Кіріспе

Американдық классикалық композитор және мұғалім (1882–1955)

Марион Евгения Бауэр (15 тамыз 1882 – 9 тамыз 1955) – американдық композитор, мұғалім, жазушы және музыка сыншысы. Ол 20-шы ғасырдың бірінші жартысында американдық музыкалық мәдениеттің қалыптасуына белсенді үлес қосты. Композитор ретінде Бауэр фортепиано, камералық ансамбльдер, симфониялық оркестр, жеке дауыс және вокалдық ансамбльдер үшін шығармалар жазды. Ол 1926 жылдан 1951 жылға дейін Нью-Йорк университетінің Вашингтон сквер колледжінде музыка тарихы мен композициядан сабақ беріп, мұғалім ретінде танылды. Нью-Йорк университетіндегі қызметіне қоса, Бауэр 1940 жылдан 1955 жылы қайтыс болғанға дейін Джульярдта қонақ лекторы болып жұмыс істеді. Бауэр музыка туралы көп жазды: ол Чикагодағы «Музыкалық жетекші» журналының редакторы болды, сондай-ақ бірнеше кітаптың авторы және бірлескен авторы болды, оның ішінде 1933 жылғы «20-шы ғасыр музыкасы» атты еңбегі бар. Өмірі бойы Бауэр өзінің шығармаларын ғана емес, жаңа музыканы да насихаттады. Бауэр Америка музыка гильдиясын, Америка музыка орталығын және Америка композиторлар одағын құруға көмектесті, соңғысының кеңес мүшесі болды. Бауэр сонымен қатар Композиторлар лигасы мен Америка музыкасын жариялау қоғамында кеңес мүшесі және хатшы болып, басшылық қызметтер атқарды. Клэр Рафаэль Рейс, Минна Ледерман және басқалармен бірге ол осы ұйымдарда үнемі жетекшілік лауазымдарда болды. Бауэрдің музыкасында диссонанс және кеңейтілген третия, кварта және квинта гармониялары кездеседі, бірақ ол 1940 жылдары сериализммен қысқа ғана тәжірибе жасағаннан басқа, кеңейтілген тоналдылық шегінен сирек шығады. Өмірінде ол өзінің шығармаларының көптеген орындалуларын тамашалады, ең әйгілісі – 1947 жылы Леопольд Стоковскийдің жетекшілігімен Нью-Йорк филармониясының «Күннің шағылысуы» атты премьерасы және 1951 жылы Нью-Йорктің қалалық залында оның музыкасына арналған жеке концерт.

Ерте өмір

Марион Бауэр 1882 жылғы 15 тамызда Вашингтон штатының Уолла-Валла қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы – француз еврейлері – Америка Құрама Штаттарына көшіп келді, онда оның әкесі Жак Бауэр дүкен иесі, ал анасы Джули Бауэр заманауи тілдердің мұғалімі болып жұмыс істеді. Бауэр жеті баланың ең кішісі болды, оның үлкен әпкесі Эмилимен арасында 17 жылдың айырмасы болды. Әңгіме бойынша, Бауэрді нәресте кезінде отбасының фортепианосының үстіне себетке қойып, Эмили Бауэр сабақтарын өткізіп, жаттығулар жасап жүргенде, осылай қалдыратын болған. Кейін Бауэрдің балалық шағында әуесқой музыкант Жак Бауэр кіші қызының музыкалық қабілетін танып, Бауэр Эмилиден фортепиано сабақтарын алуға кірісті. 1890 жылы Жак Бауэр қайтыс болғаннан кейін, Бауэрлер Орегон штатының Портленд қаласына көшіп, Бауэр 1898 жылы Сент-Хелен залын бітірді. Орта мектепті бітірген соң Бауэр композиторлық мансабын бастау үшін Нью-Йоркке әпкесі Эмилиге қосылды. 1905 жылы оқулары оны француз скрипкашысы және пианині Рауль Пуньомен таныстырды, ол АҚШ-та кеңейтілген концерттік турнесі үшін Нью-Йоркті база ретінде пайдаланды. Француз иммигранттарының отбасында өскен Бауэр француз және ағылшын тілдерін жетік білгендіктен, Пуньо мен оның отбасына ағылшын тілін үйретуге мүмкіндік алды. Осы көмегі үшін Пуньо 1906 жылы Бауэрді Парижге өзімен бірге оқуға шақырды. Осы кезеңде Бауэр Париждегі музыкалық өмірде Пуньоның әріптесі Надя Булангерден сабақ алған алғашқы американдық студент болды. Одан бөлек, ол жеке фортепиано мен музыка теориясын оқытты. 1910-1911 жылдары Еуропада тағы бір жыл оқығанда, бұл жолы Берлинде Пол Эртельден форма мен контрапунктті үйренді, соның арқасында Бауэр өзін белгілі композитор ретінде таныта бастады. 1914 жылы ол тағы бір рет Эртельден сабақ алу үшін Берлинге оралды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан оқуы үзіліске ұшырады. Бауэр Нью-Йоркке қайтты, бірақ Эмилидің алған жарақаты салдарынан қайтыс болды. Нью-Йорк университетіндегі ең белгілі студенттерінің қатарында Милтон Баббит, Джулия Фрэнсис Смит, Мириам Гидеон және дирижер Морис Пересс болды. Ұлы депрессия жылдары Бауэр жазда Миллс колледжінде, Карнеги институтында, Цинциннати музыка консерваториясында және Джульярдта оқытты. Оқытушылық және лекция оқу міндеттеріне қарамастан, Бауэр композиторлық қызметін жалғастырды. 1919 мен 1944 жылдар аралығында Бауэр Макдауэлл колониясында он екі жазды өткізді, онда ол Рут Кроуфорд Сигер және Эми Бич сияқты композиторлармен танысып, композицияға белсенді түрде кірісті. Бауэр сонымен қатар Америка музыка гильдиясын, Америка музыка орталығын және Америка композиторларының одағын құруға көмектесті, соңғысының кеңесінде мүше болды. Ол Америка музыкасын жариялау қоғамының хатшысы болып та қызмет етті және 1925 жылы Эми Бич пен тағы он сегіз адаммен бірге Америка әйел композиторлары қоғамын құруға атсалысты. Жазушы және музыка сыншысы ретінде Бауэр «жаңа музыкаға қатысты зияткерлік көзқарасымен» құрметке ие болды, бірақ жазбаларында оқушыларға түсінікті болуын да сақтады. Мысалы, ол түрлі журналдарда жарияланды, Чикагодағы беделді «Музыкалық көшбасшы» журналының редакторы болды және ең танымал «ХХ ғасыр музыкасы» кітабын шығарды, олардың барлығы музыка әлемінде оның беделін арттырды. Сонымен қатар, Бауэр «Музыка қалай өсті: тарихқа дейінгі кезден бүгінгі күнге дейін» сияқты кітаптары арқылы жаңа музыканы бастаушыларға түсінікті етіп берді. Бауэр «нағыз» музыканы құрайтын нәрсеге қатысты өте кең көзқарасқа ие болды, бұл «ХХ ғасыр музыкасы» кітабының мазмұнында көрінді. Сериализмді талқылаған алғашқы оқулықтардың бірі болған «ХХ ғасыр музыкасы» басқа заманауи музыка оқулықтарында, мысалы, Пауль Розенфельдтің «Музыкалық портреттері», «Американдық музыкамен бір сағат» және Джон Таскер Ховардтың «Біздің замандас композиторларымыз» кітаптарында сирек кездесетін әйел композиторлар туралы да айтты.

Кейінгі жылдар

1951 жылдың көктемінде Бауэр Нью-Йорк университетіндегі қызметінен зейнеткерлікке шықты, бірақ ол Джульярдта дәріс беруді жалғастырды. Ол әпкелері Эмили мен Миннимен бірге Нью-Йорк штатының Вальхалла қаласындағы Кенсико зиратында жерленген. Ол сонымен қатар музыкаға қосылған сөздермен тәжірибе жасады. Оның музыкасы көбінесе мелодиялық жетекшілікпен, кеңейтілген тоналдылықты [және] түрлі-түсті үйлесімділік пен диатоникалық диссонансты күшейте отырып жазылған. Соңғысының әсері Бауэрдің 1917 жылғы «Үш әсер» фортепианоға арналған шығармасын Гриффстің бір жыл бұрын жарық көрген «Римдік эскиздерімен» салыстырғанда ерекше көзге түседі: екеуі де поэмасы әр бөлімінен бұрын келетін импрессионистік стильдегі сюиталар. Бауэрдің шығармаларының салыстырмалы консерватизмі мен оның «ХХ ғасыр музыкасы» сияқты жазбаларында жақтаған эксперименталдық туындылары арасындағы қарама-қайшылықты оның баспагері Артур П. Шмидт композициядағы оның ерте модернистік ұмтылыстарын қолдауға құлықсыздық танытуымен түсіндіруге болады. Шмидт пен Бауэр жақын қарым-қатынаста болғанымен, стиль мәселесінде айқын пікір келіспеушіліктер болды. Бауэрдің жеті жылдық шарты аяқталуға жақын болғанда, Шмидт одан композициялық стилін жеңілдетуін сұрады деген болжам бар, бұл Бауэрдің оның хаттарына берген жауабынан көрінеді: «Мен қарапайым нәрселерді жазбауға тырыспаймын. Мен тек қана сезімімді жаза аламын – және бір күні (жақын арада деп үміттенемін) мен үлкен, қарапайым нәрсені істеуге үйренемін. Мен жұмысымды революциялық емес, эволюциялық қадамдармен істеуім керек. Менің жазуға уақытым аз болғандықтан, стильді өзгерту процесі баяу жүреді». Сондай-ақ, 1928 жылғы Америка музыкасын жариялау қоғамының конкурсында Бауэрдің скрипкалық сонатасы («Фантазия Квази Уна Соната» деген атаумен кейін жарияланған) «модернистік бейімділіктері» үшін бірінші орыннан екінші орынға түсірілуі Бауэрді салыстырмалы түрде консервативті стильді қабылдауға итермелеген болуы мүмкін. Бұл гармониялық техниканың дамуы өз кезегінде Аарон Коплендтің музыкасына әсер етті.

Белгілі әріптестік пен өнер көрсетулер

Бауэрдің өміріндегі музыкасы орындаушылар, сыншылар және тыңдаушылар тарапынан жақсы қабылданып, кең танылды. Виртуоз скрипкашы Мод Пауэлл 1912 жылы "Оклавахаға жол" атты скрипка мен фортепианоға арналған импрессионистік шығармаға тапсырыс берді, ол Пауэллдің Флориданың солтүстік-орталық аймағындағы Оклаваха өзеніндегі саяхатын көрнекті бейнелейді. Бауэрдің шығармалары Нью-Йорк филармониясымен орындалған екінші әйел композитор болды – Леопольд Стоковский 1947 жылы Карнеги залында Бауэрдің "Күннің шағылысуы" атты туындысының тұңғыш орындалуын жүргізді.

Сын

Бауэрдің өміріндегі кейбір музыка сыншылары, ғасыр басында композиция саласында әйелдердің саны артқанмен, «еркек» және «әйел» музыкасы арасындағы шекараны қалыптастыруға тырысты. Шындығында, 1975 жылы Рут Зинар балаларға ұсынылатын музыка кітапшаларындағы нәсілдік стереотиптерді зерттейтін мақала жариялады және Бауэрдің еңбегіне ең қатал сын айтты: «Зерттелген барлық кітаптардың ішінде Марион Бауэр мен Этель Пейзердің «Музыканың тарихқа дейінгі заманнан бүгінгі күнге дейін қалай дамығаны» кітабы ең тікелей ұятсыз және қателіктерге толы деп есептелуі керек». Кейінгі басылымдары бірақ нәсілдік мәселелерге сезімтал болу үшін өңделді. Ол да Бауэрді жомарт және сезімтал деп сипаттайды, әсіресе студенттерінің мансабына жетекшілік етуде, сондай-ақ ол көптеген композиторлар мен ұйымдарды атағандықтан оның жазу стилінде де.

Дінге қатыстылығы

Бауэр еврей иммигранттарының отбасында туылғанына қарамастан, ересек кезінде дін сақтайтын яһуди болмаған. Бауэрдің естелік жиыны раввин жүргізгенімен, кейін оның денесі өртеліп, күлі шашылды. Бұрынғы студенті Морис Пересс және Фредерик Стоessel Бауэрдің Христиан ғылымын ұстанғанын айтты. 1923 жылы Бауэр жазған хатта "Христиан ғылымы қызметі үшін лайықты әнді жариялауға ниеттімін" деген сөздер бұл мәлімдемені қуаттайды.

Жыныстық бейімділік

Бауэр ешқашан үйленбеген, оның жеке өмірі көп бөлігі әлі де құпия болып қала береді. 1926 жылы қайтыс болғанға дейін ол әпкесі Эмилимен бірге тұрды және оның қамқорлығында болды. Рут Кроуфорд Сигердің жазбалары, Мартин Бернштейннің (Нью-Йорк университетінің музыка бөлімінің бұрынғы төрағасы) пікірлерімен және Милтон Бэббиттің сөздерімен бірге қарастырылғанда, Бауэрдің лесбиянка болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кроуфорд пен Бауэр 1929 жылы Макдауэлл колониясында кездесті, онда Бауэр көп кішірек Кроуфордқа кеңесші және жақын дос болды. Кроуфорд олардың қарым-қатынасын «апалық, аналық махаббат» деп сипаттауды ұнатса да, бір кезде олардың қарым-қатынасы сексуалдық сипатқа жақындағанын мойындады, әсіресе Бауэрдің 1930 жылдың қыркүйегінде Льеждегі Халықаралық заманауи музыка фестивалінде екеуі үшін бір қонақ бөлмесін брондаған кезде, бұл Кроуфордты «қайгертіп» жіберді. Кроуфордтың Бауэрмен қарым-қатынасына қатысты пікірлерімен қатар, Бауэрдің көп жылдық досы және Нью-Йорк университетінің музыка бөлімінің бұрынғы төрағасы Мартин Бернштейн былай деді: «[Бауэр] әйел болғандықтан, ерлерге қызығушылық танытқан жоқ (түпнұсқадағы баса назар сақталған). Дегенмен, егер ол ер адамдармен романтикалық қарым-қатынаста болса, біз оны білмейміз». Бэббит те Бауэр туралы сұхбатта Бернштейннің ойларын қолдады: «Ол өте керемет әйел еді, жай ғана үйленбеген десек болады. Бірақ ол шынымен де сүйкімді еді». Бауэрдің сексуалдық бағдарына қатысты нақты дәлелдер әлі табылмаған. Бірақ ол Рут Кроуфорд Сигер мен Милтон Бэббиттің мансабына тигізген әсері де зор болды, олар ХХ ғасырдың белгілі американдық композиторларына айналды. 1929 жылы Макдауэлл колониясында кездескеннен кейін Бауэр Кроуфордтың композиторлық еңбектерін қолдады және «Кроуфордтың музыкалық өсуіне және оның кәсіби танылуына үлкен үлес қосты». Кроуфорд үшін Бауэр музыкалық ортаға жол ашты. «Музыкалық жетекшідегі» лауазымы арқасында Бауэр Кроуфордтың жеке концертіне жарқын рецензия жариялады; сонымен қатар Бауэр Кроуфордты сол кездегі «G. Schirmer» баспасының редакторы Густав Риске таныстырды. Бэббит Бауэрдің музыкалық мысалдармен бірге сериалистік композиторлар туралы талқылауын ерекше бағалады; Депрессия жылдарында ноталар (әсіресе жаңа музыка) жеке сатып алуға тым қымбат болды және олар тек бірнеше кітапханада ғана болды. Бэббит Бауэрді қатты құрметтеді және 1983 жылы Бауэрдің «Мен оның есімін мәңгілікке сақтау үшін бар күшімді салатын керемет әйел» екенін айтты.