Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чили аралы
Чили аралы 1704 жылдан 1709 жылға дейін бұл аралда шотланд теңізшісі Александр Селкирк өмір сүрді, ол 1719 жылы жазылған Дэниел Дефоның «Робинзон Крузо» романының кейіпкеріне белгілі бір дәрежеде үлгі болды, бірақ романның өзі Кариб теңізінде орын алады. Бұл Дефоның білетін сол дәуірдегі көптеген аман қалу оқиғаларының бірі ғана еді. Аралдың әдеби тарихын көрсету және туристерді тарту мақсатында Чили үкіметі 1966 жылы бұл жерге Робинзон Крузо аралы деген ат берді.
Island of Chile
the Chilean island
From 1704 to 1709, the island was home to the marooned Scottish sailor Alexander Selkirk, who at least partially inspired novelist Daniel Defoe's fictional Robinson Crusoe in his 1719 novel, although the novel is explicitly set in the Caribbean. This was just one of several survival stories from the period of which Defoe would have been aware. To reflect the literary lore associated with the island and attract tourists, the Chilean government renamed the place Robinson Crusoe Island in 1966.
Флора мен фауна
Фернандес аймағы – Хуан Фернандес аралдары архипелагын қамтитын флористикалық аймақ. Ол Антарктикалық флористикалық патшалыққа жатады, бірақ көбінесе Неотропикалық патшалыққа да кіріктіріледі. 1977 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік биосфералық қорықтары ретінде танылған бұл аралдар, эндемикалық өсімдік отбасылары, туыстары және флора мен фауна түрлерінің болуына байланысты ең жоғары ғылыми маңызға ие деп есептеледі. 211 туаған өсімдік түрінің 132-сі (63%) эндемик, сондай-ақ 230-дан астам жәндік түрі кездеседі. Робинзон Крузо аралында Lactoridaceae – бір эндемикалық өсімдік отбасысы бар. Магеллан пингвині де осы аймақта таралған. Хуан Фернандес отты тәжді колибри – эндемикалық және өте сирек кездесетін қызыл колибри, ол ине тәрізді жұқа қара мүңкісімен және жібектей қауырсындарымен ерекше көзге түседі. Мазатиерра мазари құсы аралдың бұрынғы атауымен байланыстырылған.
The Fernandezian Region is a floristic region which includes the Juan Fernández Islands archipelago. It is in the Antarctic Floristic Kingdom, but often also included within the Neotropical Kingdom. As World Biosphere Reserves since 1977, these islands have been considered of maximum scientific importance because of the endemic plant families, genera, and species of flora and fauna. Out of 211 native plant species, 132 (63%) are endemic, as well as more than 230 species of insects. Robinson Crusoe Island has one endemic plant family, Lactoridaceae. The Magellanic penguin is also found there. The Juan Fernández firecrown is an endemic and critically endangered red hummingbird, which is best known for its needle fine black beak and silken feather coverage. The Masatierra petrel is named after the island's former name.
Тарих
Бұл аралға алғаш рет 1574 жылы қоныс тепкен испандық теңіз капитаны және зерттеуші Хуан Фернандес есімі берілді, сол себепті ол Хуан Фернандес аралы деп аталды. Ол сондай-ақ Más a Tierra деп те белгілі болды. 1681 жылдан 1684 жылға дейін Вилл есімді мискито адамы аралда қалып қойды. Жиырма жыл өткен соң, 1704 жылы теңізші Александр Селкирк те сол жерде төрт жыл төрт ай бойы жалғыз өмір сүрді. Селкирк өзінің "Cinque Ports" кемесінің теңізге лайықтылығына қатты алаңдады (кеме көп ұзамай батып кетті) және саяхатының ортасында тоқтау жасап, аралда қалуға ниет білдірді. Оның капитаны, капер және зерттеуші Уильям Дэмпьердің саяхатына қатысқан Томас Страдлинг, оның наразылығына шыдамы жетпеді және оның тілегін қабылдады. Селкирк өзімен бірге мылтық, оқ-дәрі, ағаш өңдеу құралдары, пышақ, Киелі кітап және кейбір киім-кешек алып кетті. Селкирктің құтқарылу оқиғасы 1712 жылы Эдвард Куктың "Оңтүстік теңізге саяхат және әлемді айналып өту" кітабында баяндалған. 1840 жылы Рихард Генри Дана-младший "Мачқа дейін екі жыл" атты шығармасында Хуан Фернандес портын жас түрме колониясы ретінде сипаттады. Бұл жазалау мекемесі көп ұзамай тасталып, 19 ғасырдың соңында тұрақты колония құрылғанға дейін арал қайтадан адамсыз қалды. Джошуа Слокум 1896 жылдың 26 сәуірі мен 5 мамыры аралығында "Спрей" шлюпымен әлемді айналып келе жатып аралға сапар жасады. Арал және оның 45 тұрғыны Слокумның "Жалғыз әлемді айналып жүр" атты естеліктерінде егжей-тегжейлі сипатталған.
The island was first named Juan Fernandez Island after Juan Fernández, a Spanish sea captain and explorer who was the first to land there in 1574. It was also known as Más a Tierra. From 1681 to 1684, a Miskito man known as Will was marooned on the island. Twenty years later, in 1704, the sailor Alexander Selkirk was also marooned there, living in solitude for four years and four months. Selkirk had been gravely concerned about the seaworthiness of his ship, Cinque Ports (which ended up sinking very shortly after), and declared his wish to be left on the island during a mid voyage restocking stop. His captain, Thomas Stradling, a colleague on the voyage of privateer and explorer William Dampier, was tired of his dissent and obliged. All Selkirk had left with him was a musket, gunpowder, carpenter's tools, a knife, a Bible, and some clothing. The story of Selkirk's rescue is included in the 1712 book A Voyage to the South Sea, and Round the World by Edward Cooke. In an 1840 narrative, Two Years Before the Mast, Richard Henry Dana Jr. described the port of Juan Fernandez as a young prison colony. The penal institution was soon abandoned and the island again uninhabited before a permanent colony was eventually established in the latter part of the 19th century. Joshua Slocum visited the island between 26 April and 5 May 1896, during his solo global circumnavigation on the sloop Spray. The island and its 45 inhabitants are referred to in detail in Slocum's memoir, Sailing Alone Around the World.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде вице-адмирал Максимилиан фон Шпеедің Шығыс Азия эскадрильясы 1914 жылдың 26-28 қазанында, Коронел шайқасынан төрт күн бұрын, аралда тоқтады және отынмен қайта толықтырды. Аралда болған кезде адмирал күтпеген жерден қарулы сауда крейсері «Принц Эйтель Фридрихпен» қайта қосылды, оны ол бұрын Австралия суларында одақтас кемелерге шабуыл жасау үшін жіберген еді. 1915 жылдың 9 наурызында Фолкленд шайқасында қаза болғаннан кейін фон Шпее эскадрильясының соңғы тірі қалған крейсері, Чили билігімен интернатталуға үміттене отырып, аралдың Камберленд шығанағына оралды. 14 наурызда «Más a Tierra» шайқасында британдық эскадрилья ұстап алып, атып тастады, содан кейін кеменің экипажы оны батырып жіберді.
During World War I, Vice Admiral Maximilian von Spee's East Asia Squadron stopped and re coaled at the island 26–28 October 1914, four days before the Battle of Coronel. While at the island, the admiral was unexpectedly rejoined by the armed merchant cruiser Prinz Eitel Friedrich, which he had earlier detached to attack Allied shipping in Australian waters. On 9 March 1915 , the last surviving cruiser of von Spee's squadron after his death at the Battle of the Falklands, returned to the island's Cumberland Bay, hoping to be interned by the Chilean authorities. Caught and fired upon by a British squadron at the Battle of Más a Tierra on 14 March, the ship was scuttled by its crew.
2010 жылғы цунами
2010 жылы 27 ақпанда Робинзон Крузо аралында 8,8 балдық жер сілкінісінен кейін цунами болды. Цунами аралға жеткенде шамамен [биіктік] биік болған. 16 адам қаза тауып, жағалаудағы Сан-Хуан-Баутиста ауылының көп бөлігі суға кетті. Арал тұрғындарына ескертуді 12 жасар Мартина Матурана деген қыз берді. Ол цунами толқынының келуін алдын ала хабарлайтын теңіздің кенеттен шегінуін байқап, көптеген көршілерін қауіптен сақтап қалды. Жыл сайын жүздеген туристер келеді. Соңғы кезде танымал бола бастаған әрекеттердің бірі – су астына сүңгу. Аралда Колумбиядан бұрынғы адамдардың болғандығын көрсететін ешқандай іздер табылған жоқ.
On 27 February 2010 Robinson Crusoe Island was hit by a tsunami following a magnitude 8.8 earthquake. The tsunami was about high when it reached the island. Sixteen people lost their lives, and most of the coastal village of San Juan Bautista was washed away. The only warning the islanders had came from 12 year old girl Martina Maturana, who noticed the sudden drawback of the sea that forewarns of the arrival of a tsunami wave and saved many of her neighbours from harm. Tourists number in the hundreds per year. One activity gaining popularity is scuba diving, With no other sign of any pre Columbian human presence on the island,