Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кипрдің ортағасырлық тарихы Рим империясының шығыс және батыс бөлігіне бөлінуімен басталады.
The Medieval history of Cyprus starts with the division of the Roman Empire into an Eastern and Western half.
Византия дәуірі
Рим империясы шығыс және батыс бөліктерге бөлінгеннен кейін Кипр Византияның билігіне көшті. Кипр қалалары 332 және 342 жылдары екі дүркін жер сілкінісінен қирады, бұл бір дәуірдің аяқталып, Кипрдің қазіргі өмірімен тығыз байланысты жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Қалалардың көпшілігі қайта салынбады, тек Саламис кішкентай аумақта қайта жаңартылып, Рим императоры Констанций II-нің, Ұлы Константиннің ұлының құрметіне Константия деп аталды. Жаңа қала аралдың астанасы болды. Ол негізінен христиан дінінде болғандықтан, қайта құру барысында өзгерістер енгізілді. Палаэстра жиналатын орынға айналды, ал архитектуралық элементтер көптеген кең шіркеулерді салуға қолданылды, олар қабырға суреттерімен, мозаикамен және түрлі-түсті мәрмәрмен әсемделді. Кипрдегі маңызды оқиға – христиан дінінің таралуы болды. Сол кезде оның епискобы әлі де шіркеуге бағынышты болғанымен, Ефесте өткен Бірінші кеңес оған автокефалия мәртебесін берді. Адамдар діни мәселелерге қызығушылық танытты, әсіресе Кипр шіркеуін бақылауға тырысқан Антиохияның православие патриархына қарсы күресті. 488 жылы архиепископ Антемий арман шақырып, Барнабаның қабірін тапты, қабірде әулиенің денесі табутта жатқан, ал кеудесінде Барнабаның өзі жазған Матай ілтебігінің көшірмесі болды. Антемий қасиетті реликвияларды алып, Константинопольге жетіп, император Зенонға ұсынды. Император оған қатты әсер етіп, Кипр шіркеуінің тәуелсіздігін растап қана қоймай, архиепископқа мәңгілік үш құқық берді, олар бүгін де сол кездегідей маңызды: пасторлық таяқтың орнына скипетр ұстау, қызыл сиямен қол қою және қызмет кезінде күлгін жамылғы кию. 7-шы ғасырдың басында Александрия патриархы Аматтан шыққан Иоанн Милосердный болды. Сол замандағы тағы бір маңызды кипрлік – Неаполистік Леонтий.
After the division of the Roman Empire into an eastern half and a western half, Cyprus came under the rule of Byzantium. The cities of Cyprus were destroyed by two successive earthquakes in 332 and 342 AD and this marked the end of an era and at the same time the beginning of a new one, very much connected with modern life in Cyprus. Most of the cities were not rebuilt, save Salamis which was rebuilt on a smaller scale and renamed Constantia after the Roman Emperor Constantius II, son of Constantine the Great, residing in Constantinople. The new city was now the capital of the island. It was mainly Christian and due to this, some alterations were made during the rebuilding. The palaestra was turned into a meeting place and many architectural elements was used to erect spacious churches decorated with murals, mosaics, and coloured marble. The main event in Cyprus in this period was the spreading of the Christian faith. At that time, its bishop, while still subject to the Church, was made autocephalous by the First Council of Ephesus. People were engaged very much in matters of faith, especially fighting the effort of the Eastern Orthodox Patriarch of Antioch to put the Church of Cyprus under his control. They were finally successful in 488, when Archbishop Anthemius guided by a dream discovered the tomb of Barnabas with the saint's body lying in a coffin and on his chest a copy of the Gospel of Matthew in Barnabas' own writing. Having the relics with him, Anthemius dashed to Constantinople and presented them to Emperor Zeno. The latter was very much impressed and he not only confirmed the independence of the Church of Cyprus but he also gave to the Archbishop in perpetuity three privileges that are as much alive today as they were then, namely to carry a sceptre instead of a pastoral staff, to sign with red ink and to wear a purple cloak during services. By the beginning of the 7th century, the patriarch of Alexandria was John the Merciful from Amathus. Another important Cypriot of the time is the church writer Leontios of Neapolis.
Арабтардың жаулауы және араб-византия кондоминиумы
649 жылы араптар Мұауия I басшылығымен аралға алғашқы шабуыл жасады. Олар қысқаша қоршаудан кейін астанасы Саламис – Констанцияны жаулап алды, бірақ жергілікті билеушілермен шарт жасасты. Осы экспедиция барысында Мұхаммедтің туысы Умм Харам Ларнакадағы тұзды көлдің жанында түйесінен құлап, қаза тапты. Ол сол жерге жерленді, ал Осман империясы кезінде Хала Сұлтан Теке мешіті салынды. Әбу'л-Ауар басшылығымен арабтар 650 жылы қайта оралып, аралдың бір бөлігінде 12 000 сарбаздан тұратын гарнизон орналастырды, олар 680 жылға дейін сонда тұрды. Умардың қайтысынан кейін Усман ибн Әл-Аффан халифа болған соң, Мұауия Кипрге шабуыл жасау үшін теңіз күштерін құруға рұқсат беруді сұрады, себебі Мұауия Кипрдің Византия әскерлерінің бағынышты аралына айналғанын және бұл Палестинаның батыс жағалауындағы халифатқа қауіп төндіретінін есептеді. Мұауия халифаттың алғашқы теңіз күштерін құру жобасына қатыспас бұрын, 'Убада мұсылман генералы Абдалла ибн Қайспен бірікті. Мұауиямен бірге олар ибн Әл-Аффанның рұқсатымен бірінші халифат флотилиясын құрды. Әбу Дхарр бұл жобаға Миқдад ибн Амр әл-Асуадтың қатысқанын айтты. Біраз уақыттан кейін Мұауия мен 'Убада Акрдан шығып, Кипрге бет алды. Әл-Баладури мен Халифа ибн Хайяттың мәліметінше, Мұауия мен 'Убада шабуылға жетекшілік етті, ал олармен бірге олардың әйелдері – Құрайыштардың Бану Науфал тайпасынан Катва бинт Қараза ибн Абд Амр және Умм Харам болды. Умм Харам науқан барысында оқиға салдарынан қаза тапты. 688 жылы император Юстиниан II мен халифа Абд әл-Малик бұрын-соңды болмаған келісімге келді. Арабтар аралды эвакуациялады, ал келесі 300 жыл бойы Кипрді халифат пен Византия бірлесіп, кондоминиум ретінде басқарды, екеуінің де материктегі шайқастары жиі болатын. Жиналған салықтар арабтар мен император арасында бөлісті. Василий I Македонский (867–886 жылдары билеген) тұсында Византия әскерлері Кипрді қайта басып алды, ол тема ретінде бекітілді, бірақ жеті жылдан кейін арал бұрынғы жағдайына оралды. 911 жылы кипрліктер тағы да адмирал Гимерий басқаратын Византия флотына көмектесті, ал жауабында Тарсұстық Дамиан басқаратын арабтар аралды төрт ай бойы тонады және көптеген тұтқындарды алып кетті. Кипрдің грек тілінде сөйлейтін әлемнен оқшаулануы кипр диалектісінің қалыптасуына көмектесті. Арабтардың ықпалы 10 ғасырға дейін сақталды.
In 649 AD the Arabs made the first attack on the island under the leadership of Muawiyah I. They conquered the capital Salamis Constantia after a brief siege, but drafted a treaty with the local rulers. In the course of this expedition a relative of Muhammad, Umm Haram, fell from her mule near the Salt Lake at Larnaca and was killed. She was buried at that spot and the Hala Sultan Tekke was built there in Ottoman times. Under Abu'l Awar, the Arabs returned in 650 and installed a garrison of 12,000 on part of the island, where they remained until 680. After Uthman ibn al Affan became caliph after Umar's death, Mu'awiya requested that the caliph allow him to build a navy to attack Cyprus, as Mu'awiya reasoned that Cyprus had become a satellite island of Byzantine forces which could threaten the caliphate on the western banks of Palestine. Before he joined Mu'awiya's project to build first naval forces of the caliphate, 'Ubadah joined forces with Muslim general, Abd Allah ibn Qays. Together with Mu'awiya, they built the first caliphate armada with permission from ibn al Affan. Abu Dharr mentioned that Miqdad ibn Amr al Aswad participated in this project. Shortly later, Mu'awiya and 'Ubadah departed from Acre and headed to Cyprus. According to al Baladhuri and Khalifa ibn Khayyat, Mu'awiya and 'Ubadah led the attack and were accompanied by their wives Katwa bint Qaraza ibn Abd Amr of the Qurayshite Banu Nawfal and Umm Haram. Umm Haram died in an accident during the campaign. In 688, the emperor Justinian II and the caliph Abd al Malik reached an unprecedented agreement. The Arabs evacuated the island, and for the next 300 years, Cyprus was ruled jointly by both the Caliphate and the Byzantines as a condominium, despite the nearly constant warfare between the two parties on the mainland. The collected taxes were divided among the Arabs and the emperor. Under Basil I the Macedonian (r. 867–886) Byzantine troops recaptured Cyprus, which was established as a theme, but after seven years the island reverted to the previous status quo. Once again, in 911, the Cypriots helped a Byzantine fleet under admiral Himerios, and in retaliation the Arabs under Damian of Tarsus ravaged the island for four months and carried off many captives. The isolation of Cyprus from the rest of the Greek speaking world assisted the formation of a separate Cypriot dialect. This period of Arab influence lasted until the 10th century.
Византияның қайта басып алуы
965 жылы немесе одан сәл бұрын византиялықтар аралды қайта басып алып, теме құрды. Никетас Халкутз генералы бұл қайта басып алуға жетекшілік етті, оның егжей-тегжейлі мәліметтері белгісіз, және ол Кипрдің сол кездегі бірінші губернаторы болған болуы мүмкін. 1042 жылы губернатор Теофилос Эротикостың, ал 1091 жылы Рапсоматтың көтерілісі императорлық әскерлердің жылдам қимылымен жеңіліске ұшырады. 1185 жылы Кипрдің соңғы византиялық губернаторы, Комнен әулетінің кіші тармағынан шыққан Исаак Комнен көтеріліс ұйымдастырып, таққа таласты. Оның төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ Комненос аралды бақылауында ұстап қалды. Византияның Комненосқа қарсы шаралары сәтсіз аяқталды, себебі ол Сицилияның Вильгельм II-нің қолдауын алды. Император Мысыр сұлтанымен келісіп, Кипр порттарын крестшілер үшін жапқан болатын.
In the year 965 or slightly earlier, the Byzantines reconquered the island and installed theme. The general Niketas Chalkoutzes led the reconquest, of which no details are known, and was probably the first governor of Cyprus after that. A rebellion by governor Theophilos Erotikos in 1042, and another in 1091 by Rhapsomates, failed as they were quickly subdued by imperial forces. In 1185, the last Byzantine governor of Cyprus, Isaac Komnenos, from a minor line of the Komnenos imperial house, rose in rebellion and attempted to seize the throne. His attempted coup was unsuccessful, but Komnenos was able to retain control of the island. Byzantine actions against Komnenos failed because he enjoyed the support of William II of Sicily. The emperor had agreed with the sultan of Egypt to close Cypriot harbours to the Crusaders.
Крест жорықтары Лузигна дәуірі 1095 1489
Антиохияны қоршау кезінде, Бірінші крест жорығының шайқасы барысында крест әскері Византияның бақылауындағы Кипрден жабдықтау алды. 12 ғасырда арал крестшілердің мақсатына айналды. Арыстан жүрек Ричард 1191 жылғы 1 маусымда әпкесі мен болашақ әйелі Беренгарияны іздеу үшін Лимассолға қонды, олардың кемесі дауыл кезінде флоттан айырылып қалған еді. Ол келген кезде Кипр билеушісі Исаак Комнен Беренгарияның кемеден түсуін талап етті, бірақ ол бас тартты, соның салдарынан Комненнен жабдықтау алудан бас тартты. Ричард мұны өрескелдік деп қабылдап, оңай бағындырылған аралға шабуыл жасады. Комнен Ричардқа Саладинге қарсы крест жорығында көмек көрсетуге ант берген, бірақ ол бұл антын бұзды. Ричард оны күміс тізбектермен байлады (Комненді темірге байламауға ант берген еді) және 1194 немесе 1195 жылға дейін тұтқын ретінде ұстады. Кипрлік жылнамашы Неофит Ричардты "жалған" деп атады. Ричард 1192 жылғы 12 мамырда Лимассолда Беренгарияға үйленді. Ол Эврэ епископы Джон Фицлюкпен Англия королевасы ретінде таж кигізілді. Крестшілер флоты 5 маусымда Сент-Жан-д'Акреге бет бұрды. Арыстан жүрек Ричардтың әскері Кипрді оккупациялап, салықтарды көтерді. Жергілікті көтерілістерден кейін ол аралды Темплиерлер орденіне сатуға шешім қабылдады, бірақ олар жергілікті халық арасындағы наразылықтар мен салықтардың өсуіне байланысты аралды ұстай алмады. 1192 жылғы 6 сәуірде болған көтеріліс Темплиерлерді аралды Гай де Лузиньянға (1192–1194) сатуға мәжбүр етті, ол 1192 жылғы мамыр айында осы жерде бекінді.
During the Siege of Antioch, a battle of the First Crusade, the Crusader army received supplies from Byzantine controlled Cyprus. In the 12th century A. D. the island became a target of the crusaders. Richard the Lionheart landed in Limassol on 1 June 1191 in search of his sister and his bride Berengaria, whose ship had become separated from the fleet in a storm. Upon her arrival, the ruler Isaac Comnenus of Cyprus requested that Berengaria deboard, which she refused, and upon her own refusal was denied supplies from Comnenus. Richard took this as an insult and attacked the island which was easily subdued. Comnenus was bound to lend aid to Richard in his crusade against Saladin, an oath which he later broke, and Richard had him bound in silver chains (as he swore not to bind Comnenus in iron) and kept prisoner till his death in 1194 or 1195. The Cypriot chronicler Neophytus gave Richard the epithet of "the wretch". Richard married Berengaria in Limassol on 12 May 1192. She was crowned as Queen of England by John Fitzluke, Bishop of Évreux. The crusader fleet continued to St. Jean d'Acre on 5 June. The army of Richard the Lionheart continued to occupy Cyprus and raised taxes. After local revolts he decided to sell the island to the Knights Templar, who were unable to hold the island because of further hostility among the local population due to tax raising. A rebellion which took place on April 6, 1192 made the Templars sell the island to Guy de Lusignan (1192–1194) who established himself in May 1192.
Гай де Лусиньян
Ричард бұл сатуды өзіне тиімді деп есептеді, себебі арал оған қиындық тудырмады, өйткені Гай Иерусалимде Саладин тарапынан тұтқынға алынған еді. Кейін босатылғанымен, 1192 жылы ол Шампан графы Генрих II-нің пайдасына тақтан қуылды және Кипрді сатып алуға мүдделі болды. Крестшілер оны "simplex et minus astutus" деп сипаттады, алайда ол Лузиньян дәуірінде Кипр қоғамының негізін қалады. Ол Саладиннің билігінен айырылған палестиналық барондарды аралға қоныстануға шақырды, оларға кең аумақтарда феодалдық құқықтар берді, ал кипрліктерді жеке бастыққа тәуелді етіп пайдаланды.
Richard saw this sale as advantageous to himself, as the island wasn't worth the trouble to him, as Guy had been captured by Saladin at Jerusalem. Though released later, in 1192 he was ousted in favor of Henry II of Champagne as a result, and was willing to buy Cyprus. The crusaders described him as "simplex et minus astutus", though he did set the foundation of Cypriot society in the Lusignan period. He invited Palestinian barons, disenfranchised by Saladin to move on the island, granting them feudal rights over huge estates, using the Cypriots as serfs.
Амери
Лузиньяндық Жеффри билік ету мүмкіндігінен бас тартты, сондықтан Гайдан кейін оның ағасы Аймери (1194–1205) билікке келді. Оның тұсында латын шіркеуі православие шіркеуінің дін аймақтарын өз бақылауына алып, Лузиньян дәуірін де сипаттайтын ұзаққа созылған дау тудырды. Аймери Кипрдің «патшалық» ретінде мойындалуын да қамтамасыз етті, бұл атақты қасиетті Рим императоры Генрих VI оған берді. Содан кейін ол Шампань графы Генрих II-нің жесірі Изабельге үйленіп, ресми түрде Иерусалим патшасы атағын қайта иеленді. Бұл атақ тек қана есімді болғанымен, Лузиньян патшалары осы атақпен мақтан тұтқан, ол Кипрдің елтаңбасында бейнеленген. 1204 жылы Акрада Мысыр сұлтаны әл-Малик әл-Адилмен болған шайқастардан кейін, оған Палестинада бірнеше артықшылықтар беретін келісім жасалды. 1205 жылы бір отырыста тым көп балық жегені оның өліміне себеп болды деседі.
Geoffrey of Lusignan passed up the position of ruler, so Guy was succeeded by his older brother Aimery (1194–1205). During his reign, the Latin church took over the dioceses of the Orthodox, creating a long standing dispute that also characterized the Lusignan period. Aimery also got Cyprus recognized as "kingdom", a title granted to him by Holy Roman Emperor Henry VI. He then regained officially the title of the King of Jerusalem by marrying Henry II of Champagne's widow, Isabel. Though in name only, this title was something the Lusignan kings were very proud of as it appears on the Cypriot coat of arms. After some skirmishing in Acre with the Sultan of Egypt al Malkik al Adil, a treaty was granted in 1204 giving him some advantages in Palestine. It is said that his eating too much fish in one sitting was his cause of death in 1205.
Юго I
Содан кейін патшалық оның ұлы Гуг I-ге (1205–1218) өтті. Ол нәтижесіз 5-ші крест жорығына қатысып, Триполиде күрт қайтыс болды. Иерусалимнің жесір патшайымы Мария Комнен, және Кипрдің бұрынғы византиялық дуксының қызы, немересі Алисияны Кипр королі Гуг I-ге, король Эймеридің аман қалған үлкен ұлы мен мұрагеріне үйлендіру үшін келіссөздер жүргізді, бұл келісім олардың әкелері қол жеткізген еді. Шампанның регенті Наварралық Бланка Алисияның құдайына қолдау көрсетті, себебі ол Алисияның Шампан мен Бриге талас етуге тырысудың орнына Кипрде қалуын қамтамасыз етуді көздеді. Алисия мен Гуг I 1210 жылдың бірінші жартысында үйленді, сонда Алисия келісілген құдайы ретінде Яффа графтығын алды. Гугтың Иерусалимдік Алисиямен (Шампандық Генрих пен Иерусалим королевасы Изабелла I-нің қызы) некесінен бір ұл, Генрих I (1218–1253) дүниеге келді, сондай-ақ екі қызы да болды.
The kingship then passed to his son, Hugh I (1205–1218). He participated in the useless 5th crusade, and died suddenly in Tripoli. Maria Komnene, dowager queen of Jerusalem, and a daughter of a former Byzantine dux of Cyprus, conducted the negotiations for the marriage of her granddaughter Alisia of Jerusalem to Hugh I of Cyprus, king Aimery's eldest surviving son and successor, in accordance with the agreement their fathers had reached. Champagne's regentess, Blanche of Navarre, supplied Alisia's dowry as she sought to ensure that Alisia would stay in Cyprus rather than attempting to lay claim to Champagne and Brie. Alisia and Hugh I married in the first half of 1210, with Alisia receiving the County of Jaffa as the agreed dowry. Hugh's marriage with Alisia of Jerusalem (daughter of Henry of Champagne and queen Isabella I of Jerusalem) produced only one son, Henry I (1218–1253), but also two daughters.
Генрих I
Генрих І әкесі қайтыс болғаннан кейін 8 айлық жасында патша болды. Ресми регенттікті Генрихтің анасы Алиса атқарды, бірақ іс жүзінде регенттік Генрихтің ағасы Ибелин Филиппінің қолында болды, ол Генрихті 8 жасында таққа отырғызды, бұл Киелі Рим императоры Фридрих II-нің ықпалынан сақтану үшін жасалды. Филип қайтыс болғаннан кейін регенттік оның інісі, Бейруттің ескі иесі Ибелин Иоаннға өтті, ол Генрих 15 жасқа толғанға дейін оны сақтап тұрды. Генрих 12 жасқа толғанда император Фридрих регенттікті Ибелин Иоаннынан күшпен тартып алды. Бірақ Фридрих Кипр аралын тастап кеткен соң, халыққа танымал Ибелин Иоанн алыс елдерден әскер жинап, аралды қайтарып алды, осылайша Ломбардтар соғысы басталды. Агирда шайқасында Ибелиндердің әскері, императорлық әскерге қарағанда әлдеқайда аз болса да, күтпеген жеңіске жетті, ал Фридриктің, «Әлемді таң қалдырушы» атанған, күш-жігері нәтижесіз болды. Генрих патша («толпақ» деп аталды, оның оңай мінезі үшін) осы күреске қатыспады, бірақ жасы жеткенде Франция королі Людовик IX басқаруымен Мысырдың күшін жою мақсатында 7-ші крест жорығына қатысты. Оның қалдырған әскері 1250 жылы жеңіліске ұшырады. Солардың шамасында Кипрлік жас жігіт жақсы білім алу үшін Никея империясына сапар шекті және ақырында Константинополь патриархы Григорий II болды. Григорийдің өмірбаяны Византиядан Лузиньян билігіне өту және оның жергілікті халыққа, әсіресе білім беру саласына тигізген әсері туралы құнды мәліметтер береді. Осы уақытта Генрих үшінші әйелі Антиохиялық Плезансаны алып, ол оған ұл тату етті – Хью II (1253–1267), ол бірнеше айлық болғанда таққа отырды. Плезанс оның регенті болды және бір жылнамашы оны «дүниедегі ең батыл әйелдердің бірі» деп сипаттады. Ол Аккрада пайда болды, қазір Венециялықтар, Пизалықтар, Тамплиерлер және Генуялықтар, Испандықтар мен Госпитальерлер арасындағы соғысқа ұласып кеткен қала. Венециялықтарды қолдап, ол ұлын Иерусалим патшасы деп мойындауға үміттенеді, бірақ бұл атақтың құны шамалы болды. Плезанс қайтыс болғаннан кейін Антиохиялық Хью регент болды.
Henry I became king at the age of 8 months, when his father died. The official regency was undertaken by Henry's mother Alice, but the acting regent was Henry's uncle Philip of Ibelin, who had Henry crowned at the age of 8, to ward off advances from Frederick II, Holy Roman Emperor. When Philip died, the regency passed to Philip's brother John of Ibelin, the Old Lord of Beirut, who maintained it until Henry came of age at 15. When Henry was 12, Emperor Frederick seized the regency, taking it by force from John of Ibelin. However, when Frederick left the island of Cyprus, the popular John of Ibelin rallied forces from the Outremer, and retook the island, which began the War of the Lombards. In the Battle of Aghirda, the much smaller force of Ibelins won a surprising victory over the imperial forces, and the efforts of Frederick, known as the Stupor Mundi proved unsuccessful. King Henry ("the fat" as he was called, for his easy going manner) played no part in these struggles, but when of age he participated in the 7th crusade under Louis IX of France to destroy the power of Egypt. His forces left behind were forced to surrender in 1250. At about that time, a Cypriot youngster in search of a better education would travel to the empire of Nicaea and eventually become Patriarch of Constantinople as Gregory II. Gregory's autobiography gives valuable information on the transition from Byzantine to Lusignan rule and its impact on the local population and especially education. Meanwhile, Henry takes as his 3rd wife Plaisance of Antioch, who finally bears him a son Hugh II (1253–1267) who came upon the throne while only a few months of age. Plaisance acted as his regent, and is described by one chronicler as "one of the most valiant women in the world". She appeared at Acre, now erupting into virtual war between the Venetians, Pisans, and Knights Templar and the Genoese, Spanish, and the Hospitallers. By backing the Venetians, she hoped to have her son recognized as the King of Jerusalem, but the title had little value. When Plaisance died, Hugh of Antioch became regent.
Юго III
Иуг II баласыз қайтыс болды, ал Антиохиялық Иуг Лузиньян әулетін қайта жаңғырту үшін атын Иуг III (1267–1284) деп өзгертті. Христиандыққа бейім монғолдар шығыстан ықпал етіп, Мысыр сұлтанына қарсы одақ құру мүмкіндігін ұсынды, бірақ ортағасырлық Еуропаның араздық күштері бұл мүмкіндікті пайдаланбады, ал Иуг Сирияда олармен келісуге тырысты. Ол Тирде қайтыс болды, одан кейін үлкен ұлы Иоанн I (1284–1285), содан соң екінші ұлы Генрих II (1285–1324) билікке келді. Оның билеуі мен абыройы эпилепсиясының салдарынан зардап шекті, және 1286 жылы ол Иерусалим патшалығы үшін Тирде таж киді, бірақ оның Мысыр мамлюк сұлтанының қолына түскенін көрді. 1306 жылы Генрихтің інісі Амаури билікті тартып алып, Генрихті Киликияға жер аударды, бірақ Генрих 1310 жылы таққа қайта қонды. Ол Дантенің "Жұмақ" поэмасында еске алынады, бірақ бұл жағымды естелік емес.
Hugh II died childless, and Hugh of Antioch changed his name to Hugh III, (1267–1284), taking from his mother's side in order to revive the Lusignan dynasty. The Christian friendly Mongols were pushing from the east and offered a chance of alliance against the Egyptian Sultan, but the eternally feuding powers of Medieval Europe threw this chance away, while Hugh tried to mediate with them in Syria. He died in Tyre, succeeded by his oldest son John I (1284–1285), and then by his other son Henry II (1285–1324). His reign and reputation suffered from his epilepsy, and in 1286 he was crowned at Tyre for the kingdom of Jerusalem only to see it fall to Egyptian Mameluk sultan. In 1306, Henry's brother Amaury seized power and exiled Henry in Cilicia, but Henry was restored in 1310. He is mentioned in Dante's Paradiso, but it is not a nice reference.
Юго IV
Билік оның жүрегі жақын туысы IV Гугқа (1324-1359) көшті, ол өзін жаңа, ерекше құқықтармен қамтылған жағдайда тапты. Иерусалим Корольдігінің соңғы жағалаудағы бекіністерінің құлауы аралдың қорғанысына қаржы жұмсау қажеттігін жойды. Бұл аралды Шығыс саудасының орталығына айналдырды, Фамагуста саудагерлері ең көп байлыққа ие болды, ал аралдың өзі өзінің молшылығымен белгілі болды. Гуг бейбіт үкімдік құрды және аралда қалуды артық көрді.
Rule passed on to his nephew Hugh IV (1324–1359), who found himself in a new privileged position. The fall of the last coastal strongholds of the Kingdom of Jerusalem made it unnecessary for the island to waste its money on its defense. It also made the island the center for Oriental trade, and Famagustan merchants became notoriously rich, and the island as a whole became known for its wealth. Hugh enjoyed a peaceful reign, and preferred to stay on the island.
Петр I
Пётр I (1359–1369), Хью IV-тің ұлы, Кипрдың ең белгілі патшасы болуы мүмкін. Ол Чосердің «Кентербери әңгімелерінде» еске алынады. Ол Александрияға шабуыл жасаған экспедицияны жетекшілік етті, бұл итальян саудагерлерін ашуландырды, бірақ табысқа жетті (кем дегенде олжа жинау тұрғысынан). Ол крест жорықтарына деген құштарлығына қолдау табу үшін Еуропаны аралады, бірақ олардың уәделері орындалмады. Ол, бәрібір, Александрияны қайта тонады, ал қақпаларды бұзу кезінде мамелюктерге қарсы тұру мүмкін емес екенін түсінді. Ол шығарылып жіберілді, бірақ егер ол оны ұстап қалғанда, бұл өте құнды бекініс болар еді. Оны ақсүйектері өлтірді, бірақ өте берілген әйелі, Арагондық Элеонораны (дегенге қарай, ол онымен бірге наурызға түнгі көйлегін алып жүрген) қалдырды, ол итальяндықтардың көмегімен кісі өлтірушілерді қуды.
Peter I (1359–1369), son of Hugh IV, may perhaps be the best known king of Cyprus. He is mentioned in Chaucer's canterbury tales. He led an expedition to Alexandria that upset the Italian merchants, but proved successful (at least in gathering booty). He toured Europe in order to gather support for his love of crusading, but found their promises unfulfilled. He sacked Alexandria again regardless, and in destroying the gates found it impossible to hold against the Mameluks. He was driven out, but had he held it would have been a very valuable outpost. He was murdered by his nobles, but left a very devoted wife Eleanor of Aragon (supposedly he took her nightgown with him on his campaigns), who with the help of the Italians pursued the assassins.
Петр II
Петр II "семіз" (1369–1382) билікке көтерілген кезде, оның жайбас мінезінен Фамагустадағы Әулие Николай соборындағы тәж кигізу рәсімінде венециялықтар мен генуэздіктер арасында көтеріліс болды. Патшаның атын оң жақтан кім жетелері туралы дау туды; дәстүр бойынша бұл генуэздіктердің құқығы болған, бірақ енді венециялықтар оны өздеріне алды. Көтерілісте көптеген генуэздіктер қаза тапты, ал итальян қаласы оған қатал жауап берді. 1374 жылы арал генуэздіктерге салық төлеу, зиянды өтеу және Фамагустаны генуэздіктерге беру шартымен бағынды, бұл гүлденуді тоқтатты.
Upon the ascension of Peter II "the fat", (1369–1382), because of his lethargy, a riot broke out the coronation ceremony at the Cathedral of St. Nicholas in Famagusta between the Venetians and the Genoese. The dispute arose over who would lead the king's horse on the right side; traditionally it belonged to the Genoese but now the Venetians took it. Many Genoese were killed in the riot, and the Italian city responded harshly. In 1374, the island surrendered to the Genoese under terms of tribute, payment for damages, and loss of Famagusta to the Genoese, effectively ending prosperity.
Джеймс I
Пётр жалқаулығына жеңіліп, билік оның інісі және қазір Генуяда тұтқын болған Яков I-ге (1382–1398) көшті. Ол қатаң талаптармен босатылды, оның ішінде Кипрге келген барлық кемелер қазіргі Генуялық Фамагустаға түсуі керек еді. Патшаға осы төлемдерді жасау үшін салықты көтеруге тура келді. 1393 жылы ол Армения патшасы атағын алды, бірақ ол да ешқандай пайда бермеді.
Peter succumbed to his lethargy, and the rule passed on to James I (1382–1398), his uncle and now prisoner in Genoa. He was released on harsh terms, including the proviso that all ships coming into Cyprus land in now Genoese Famagusta. The king also had to raise taxes in order to pay. He added the title the King of Armenia in 1393, though it was useless as well.
Янус
Оның орнына Петр II-нің ұлы Янус (1398–1432) келді, бірақ "ұзын бойлы және сұлу" деп сипатталған. Ол Фамагустадан генуялықтарды қууға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1426 жылы мамелюктер аралға шабуыл жасады, ал Янус олармен Кирокитияда кездесті. Әскерлерде су жетіспегендіктен, олар орнына шарап ішіп, мас болды. Мамелюктердің елшілігі келгенде, Янус әскерлері оларды опасыздықпен өлтірді. Ашуланған мамелюктер Янус басқаруындағы маскүнем, әлсіз әскерлерді талқандады. Содан кейін олар Ставровуни монастырындағы, 4-ші ғасырда Әйелі Елена сақтаған бір бөлігі бар, көтеріліп тұратын крест туралы аңызды әшкереледі. Янус Мысырға әкелінді және қорлау үшін есекке отырғызылып, кері бағытта жүргізілді. Леонтий Махаираның жылнамасына сәйкес, сол кезде кипрлік шаруалар франктарға қарсы көтеріліс жасап, Лефконайкода "Ре Алексис" (Ре сөзі прованс және итальян тілдерінде "патша" дегенді білдіреді) патшалығын құрды, ал Морфу, Лимассол, Лефка және Перистеронада "капитан" лауазымдарын орнатты. Франк ақсүйектері көтерілісшілерді жеңу үшін 6 айдан астам уақыт жұмсады, ал Ре Алексис ақырында дарға асылды. Кирокития шайқасынан кейін он ай өткен соң, Янус құтқарылды, ал Кипр енді мамелюктердің бағынышты мемлекеті ретінде басқарылды.
He was succeeded by the son of Peter the II., Janus (1398–1432), though also called the fat was described as "tall and good looking". He unsuccessfully tried to drive the Genoese from Famagusta. In 1426 the Mameluks raided the island, and Janus met them at Khirokitia. Apparently the troops had no water, so they drank wine instead and became rather intoxicated. When a Mameluk embassy was sent, it was treacherously killed by Janus' men. The outraged mameluks slaughtered the inebriated, enfeebled, soldiers under Janus. They then proceeded to expose the hoax of the levitating cross at the monastery at Stavrovouni, containing a piece deposited by St. Helena in the 4th century. Janus was taken to Egypt and paraded around backwards on a donkey in humiliation. At the same time according to the chronicle of Leontios Makhairas Cypriot serfs rebelled against the Franks and established "Re Alexis" as a king in Lefkonoiko (the word Re means king in Provençal and Italian), and "captains" in Morphou, Limassol, Lefka and Peristerona. It took the Frankish nobility more than 6 months to defeat the rebels and Re Alexis was eventually hanged. Ten months after the battle at Khirokitia, Janus was ransomed back, and Cyprus was now ruled by the Mameluks as a tributary state.
Иоанн II
Оның ұлы Иоанн II (1432–1458) «әлсіз мінезді, бірақ жаман емес» деп сипатталды және Папа Пий II оны зұлым, жалқау есімдермен атады. Оның өмірінде екі грек әйелі үлкен ықпалға ие болды: әйелі Елена Палеологина және сүйіктісі Мариетта де Патра. Деректерге сәйкес, бұл екеуі патшаның алдында төбелес кезінде патшайым қарсыласының мұрнын тістеп алған. Грек патшайымы кипрліктер мен православие шіркеуі тарапынан жоғары бағаланды. Оның қызы Шарлотта мен қарсыласының ұлы Джеймс Лузиньян әулетінің құлауында маңызды рөл атқарды. «Заңсыз туған» деп аталған Джеймсті Иоанн жақсы көріп, оны өте жас кезінде аралдың архиепископы етіп тағайындады. Бірақ 1458 жылы Шарлотта регент ретінде танылды, ал Джеймс Мысырға қашты. Олардың қарым-қатынасы жақсы болған деседі, және олардың арасындағы бұл саяси жанжалдың туындауы шіркеудің ықпалынан болған болуы мүмкін. Джеймс Мысыр сұлтанын өзіне көмектесуге көндіріп, Мысырға адалдыққа сөз беріп, 1460 жылы қарулы күштермен қайтадан қонды.
His son John II (1432–1458), was described as "effeminate, but not unattractive" and was reviled by Pope Pius II as a vile evil sloth. He was dominated by two women in his life, both Greek; Helena Palaiologina his wife and Marietta de Patras, his mistress. Supposedly in a fight between these two in the king's presence, the queen bit off her adversary's nose. As the queen was Greek, she was well loved by the Cypriots and the orthodox church. Her daughter Charlotte and her opponent's son James would play huge roles in the collapse of the Lusignan dynasty. James "the bastard", as he was called, was well loved by John, who made him archbishop of the island at a very young age. Yet Charlotte in 1458 was recognized as Queen regent, and James fled to Egypt. The two were said to have had a fairly good relationship, and it is probably very much due to the church that this political conflict arose between them. James convinced the Egyptian Sultan to aid him, promising loyalty to Egypt, and landed, armed, in 1460.
Джеймс
Яков ірі бекіністерді, соның ішінде Генуялық Фамагустаны жеңіп, 1464 жылы таққа отырды. Шарлотта сырттан, оның ішінде пападан көмек алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Аңыз бойынша, Джеймс әйелі Катерина Корнароға оның суретін әдейі жерге тастап кеткен туысымен бірге серуендегенде ғашық болды. Екеуі өкілеттік арқылы үйленді, ал Катеринаны Венеция мемлекеті қабылдады, бұл аралдың Венеция Республикасына өтуін қамтамасыз етті. Джеймс 1473 жылы қайтыс болды, ал оның ұлы келесі жылы дүниеден озды, содан кейін венециялықтарға күдікпен қарады. 1473 жылы аралдағы каталондықтар Фердинанд II Арагонды қолдап көтеріліс ұйымдастырды, бірақ венециялықтар оны басып тастады. 1479 жылы королева Шарлоттаның жақтастары королеваны өлтіруге қастандық жасауға тырысты, бірақ ол сатқындыққа ұшырап, жолы болмады. Сонымен қатар, Османлы түркілерінің күшейіп бара жатқан қаупіне байланысты, Венеция королеваның інісін 1489 жылы тақтан бас тартуға көндірді, осылайша Венеция кезеңі басталды.
James won victories over the major forts, including Genoese Famagusta, and was solidly placed on the throne in 1464. Charlotte had unsuccessfully tried to secure aid from outside, including from the pope. According to legend, James fell in love with his wife Caterina Cornaro while walking with her uncle who purposely dropped an image of her. The two were wed by proxy, and Caterina was adopted by the Venetian state, securing the passage of the island to the signory. James died in 1473, and his short lived son the next year, and the Venetians were eyed with suspicion. In 1473, the Catalans on the island formed a revolt supporting Ferdinand II of Aragon, that was put down by the Venetians. In 1479, the party of Queen Charlotte plotted to assassinate the queen, but it was betrayed and quashed. Due also to the looming threat of the Ottoman Turks, Venice used the Queen's brother to convince her to abdicate the throne in 1489, ushering in the Venetian period.