тұруы мүмкін.

Мысалдар

Мүмкін, Англияда әлі тұрған ең көне балғалы конструкциялы ғимарат, шамамен 1310 жылы салынған және Винчестер соборының жанында орналасқан – Қажылар залы, қазір Қажылар мектебінің бөлігі. Вестминстер залының шатыры (1395–1399) – балғалы қақпақ шатырдың көрнекті мысалы. Вестминстер залының ұзындығы 20,8 метр (68 фут 4 дюйм), ал балғаның ұштары арасындағы кеңістік 7,77 метр (25 фут 6 дюйм). Зал еденінен балғалы арқалыққа дейінгі биіктік 12,19 м (40 фут), ал жағалы арқалықтың астына дейін 19,35 метр (63 фут 6 дюйм). Осылайша, ортада қосымша 7,16 м (23 фут 6 дюйм) биіктік пайда болды. Құрылымды нығайту үшін үлкен қисайған ағаш бөлігі залда созылып, қабырғаның төменгі жағынан жағалы арқалықтың ортасына дейін көтеріледі, соңғысы балғаның ұшынан көтерілетін қисайған тіректермен де қолдау көрсетіледі. Балғалы шатырлардың басқа маңызды мысалдары Хэмптон-корт және Элтем сарайларының залдарында, сондай-ақ Стэмфордқа жақын Бургли үйінде кездеседі. Англияның шіркеулерінде, әсіресе шығыс округтерінде кіші өлшемдегі көптеген мысалдар бар. Балғаның ұштары көбінесе қалқан ұстаған қанатты періштелермен безендіріледі, қисайған тіректер мен балғалар әдемі пішінді, ал үлкен мысалдардағы шпандельдер Вестминстер залында көрініп тұрғандай, ою-өрнекпен толтырылған. Кейде, бірақ сирек, жағалы арқалық да осылай безендіріледі немесе кесіліп, Лондонның Орта ғибадатханасының залындағыдай, қосымша қисайған тіректермен нығайтылады. Басқа мысалдар Эдинбургтегі Парламент залында, Эдинбург қамалындағы Үлкен залда, Оксфордтағы Жаңа колледж капелласында, Ательэмптон үйінің Үлкен залында (Дорчестер), Дарнавей қамалының Үлкен залында (Морей) және Дартингтон залының Үлкен залында (Тотнес) орналасқан. Балғалы конструкциялы шатырдың керемет заманауи мысалы – 1997 жылы Гилз Даун жобалап, аяқтаған Виндзор замогындағы Сент-Джордж залының жаңа готикалық шатыры. Бұл 1992 жылы Виндзор замогындағы өртте қираған бұрынғы жалпақ шатырдың орнын басты. Кейбіреулер Англиядағы ең кең балғалы шатырдың ені 72 фут (22 метр) болатынына сенседі, ол Бристоль Темпл-Мидс теміржол станциясының пойыз сарайында орналасқан деп қате есептейді. Бірақ шындығында станция шатыры заманауи консольді конструкцияны пайдаланады, ал балғалы стильдегі элементтер тек декоративті. Балғалы тіректер мен кронштейндерге ешқандай жүк түспейді, өйткені шатырдың барлық салмағы шатырдың негізгі ағаш қабырғалары мен пойыз сарайының ішіндегі тіректер арқылы қалың қабырғалармен бекітіліп, қолдау табады.