Халық өсімі мен тамақ қамтамасы: Мальтусшілдік теориясы

Кіріспе

Халық санының өсуі мен тамақпен қамтамасыз ету туралы идея

Мальтусиандық – бұл халық санының өсуі Мальтусиандық өсу моделіне сәйкес потенциалды экспоненциалды, ал тамақпен қамтамасыз етудің немесе басқа ресурстардың өсуі сызықтық, бұл соңында өмір сүру деңгейін төмендетіп, халық санының азаюын тудырады. Бұл құбылыс, Мальтус апаты (сондай-ақ Мальтус тұзағы, халық тұзағы, Мальтус тежегі, Мальтус дағдарысы, дағдарыс нүктесі немесе Мальтус қиындығы деп те аталады) халық санының өсуі ауыл шаруашылығы өндірісінен асып түсетін кезде пайда болады, бұл аштыққа немесе соғысқа әкеліп соқтырады, нәтижесінде кедейлік пен халықтың азаюына ұшырайды. Мұндай апат халықты төменгі, оңай ұстауға болатын деңгейге «түзетуге» мәжбүр етеді (әсіресе жылдам, себебі қатысты факторлардың ауырлығы мен болжауға болмайтын салдары, салыстырмалы түрде баяу уақыт өлшемдерімен және бақыланбаған өсуді немесе алдын алу шараларымен басқарылатын өсуді басқаратын жақсы түсінілген процестермен салыстырғанда). Мальтусиандық түрлі саяси және әлеуметтік қозғалыстармен байланысты, бірақ көбінесе халықты бақылауды жақтаушыларға қатысты. Бұл ұғымдар Томас Роберт Мальтустың 1798 жылы жарық көрген «Халық санының принципі туралы эссе» еңбегінде жазылған саяси және экономикалық ойларынан туындаған. Мальтус технологиялық прогресс қоғамның тамақ сияқты ресурстармен қамтамасыз етуін арттырып, өмір сүру деңгейін жақсарта алатынын, бірақ ресурстардың көп болуы халықтың өсуіне мүмкіндік береді, бұл әр адамға арналған ресурстарды бастапқы деңгейге қайтарады деп ұсынды. Кейбір экономистердің пікірінше, 19 ғасырдың басындағы өнеркәсіптік революциядан бері адамзат бұл тұзақтан шығып кетті. Басқалары қашқыштықтың жалғасуы Мальтус тұзағының әлі де әрекет ететінін көрсетеді. Тағы да басқалары, тамақпен қамтамасыз етудің жетіспеуі және қоршаған ортаның ластануы салдарынан, дамып келе жатқан елдерде дамыған елдерге қарағанда тұзақтың көрінісі көбірек байқалады. Осыған ұқсас, көбірек қазіргі заманғы түсінік – адам санының артуы. Нео-мальтусиандық – қазіргі және болашақ адам популяциялары үшін, сондай-ақ басқа да түрлер үшін ресурстар мен экологиялық тұтастықты қамтамасыз ету мақсатында адам халқының жоспарлауын қолдау. Нео-мальтусиандықтар Мальтустың теориясынан негізінен туылуды бақылауды қолдау тұрғысынан ерекшеленеді. Діңгеш христиан Мальтус «өзін-өзі ұстаудың» (яғни, жыныстық қатынастан бас тартудың) жасанды контрацепциядан жақсырақ деп сенді. Ол сондай-ақ контрацепцияның қолданылуының салдары өсуді тежеуде тым күшті болады деп алаңдады, бұл 18 ғасырдың кең таралған көзқарасына (Мальтус өзі де ұстанған) қайшы келді, яғни тұрақты өсіп келе жатқан халық саны «қоғамның прогресі» үшін қажетті фактор болып қала береді. Қазіргі заманғы нео-мальтусиандықтар көбінесе Мальтустан гөрі қоршаған ортаның нашарлауы және апатты ашаршылыққа көбірек алаңдайды, ал кедейлікке олардың назары аз. Мальтусиандыққа георгистер, марксистер және социалистер, либертариандықтар және еркін нарықты жақтаушылар, феминистер, католиктер және адам құқықтарын қорғаушылар сияқты түрлі мектептерден сын айтылды, оны шамадан тыс пессимистік және жеткіліксіз зерттелген деп сипаттады. Көптеген сыншылар Мальтусиандық «Халық санының қағидалары» жарық көргеннен бері сенімсіздікке ұшырады деп санайды, көбінесе ауыл шаруашылығы техникасының жетістіктеріне және адам өлімі деңгейінің төмендеуіне сілтеме жасайды. Кейбір заманауи жақтаушылар халық санының өсуінің соңында ресурстарды асырып кетуінің негізгі тұжырымы әлі де жарамды екенін және егер халық санының өсуін қасақана тежеу үшін шаралар қабылданбаса, адамзаттың болашағында оң тексерулер орын алуы мүмкін деп санайды. Мальтусқа қарсы айтылған түрлі сын-тегеуріндерге қарамастан, бұл аргумент ұлттық және халықаралық экологиялық ережелерді ілгерілетуге негізделген маңызды дискурс болып табылады.

Malthusianism is the theory that population growth is potentially exponential, according to the Malthusian growth model, while the growth of the food supply or other resources is linear, which eventually reduces living standards to the point of triggering a population decline. This event, called a Malthusian catastrophe (also known as a Malthusian trap, population trap, Malthusian check, Malthusian crisis, Point of Crisis, or Malthusian crunch) occurs when population growth outpaces agricultural production, causing famine or war, resulting in poverty and depopulation. Such a catastrophe inevitably has the effect of forcing the population to "correct" back to a lower, more easily sustainable level (quite rapidly, due to the potential severity and unpredictable results of the mitigating factors involved, as compared to the relatively slow time scales and well understood processes governing unchecked growth or growth affected by preventive checks). Malthusianism has been linked to a variety of political and social movements, but almost always refers to advocates of population control. These concepts derive from the political and economic thought of the Reverend Thomas Robert Malthus, as laid out in his 1798 writings, An Essay on the Principle of Population. Malthus suggested that while technological advances could increase a society's supply of resources, such as food, and thereby improve the standard of living, the abundance of resources would enable population growth, which would eventually bring the supply of resources for each person back to its original level. Some economists contend that since the industrial revolution in the early 19th century, mankind has broken out of the trap. Others argue that the continuation of extreme poverty indicates that the Malthusian trap continues to operate. Others further argue that due to lack of food availability coupled with excessive pollution, developing countries show more evidence of the trap as compared to developed countries. A similar, more modern concept, is that of human overpopulation. Neo Malthusianism is the advocacy of human population planning to ensure resources and environmental integrities for current and future human populations as well as for other species. Neo Malthusians differ from Malthus's theories mainly in their support for the use of birth control. Malthus, a devout Christian, believed that "self control" (i. e., abstinence) was preferable to artificial birth control. He also worried that the effect of contraceptive use would be too powerful in curbing growth, conflicting with the common 18th century perspective (to which Malthus himself adhered) that a steadily growing population remained a necessary factor in the continuing "progress of society", generally. Modern neo Malthusians are generally more concerned than Malthus with environmental degradation and catastrophic famine than with poverty. Malthusianism has attracted criticism from diverse schools of thought, including Georgists, Marxists and socialists, libertarians and free market advocates, feminists, Catholics, and human rights advocates, characterising it as excessively pessimistic, insufficiently researched, Many critics believe Malthusianism has been discredited since the publication of Principle of Population, often citing advances in agricultural techniques and modern reductions in human fertility. Some modern proponents believe that the basic concept of population growth eventually outstripping resources is still fundamentally valid, and that positive checks are still likely to occur in humanity's future if no action is taken to intentionally curb population growth. In spite of the variety of criticisms against it, the Malthusian argument remains a major discourse based on which national and international environmental regulations are promoted.

Ерте тарих

Мальтус өзінің көріп отырған проблемаларын тұжырымдаған алғашқы адам емес. Алғашқы эссе 18-ші ғасырдың соңында кедейліктің себептері туралы жүргізілген интеллектуалдық талқылаудың бір бөлігі болды. "Халық санының принципі" Уильям Годвин, Маркиз де Кондорсе және Мальтустың өзінің әкесі сияқты адамдардың ойларына қарсы жазылған. Мальтус адамзаттың тым жылдам көбейіп, кемелділікке жетуге тырысуын құртады және басқа да түрлі проблемаларды тудырады деп сенді. Оның жұмысшы табының жылдам көбейіп отыру бейіліне сын айтуы және олардың кедейлігіне капиталистердің еңбегін қанауы емес, осының себеп болғанына сенуі оның теориясына кеңінен сын тудырды. Мальтузиандардың пікірінше, торилік әкешілдік сипаттамасымен кедейлерге қайырымдылық жасау идеясы бекер, себебі ол кедейлердің санын ғана арттырады; бұл теориялар 1834 жылғы Кедейлер заңына түзетулер енгізу туралы заңмен бейнеленген Уигтің экономикалық идеяларына ықпал етті. Оппозиция бұл заңды "кедейлерді эмиграцияға мәжбүрлеуге, жалақыны төмендетуге, нашар тамақпен өмір сүруге арналған мальтузиандық заң жобасы" деп сипаттады, бұл бүліктер мен өртке қарсы жұмыс үйлерінің құрылысын бастады. Мальтус "Халық санының принциптері туралы эссе" жинағының кейінгі басылымдарында өз теорияларын қайта қарастырып, көбірек оптимистік көзқарас білдірді, бірақ оның қайта қарауының көлемі туралы ғалымдар арасында пікірталас бар. Мальтусианизмнің жақтаушыларының бірі – романшы Харриет Мартино, оның таныстарының арасында Чарльз Дарвин де болды. Мальтустың идеялары Дарвиннің эволюция теориясының қалыптасуына маңызды ықпал етті. Дарвин халық санының өсуінің кез келген ортада тірі қалуға мүмкіндігі бардан көп организмға алып келетін идеясына таң қалды, бұл оны тірі қалу және көбею үшін күресте салыстырмалы артықшылығы бар организмдер өздерінің қасиеттерін келесі ұрпаққа жеткізе алады деген теорияға әкелді. Мальтусианизмді жақтаушылар өз кезегінде Дарвиннің идеяларына ықпал етті, екі мектеп те евгеника саласына әсер етті. Генри Фэрфилд Осборн Мальтус катастрофасынан аулақ болу үшін "адамгершілік тууды бақылау арқылы адамгершілік тууды таңдауды" жақтады, "жарамсыз" элементтерді жою арқылы. Олардың теориялық құрылымы жоғары табыстың көбеюге оң әсер ететіні және жердің ресурстар өндірісінде шектеуші фактор болған жағдайда, технологиялық прогресс жан басына шаққандағы табысқа тек уақытша әсер етеді деп болжайды. Технологиялық прогресс қысқа мерзімде жан басына шаққандағы табысты арттырса да, технологиялық прогресс арқылы туған ресурстардың көптігі халық санының өсуіне мүмкіндік береді және ақырында жан басына шаққандағы табысты бастапқы ұзақ мерзімді деңгейге қайтарады. Теорияның тексерілетін болжамы – Мальтус дәуірінде технологиялық жағынан дамыған экономикалардың халық тығыздығы жоғары болған, бірақ олардың жан басына шаққандағы табысы технологиялық жағынан артта қалған қоғамдардың деңгейінен ерекшеленбеген.

Malthus was not the first to outline the problems he perceived. The original essay was part of an ongoing intellectual discussion at the end of the 18th century regarding the origins of poverty. Principle of Population was specifically written as a rebuttal to thinkers like William Godwin and the Marquis de Condorcet, and Malthus's own father who believed in the perfectibility of humanity. Malthus believed humanity's ability to reproduce too rapidly doomed efforts at perfection and caused various other problems. His criticism of the working class's tendency to reproduce rapidly, and his belief that this, rather than the exploitation of their labour by capitalists, led to their poverty, brought widespread criticism of his theory. Malthusians perceived ideas of charity to the poor, typified by Tory paternalism, were futile, as these would only result in increased numbers of the poor; these theories played into Whig economic ideas exemplified by the Poor Law Amendment Act of 1834. The Act was described by opponents as "a Malthusian bill designed to force the poor to emigrate, to work for lower wages, to live on a coarser sort of food", which initiated the construction of workhouses despite riots and arson. Malthus revised his theories in later editions of An Essay on the Principles of Population, taking a more optimistic tone, although there is some scholarly debate on the extent of his revisions.</blockquote>

One proponent of Malthusianism was the novelist Harriet Martineau whose circle of acquaintances included Charles Darwin, and the ideas of Malthus were a significant influence on the inception of Darwin's theory of evolution. Darwin was impressed by the idea that population growth would eventually lead to more organisms than could possibly survive in any given environment, leading him to theorize that organisms with a relative advantage in the struggle for survival and reproduction would be able to pass their characteristics on to further generations. Proponents of Malthusianism were in turn influenced by Darwin's ideas, both schools coming to influence the field of eugenics. Henry Fairfield Osborn Jr. advocated "humane birth selection through humane birth control" in order to avoid a Malthusian catastrophe by eliminating the "unfit". Their theoretical structure suggests that as long as higher income has a positive effect on reproductive success, and land is a limiting factor in resource production, then technological progress has only a temporary effect on income per capita (per person). While in the short run technological progress increases income per capita, resource abundance created by technological progress would enable population growth, and would eventually bring the per capita income back to its original long run level. The testable prediction of the theory is that during the Malthusian epoch technologically advanced economies were characterized by higher population density, but their level of income per capita was not different from the level in societies that are technologically backward.

Нео-Мальтустың теориясы

Мальтустың теориясы көптеген әлеуметтік ғылымдарда жиі кездесетін тақырып. Джон Мейнард Кейнс "Бейбітшіліктің экономикалық салдары" еңбегінде Еуропаның саяси экономикасын Мальтус тұрғысынан тұрақсыз деп сипаттап, пікірталасын ашады, себебі халық санының өсуі азық-түлік қамтамасыз етудегі қиындықтарға себеп болып отыр. Көптеген ресурстарды пайдалану және тапшылыққа байланысты модельдер Мальтус сипатында: энергияны тұтыну қарқыны жаңа энергия көздерін табу және өндіру мүмкіндігінен асып, дағдарысқа ұшыратады. Францияда "politique malthusienne" ("Мальтус саясаты") термині халықты бақылау стратегияларына қатысты қолданылады. Мальтуспен байланысты халықты шектеу тұжырымы кейінгі саяси-экономикалық теорияда өндірісті шектеу тұжырымына айналды. Французша мағынада "Мальтус экономикасы" – протекционизм мен картельдерді құруға ғана емес, оларды ынталандыруға да дайындықпен сипатталатын экономика. Владимир Ленин, большевиктер партиясының басшысы және Кеңес Одағының негізін қалаушы, нео-мальтусиандық теорияны сынады (бірақ жалпы алғанда, тууды шектеу мен абортқа қарсы болған жоқ). "Нео-мальтусиандық" – халық санының артуымен қатар, тұтынудың да шектен шығуы ресурстардың азаюына және/немесе қоршаған ортаның нашарлауына алып келіп, экологиялық құлдырау немесе басқа да қауіптерге әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық. Соңғы ғасырдағы әлемдік халық санының жылдам өсуі Мальтус болжаған халық динамикасын көрсетеді; сонымен қатар, ол күрделі индустриялық емес қоғамдардың әлеуметтік-демографиялық динамикасын сипаттайды. Бұл зерттеулер ұзақ мерзімді тарихи динамиканың нео-мальтусиандық қазіргі заманғы математикалық модельдерінің негізі болып табылады. 1940 жылдардың ортасынан соңына дейін жалпы "нео-мальтус" қайта жандануы болды, ол 1948 жылы екі ықпалды кітап жарық көргеннен кейін 2010 жылдарға дейін жалғасты (Фейрфилд Осборнның "Біздің тоналған планетамыз" және Уильям Вогттың "Тіршілікке жол"). Осы кезеңде әлем халқының саны күрт өсті. Көптеген экологиялық қозғалыстар халық санының өсуінің қауіптілігі туралы дабыл қағуды бастады. Пол Р. Эрлих 1968 жылы "Халық санының көбеюі туралы бомба" кітабы жарық көргеннен бері ең белгілі нео-мальтусиандардың бірі болып табылады. 1968 жылы эколог Гаррет Хардин Мальтус теориясына негізделген "Ғылым" журналында маңызды эссе жариялады. Оның "Жалпыға ортақ мүліктің трагедиясы" атты мақаласында "шектелген әлем тек шектелген халықты ғана көтере алады" және "өрімделу еркіндігінің бәріне қиындық әкеледі" делінген. Рим клубы 1972 жылы "Өсудің шектері" атты кітап шығарды. Бұл есеп және ұйым көп ұзамай нео-мальтусиандық қайта жанданудың орталық бөлігіне айналды. Жетекші экологиялық экономист Герман Дейли Мальтустың тұрақты экономика тұжырымына тигізген әсерін мойындады. Басқа да белгілі мальтусиандардың қатарында Паддок ағайындылары, "Ашаршылық 1975! Американың шешімі: кім аман қалады?" кітабының авторлары бар. Нео-мальтусиандық қайта жандану жасыл революция азық-түлік өндірісін едәуір арттырды және халық санының өсуімен қатар жүре алады деген үмітпен Мальтус ескертулері асыра сілтелген немесе ертерек айтылған деп мәлімдеген жазушылардың сынына ұшырады. Джулиан Саймон, мұражайшы, нео-мальтусиандық теорияға қайшы, Жердің "сыйымдылығы" негізінен шексіз деп жазды. Бартлетт энергиямен жабдықтау туралы айрықша жазады және дәріс оқиды, ал "экспоненциалды функцияны түсінуге келмейтін нәрсе" – "адамзаттың ең үлкен кемшілігі" деп сипаттайды. Пол Эрлих сияқты белгілі нео-мальтусиандар Жердегі халық санының өсуі әлі де тым жоғары екенін және ақыр соңында ауыр дағдарысқа әкелетінін мәлімдейді. 2007–2008 жылдардағы әлемдік азық-түлік бағасының дағдарысы әлемдік азық-түлікпен қамтамасыз ету перспективаларына қатысты қосымша Мальтус тұжырымдамаларын тудырды. 2004 жылдан 2011 жылға дейін "мұнайдың шыңы" және басқа да ресурстардың азаюы туралы алаңдаушылық АҚШ-та кеңінен таралды және нео-мальтусиандық "мұнайдың шыңы" субмәдениетін қозғады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының 2009 жылы жүргізген зерттеуі келесі 40 жылда азық-түлік өндірісі 70%-ға ұлғаюы керектігін көрсетті, ал дамушы елдерде азық-түлік өндірісі 2050 жылы халық санының 7,8 миллиардтан 9,1 миллиардқа дейін өсуін қамтамасыз ету үшін екі есеге көбейтілуі керек. Әлемдік жылынудың әсері (су тасқыны, құрғақшылық және басқа да ауа райының экстремалды құбылыстары) азық-түлік өндірісіне кері әсер етеді деп күтілуде, бұл әртүрлі аймақтарда әртүрлі әсер етеді. FAO сонымен қатар ауыл шаруашылығы ресурстарын биомай үшін пайдалану азық-түлік қолжетімділігін төмендетуі мүмкін екенін айтты. Париж климаттық келісімінің мақсаттарына жету үшін қолданылатын көміртегіді ұстаумен бірге биоэнергияның (BECCS) жақында пайда болуы да осындай қысымды тудырады.

Malthusian theory is a recurrent theme in many social science venues. John Maynard Keynes, in Economic Consequences of the Peace, opens his polemic with a Malthusian portrayal of the political economy of Europe as unstable due to Malthusian population pressure on food supplies. Many models of resource depletion and scarcity are Malthusian in character: the rate of energy consumption will outstrip the ability to find and produce new energy sources, and so lead to a crisis. In France, terms such as "politique malthusienne" ("Malthusian politics") refer to population control strategies. The concept of restriction of the population associated with Malthus morphed, in later political economic theory, into the notion of restriction of production. In the French sense, a "Malthusian economy" is one in which protectionism and the formation of cartels is not only tolerated but encouraged. Vladimir Lenin, the leader of the Bolshevik Party and the main architect of the Soviet Union was a critic of Neo Malthusian theory (but not of birth control and abortion in general). "Neo Malthusianism" is a concern that overpopulation as well as overconsumption may increase resource depletion and/or environmental degradation will lead to ecological collapse or other hazards. The rapid increase in the global population of the past century exemplifies Malthus's predicted population patterns; it also appears to describe socio demographic dynamics of complex pre industrial societies. These findings are the basis for neo Malthusian modern mathematical models of long term historical dynamics. There was a general "neo Malthusian" revival in the mid to late 1940s, continuing through to the 2010s after the publication of two influential books in 1948 (Fairfield Osborn's Our Plundered Planet and William Vogt's Road to Survival). During that time the population of the world rose dramatically. Many in environmental movements began to sound the alarm regarding the potential dangers of population growth. Paul R. Ehrlich has been one of the most prominent neo Malthusians since the publication of The Population Bomb in 1968. In 1968, ecologist Garrett Hardin published an influential essay in Science that drew heavily from Malthusian theory. His essay, "The Tragedy of the Commons", argued that "a finite world can support only a finite population" and that "freedom to breed will bring ruin to all." The Club of Rome published a book entitled The Limits to Growth in 1972. The report and the organisation soon became central to the neo Malthusian revival. Leading ecological economist Herman Daly has acknowledged the influence of Malthus on his concept of a steady state economy. Other prominent Malthusians include the Paddock brothers, authors of Famine 1975! America's Decision: Who Will Survive? The neo Malthusian revival has drawn criticism from writers who claim the Malthusian warnings were overstated or premature because the green revolution has brought substantial increases in food production and will be able to keep up with continued population growth. Julian Simon, a cornucopian, has written that contrary to neo Malthusian theory, Earth's "carrying capacity" is essentially limitless. Bartlett writes and lectures particularly on energy supplies, and describes the "inability to understand the exponential function" as the "greatest shortcoming of the human race". Prominent neo Malthusians such as Paul Ehrlich maintain that ultimately, population growth on Earth is still too high, and will eventually lead to a serious crisis. The 2007–2008 world food price crisis inspired further Malthusian arguments regarding the prospects for global food supply. From approximately 2004 to 2011, concerns about "peak oil" and other forms of resource depletion became widespread in the United States, and motivated a large if short lived subculture of neo Malthusian "peakists". A United Nations Food and Agriculture Organization study conducted in 2009 said that food production would have to increase by 70% over the next 40 years, and food production in the developing world would need to double to feed a projected population increase from 7.8 billion to 9.1 billion in 2050. The effects of global warming (floods, droughts, and other extreme weather events) are expected to negatively affect food production, with different impacts in different regions. The FAO also said the use of agricultural resources for biofuels may also put downward pressure on food availability. The more recent emergence of bio energy with carbon capture (BECCS) as a prevalent "negative emissions" strategy for reaching Paris Climate Accord goals is another such pressure.

Дәлелдік дәлелдер

Зерттеулер көрсеткендей, технологиялық артықшылық және жердің жоғары өнімділігі халық тығыздығына елеулі оң әсер еткен, бірақ 1–1500 жылдары аралығында тұрмыс деңгейіне айтарлықтай әсер етпеген. Сонымен қатар, ғалымдар әлемнің әртүрлі аймақтарындағы жалақының ұзақ мерзімді кезеңдерде айтарлықтай өспегенін хабарлаған. Мысалы, б.з.б. 1800–1600 жылдары Вавилонияда қарапайым жұмысшының күндік жалақысы шамамен 15 фунт бидай алуға жететін. Б.з.б. 328 жылы классикалық Афинада осы жалақыға 24 фунт бидай алуға болар еді. Англияда 1800 жылы жалақы шамамен 13 фунт бидайға тең болды. Тарихшы Уолтер Шейдельдің пікірінше, Еуропа бойынша Қара өлімнің бастапқы шығуынан кейін туған оба эпидемиялары жер мен еңбек арақатынасын өзгертті, біріншісінің құнын төмендетіп, екіншісінің құнын арттырды. Бұл жұмыс берушілер мен жер иелерінің жағдайын нашарлатты, экономикалық теңсіздікті азайтты, сонымен қатар жұмысшылардың экономикалық мүмкіндіктерін және тұрмыс деңгейін жақсартты. Оның сөзіне сүйенсек, "еңбекші халықтың тұрмыс деңгейінің жақсаруы бірнеше буын бойы ондаған миллион адамның қасіреттері мен ерте өліміне байланысты". Бұл теңдестіру әсері "демографиялық жаңарумен, яғни халық санының өсуімен" кері қайта айналды. Роберт Фогель Мальтусқа дейінгі шамамен бір ғасырдан бастап 19 ғасырға дейінгі өмір сүру ұзақтығы мен тамақтану туралы зерттеу жариялады. Ол еуропалықтардың тууы мен өлімі, сондай-ақ әскери және басқа да деректердегі бой және салмақ туралы мәліметтерді зерттеді, нәтижесінде созылмалы аштық пен нашар тамақтанудың белгісі болып табылатын дене бойының жетілмеуі және төмен салмақ байқалды. Ол сонымен қатар адамдардың қысқа өмір сүруіне созылмалы тамақтандырылмаудың себеп екенін анықтады, бұл оларды ауруларға осал етті. 1750 жылдан кейін Ұлыбритания мен Францияда өмір сүру ұзақтығы, дене бойы және салмақ тұрақты түрде өсе бастады. Фогельдің тұжырымдары қол жетімді азық-түлік көлемі туралы бағалармен сәйкес келеді. Нақтырақ айтқанда, сарапшылар әлемнің бұл аймағы әлі де халық санының өсуінің Мальтус әсерінен толық құтылмағанын айтады. Мысалы, Джаред Даймонд өзінің "Кұлау" (2005) кітабында Руандадағы геноцидге халықтың шамадан тыс қысымы да себеп болғанын айтады. Ол Руанда "Мальтус ең нашар сценарийінің дұрыс екенін көрсетеді" деп мәлімдейді. Руандадағы халық санының өсуіне байланысты, Даймонд халық тығыздығының және технологиялық прогрестің қалыптасуына байланысты азық-түлік өндірісі халық санының өсуімен бірқатар бола алмағанын түсіндіреді. Даймонд бұл ортаның тутсилерді және тіпті кейбір хуту руандалықтарын жаппай өлтіруге себеп болғанын айтады. Осы жағдайда геноцид Мальтус тұзағының мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін.

Research indicates that technological superiority and higher land productivity had significant positive effects on population density but insignificant effects on the standard of living during the time period 1–1500 AD. In addition, scholars have reported on the lack of a significant trend of wages in various places over the world for very long stretches of time. In Babylonia during the period 1800 to 1600 BC, for example, the daily wage for a common laborer was enough to buy about 15 pounds of wheat. In Classical Athens in about 328 BC, the corresponding wage could buy about 24 pounds of wheat. In England in 1800 AD the wage was about 13 pounds of wheat. Historian Walter Scheidel posits that waves of plague following the initial outbreak of the Black Death throughout Europe had a leveling effect that changed the ratio of land to labor, reducing the value of the former while boosting that of the latter, which lowered economic inequality by making employers and landowners less well off while improving the economic prospects and living standards of workers. He says that "the observed improvement in living standards of the laboring population was rooted in the suffering and premature death of tens of millions over the course of several generations." This leveling effect was reversed by a "demographic recovery that resulted in renewed population pressure." Robert Fogel published a study of lifespans and nutrition from about a century before Malthus to the 19th century that examined European birth and death records, military and other records of height and weight that found significant stunted height and low body weight indicative of chronic hunger and malnutrition. He also found short lifespans that he attributed to chronic malnourishment which left people susceptible to disease. Lifespans, height and weight began to steadily increase in the UK and France after 1750. Fogel's findings are consistent with estimates of available food supply. specifically, experts say that this area of the world has not yet escaped the Malthusian effects of population growth. Jared Diamond in his book Collapse (2005), for example, argues that the Rwandan Genocide was brought about in part due to excessive population pressures. He argues that Rwanda "illustrates a case where Malthus's worst case scenario does seem to have been right." Due to population pressures in Rwanda, Diamond explains that the population density combined with lagging technological advancements caused its food production to not be able to keep up with its population. Diamond claims that this environment is what caused the mass killings of Tutsi and even some Hutu Rwandans. The genocide, in this instance, provides a potential example of a Malthusian trap.

Өнеркәсіптік революция

Кейбір зерттеушілер британдықтардың өркендеуі технологиялық жетістіктер мен ауыл шаруашылығы өндірісінен құрылымдық өзгерістерге байланысты болды деп санайды, ал көмір, капитал және сауда аз ғана рөл атқарды. Экономикалық тарихшы Грегори Кларк, Галор мен Моавтың тұжырымдамаларын негізге ала отырып, өзінің "Азық-түлікке сауда" атты кітабында британдықтардың өркендеуіне байлар мен кедейлер арасындағы туу көрсеткіштерінің айырмашылығы себеп болуы мүмкін деген пікірді келтіреді (байлар жиірек үйленетін, көбірек балалы болатын, ал аурулардың кең таралған және балалар өлімі 50%-ға жуық болған қоғамда жоғарғы топтағы балалар кедей балаларға қарағанда ересек жасқа жетіп, өмір сүруіне мүмкіндік көп болды). Бұл өз кезегінде тұрақты "төмен қарай ұтқырлыққа" алып келді: байлардың ұрпақтары британдық қоғамда көбейіп, еңбекқорлық және сауаттылық сияқты орта таптың құндылықтарын таратуға ықпал етті.

20 ғасыр

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін механикаландырылған ауыл шаруашылығы ауыл шаруашылығы өнімділігін күрт арттырды, ал Жасыл революция егін түлімін айтарлықтай көбейтті, әлемдегі азық-түлік қорын кеңейтіп, азық-түлік бағасын төмендетті. Осыған жауап ретінде әлем халқының өсу қарқыны күрт үдеді, нәтижесінде Пол Р. Эрлих, Саймон Хопкинс және тағы да көптеген ғалымдар Мальтус катастрофасының жақындап келе жатқанын болжады. Алайда, көптеген дамыған елдердің халқының өсуі өнімділік артудан қалып қойды. ХХІ ғасырдың басында көптеген технологиялық жағынан дамыған елдер демографиялық өткелден өтті – бұл бала туу көрсеткіштерінің төмендеуі, қалаланудың артуы және тиімді контрацепцияның қолжетімділігі сияқты факторларға жауап ретінде жүзеге ассан күрделі әлеуметтік даму. Демографиялық өткел қазір дамыған елдерден нашар дамыған елдерге таралып жатыр деген болжамға сүйене отырып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық қоры адам санының 21 ғасырдың соңында ең жоғары деңгейге жететінін, ал қолда бар ресурстарды толықтай жұмсамайынша өсуін тоқтататынын күтеді. Жақында жүргізілген эмпирикалық зерттеулер, Сахара асты Африканың көп бөлігінен басқа, нашар дамыған елдердің көпшілігі үшін осы болжамды растайды. 2004 жылғы Кеннет Эрроу және Пол Эрлих сияқты көрнекті экономистер мен экологтар тобының зерттеуі, 1970 жылдардан бері халық өсу қарқынының өзгеруіне байланысты тұрақтылыққа қатысты негізгі алаңдаушылық халық өсуінен тұтыну/жинақтау арақатынасына ауысқандығын көрсетті. Эмпирикалық бағалаулар мемлекеттік саясаттың (салық салу немесе толыққанды меншік құқығын орнату) экологиялық тұрғыдан тұрақты тиімді тұтыну мен инвестицияларды ынталандыра алатынын көрсетеді; яғни, қазіргі (салыстырмалы түрде төмен) халық өсу қарқынын ескере отырып, Мальтус катастрофасынан тұтынушылардың таңдауын өзгерту арқылы немесе осыған ұқсас өзгеріске ықпал ететін мемлекеттік саясат арқылы аулақ болуға болады. Мальтус бойынша, халық саны әр 25 жылда екі есеге көбейеді. Мәдени өзгерістер де азық-түлік өндірісінің өсуіне үлкен әсер етті, бұл халық саны теориясына нүкте қойды.

After World War II, mechanized agriculture produced a dramatic increase in productivity of agriculture and the Green Revolution greatly increased crop yields, expanding the world's food supply while lowering food prices. In response, the growth rate of the world's population accelerated rapidly, resulting in predictions by Paul R. Ehrlich, Simon Hopkins, and many others of an imminent Malthusian catastrophe. However, populations of most developed countries grew slowly enough to be outpaced by gains in productivity. By the early 21st century, many technologically developed countries had passed through the demographic transition, a complex social development encompassing a drop in total fertility rates in response to various fertility factors, including lower infant mortality, increased urbanization, and a wider availability of effective birth control. On the assumption that the demographic transition is now spreading from the developed countries to less developed countries, the United Nations Population Fund estimates that human population may peak in the late 21st century rather than continue to grow until it has exhausted available resources. Recent empirical research corroborates this assumption for most of the less developed countries, with the exception of most of Sub Saharan Africa. A 2004 study by a group of prominent economists and ecologists, including Kenneth Arrow and Paul Ehrlich suggests that the central concerns regarding sustainability have shifted from population growth to the consumption/savings ratio, due to shifts in population growth rates since the 1970s. Empirical estimates show that public policy (taxes or the establishment of more complete property rights) can promote more efficient consumption and investment that are sustainable in an ecological sense; that is, given the current (relatively low) population growth rate, the Malthusian catastrophe can be avoided by either a shift in consumer preferences or public policy that induces a similar shift. According to Malthus, population doubled every 25 years. Cultural shifts also had much to do with food production increase, and this put end to the population theory.

Сын

Алғашқы сыншылардың бірі Дэвид Рикардо болды. Мальтус бұл сөздерді өзінің жалақы теориясына жасалған шабуыл ретінде бірден және дұрыс түсінді. Рикардо мен Мальтус бұл мәселе бойынша ұзақ жеке хаттар арқылы пікір алмасты. Ирландияда, өзінің диссертациясын қолданып, Мальтус «елдің табиғи ресурстарын толық пайдалану үшін халықтың көп бөлігі жерден шығарылуы керек» деген пікірді ұсынды, оған ерте қарсылықтар туды. «Ирландия халқы мен ресурстары туралы байқауларында» (1821) Уитли Стокс адамзаттың «жақсартылған өнеркәсіптен, жақсартылған тасымалдаудан, моральдық жақсарудан, үкіметтен және діннен» алатын пайдасын атап, ұрпақ өсуінің тіршілік көрістің құралдарынан асып түсуі керек деген «табиғат заңы» бар екенін жоққа шығарды. Ирландияның мәселесі оның «саны» емес, оның бейжай үкіметі еді. Джордж Энсор «Халық саны туралы зерттеуінде» (1818) Мальтустың саяси экономикасына қарсы ұқсас пікірлер келтірді, кедейліктің себебінің ойсыз көбейіске бейімділік емес, мемлекеттің жеке байлықты шоғырландыруға ықыластығы екенін айтты. Осыған сәйкес, Уильям Хазлитт (1819) былай деп жазды: «Мальтус мырза жер өнімдерінің қажетті шектерін қоғамдық институттардың осы өнімді ерікті және жасанды түрде бөлуімен шатастыруды қалайды». Томас Карлайл мальтузиандық көзқарасты пессимистік софизм деп есептеді. «Хартизмде» (1839) ол «жиырма төрт миллион» ағылшын «жұмысшыларының», «жүз он сегіз мың шаршы мильге шашыраған» ешқайсысының «жұмыс күшін азайту туралы шешім қабылдап, оған сәйкес әрекет етуі» мүмкін емес екенін жоққа шығарды. Егер олар мұндай қадамға бара алса да, ирланд иммигранттарының үнемі келуі олардың күш-жігерін нәтижесіз етеді. Мальтузиандық көзқарасты laissez-faire саясатымен байланыстыра отырып, ол белсенді заңнаманы жақтады. Оның «Индиялық ұн» (1849) атты мақаласында жүгері өнімі картоп дақылдарының жетіспеушілігін және болашақтағы азық-түлік тапшылығын жояды деп мәлімдеді. Карл Маркс (Энсордың сөздерін келтіре отырып) мальтузиандық көзқарасты «Дефо, сэр Джеймс Стюарт, Таунсенд, Франклин, Уоллес сияқты жас ғалымдардың үстүртқы плагиатынан басқа ештеңе емес» деп атады. Маркс одан да кеңірек, адам халқының өсуі де, оның ішіндегі «салыстырмалы артық халық» та жинақталуға пропорционалды екенін айтты. Генри Джордж «Прогресс және кедейлік» (1879) еңбегінде Мальтустың халық санының өсуі кедейліктің себебі деген пікірін сынап, кедейліктің себебі жер мен табиғи ресурстарға меншік құқығының шоғырлануы екенін айтты. Джордж адамдардың басқа түрлерден ерекшеленетінін атап өтті, өйткені көптеген түрлерден айырмашылығы, адамдар табиғаттың репродуктивтік күштерін өз пайдасына пайдалану үшін ақыл-ойымен пайдалана алады. Ол былай деп жазды: «Түлкі де, адам да тауық жейді, бірақ түлкілер көп болған сайын тауық азаяды, ал адамдар көп болған сайын тауық көбейеді». Д. Э. К. Эверслинің айтуынша, Мальтус индустрияландырудың ауқымын білмейтін секілді, және ол кедей топтардың өмір сүру жағдайын жақсарту мүмкіндігін елемеді немесе сенімсіздікпен қарады. Барри Комоннер «Жабылу шеңбері» (1971) еңбегінде технологиялық прогресс ақыр соңында демографиялық өсімді және өркениеттің қоршаған ортаға келтірген зиянын азайтады деп сенді. Ол сондай-ақ өз уақытындағы нео-мальтусшыл қозғалыстар ұсынған мәжбүрлеу шараларына қарсы шығып, олардың салдары төмен табысты халыққа тиесілі екенін, олар қазірдің өзінде күресіп жатқандығын дәлелдеді. Эстер Бозеруп халық санының өсуі ауыл шаруашылығын күшейтуге және өнімділігі жоғары, еңбекті аз қажет ететін шаруашылық әдістерін дамытуға әкеледі деп болжады. Осылайша, ауыл шаруашылығының әдістері халықты анықтамайды, керісінше, халық саны ауыл шаруашылығының әдістерін анықтайды. Экомодернизмнің негізін қалаушы эколог Стюарт Брэнд Мальтустың «Халық санының көтерілуі» және «Өсудің шектері» атты болжамдарының 1963 жылы дүниежүзі бойынша жылына 2 пайызға жеткен бала туудың өсу қарқыны төмендегеніне байланысты жүзеге аспағанын қорытындылады. Қысқа мерзімді тенденциялар, тіпті ондаған немесе ғасырлар көлемінде, Мальтус катастрофасын тудыратын механизмдердің бар екенін дәлелдей алмайды немесе жоққа шығара алмайды, себебі 21 ғасырдың басында адам халқының көп бөлігі өркендеп, 1960 және 1970 жылдары Пол Р. Эрлихтің экологиялық құлдырау туралы болжамдары күмәнді болды, сондықтан экономист Джулиан Л. Саймон, «Соңғы ресурс» атты еңбегінде адам технологиясы және медициналық статистик Ганс Рослинг оның қажетсіздігін күмәндандырды. Джозеф Тейнтер ғылымның шекті пайдасы төмендеп бара жатыр және ғылыми прогресске қол жеткізу қиындап, қымбатталып бара жатыр деген пікірді білдірді, бұл Мальтус сценарийлерінің бұрын болмауына әсер еткен факторлардың тиімділігін төмендетуі мүмкін. «Мальтус тұзағынан шығу» тұрақты экономикалық өсім дәуіріне әкелді деген көзқарас «біртұтас өсу теориясы» арқылы зерттеледі. Біртұтас өсу теориясының бір саласы адам эволюциясы мен экономикалық даму арасындағы өзара әрекетке арналған. Атап айтқанда, Одед Галор мен Омер Моав Мальтус дәуіріндегі табиғи іріктеу өсу процесіне пайдалы қасиеттерді таңдап алғанын және адам қасиеттерінің құрамындағы осы өсуді күшейтетін өзгеріс Мальтус тұзағынан шығуға, демографиялық өтімділікке және қазіргі заманғы өсуге әкелді деп мәлімдеді.

One of the earliest critics was David Ricardo. Malthus immediately and correctly recognised it to be an attack on his theory of wages. Ricardo and Malthus debated this in a lengthy personal correspondence. In Ireland, where applying his thesis, Malthus proposed that "to give full effect to the natural resources of the country a great part of the population should be swept from the soil", there were early refutations. In Observations on the population and resources of Ireland (1821), Whitley Stokes, invoking the advantages mankind derives from "improved industry, improved conveyance, improvements in morals, government and religion", denied that there was a "law of nature" that procreation must outrun the means of subsistence. Ireland's problem was not her "numbers" but her indifferent government. In An Inquiry Concerning the Population of Nations containing a Refutation of Mr. Malthus's Essay on Population (1818), George Ensor had developed a similar broadside against Malthusian political economy, arguing that poverty was sustained not by reckless propensity to propagate, but rather by the state's indulgence of the heedless concentration of private wealth. Following the same line of argument, William Hazlitt (1819) wrote, "Mr Malthus wishes to confound the necessary limits of the produce of the earth with the arbitrary and artificial distribution of that produce by the institutions of society". Thomas Carlyle dismissed Malthusianism as pessimistic sophistry. In Chartism (1839), he denied the possibility that "twenty four millions" of English "working people[s]", "scattered over a hundred and eighteen thousand square miles of space", could collectively "take a resolution" to diminish the supply of labourers "and act on it". Even if they could, the ongoing influx of Irish immigrants would render their efforts redundant. Associating Malthusianism with laissez faire, he instead advocated proactive legislation. His later essay "Indian Meal" (1849) argued that maize production would remedy the failure of the potato crop as well as any prospective food shortages. Karl Marx (who had occasion to cite Ensor). referred to Malthusianism as "nothing more than a school boyish, superficial plagiary of Defoe, Sir James Steuart, Townsend, Franklin, Wallace". Marx argued, even more broadly, that the growth of both a human population in toto and the "relative surplus population" within it, occurred in direct proportion to accumulation. Henry George in Progress and Poverty (1879) criticised Malthus's view that population growth was a cause of poverty, arguing that poverty was caused by the concentration of ownership of land and natural resources. George noted that humans are distinct from other species, because unlike most species humans can use their minds to leverage the reproductive forces of nature to their advantage. He wrote, "Both the hawk and the man eat chickens; but the more hawks, the fewer chickens, while the more men, the more chickens." D. E. C. Eversley observed that Malthus appeared unaware of the extent of industrialisation, and either ignored or discredited the possibility that it could improve living conditions of the poorer classes. Barry Commoner believed in The Closing Circle (1971) that technological progress will eventually reduce the demographic growth and environmental damage created by civilisation. He also opposed coercive measures postulated by neo malthusian movements of his time arguing that their cost will fall disproportionately on the low income population who are struggling already. Ester Boserup suggested that expanding population leads to agricultural intensification and development of more productive and less labor intensive methods of farming. Thus, human population levels determines agricultural methods, rather than agricultural methods determining population. Environmentalist founder of Ecomodernism, Stewart Brand, summarised how the Malthusian predictions of The Population Bomb and The Limits to Growth failed to materialise due to radical changes in fertility that peaked at a growth of 2 percent per year in 1963 globally and has since rapidly declined. While short term trends, even on the scale of decades or centuries, cannot prove or disprove the existence of mechanisms promoting a Malthusian catastrophe over longer periods, due to the prosperity of a major fraction of the human population at the beginning of the 21st century, and the debatability of the predictions for ecological collapse made by Paul R. Ehrlich in the 1960s and 1970s, some people, such as economist Julian L. Simon who wrote The Ultimate Resource which it contends is human technology and medical statistician Hans Rosling questioned its inevitability. Joseph Tainter asserts that science has diminishing marginal returns and that scientific progress is becoming more difficult, harder to achieve, and more costly, which may reduce efficiency of the factors that prevented the Malthusian scenarios from happening in the past. The view that a "breakout" from the Malthusian trap has led to an era of sustained economic growth is explored by "unified growth theory". One branch of unified growth theory is devoted to the interaction between human evolution and economic development. In particular, Oded Galor and Omer Moav argue that the forces of natural selection during the Malthusian epoch selected beneficial traits to the growth process and this growth enhancing change in the composition of human traits brought about the escape from the Malthusian trap, the demographic transition, and the take off to modern growth.