Кіріспе

Антифонитис – немесе дұрысырақ айтқанда, Антифонитис Христиан шіркеуі (Χριστός Ἀντιφωνητής) – Кипрде, Кирения ауданында, Калограя ауылының жанындағы тауларда орналасқан күмбезді шіркеу. Оған Гербарий және Агиос Амвросиос аймағындағы жолдар мен кішкентай жолдардың желісі арқылы жетуге болады. Қазіргі уақытта Солтүстік Кипрдің бақылауында. "Христос Антифонитис" деген атау "жауап беретін Христос" дегенді білдіреді, және осылай аталатын грек шіркеулері көп. Бұл эпитет дұғаларға жауап берген керемет иконадан туындаған болуы мүмкін, бірақ Кипрде осы икона туралы ешқандай мәлімет жоқ. Атау туралы жазбалар орта ғасырдың соңына дейін сақталып қалған. XVI ғасырда жазған Стефано Лузиньян өзінің "Description de toute l'isle de Cypre" (Париж, 1580) еңбегінде Антифонитис оның отбасына тиесілі феодалдық жер болғанын, анасының әжесі Изабелла Перес Фабрициус Антифонитис монастырын құрғанын және оның ағасы Джон (Иларион есімімен монах болған) сол жерде қайтыс болғанын айтады.

Сәулет

Шіркеу – алқаптың бастауындағы табиғи бұлақ орнында салынған, XII ғасырда тұрғызылған және бастапқыда грек православ монастырына қарасты болған. Ол сегіз тіреуге орнатылған кең күмбезден тұратын жалғыз ғимарат және Кипрде осы үлгідегі жалғыз сақталған мысал. Бұған ұқсас қираған және ішінара қалпына келтірілген шіркеу Сен-Иларион қамалында бар, ал Кутсовендис монастырындағы Киелі Иоанн Златоуст монастырының орталығында да осыған ұқсас шіркеу болған, бірақ ол XIX ғасырдың соңында қайта салынған. Батыс жағындағы нартекс және оңтүстік жағындағы аркада кейінірек, шамасы XV ғасырда, ғимарат латын шіркеуінің басқаруында болған кезде қосылған. Күмбездің бейресми пішіні, мүмкін, 1222 жылғы Кипр жер сілкінісінен келген зақымданудың салдары болуы мүмкін.

Суреттер

Мәсіх Антифонит шіркеуі қабырғалары мен бағаналарындағы фрескалар жиынтығымен ерекше. Ең көне суреттер XII ғасырдың соңына жатады және Лагудерадағы Панагия ту Аракуда көрінетін, соңғы Комен кезеңінің стилінің жергілікті интерпретациясы деп саналады. Алғаш зерттегенде апсидадағы Құдай ана мен дін қызметкерлері зақымдалған, бірақ ғибадатханадағы қасиеттілер жақсы сақталған. Ертедегі суреттерге диакондар, шейіттер және стилиттер де кіреді. Кемедегі оңтүстік-батыс бағанасында крещение рәсімі бейнеленген. Қалған суреттер кейінгі кезеңге жатады және 1400 жылдарға қатысты. Олар Византиядан кейінгі жергілікті жаңару стилінде орындалған. Оңтүстік қабырғасында Есей ағашы, ал солтүстік қабырғасында Соңғы Сот немесе Μέλλουσα Κρίση суреттелген. Күмбезде періштелермен оралынған Мәсіх Пантократор бейнеленген. А. және Ж. Стилианулардың мәліметінше, күмбездегі суреттер 1960 және 1970 жылдардағы зерттеулер кезінде-ақ "ауыр зақымдалған" еді. Нартекс суреттері күн сәулесінен солған, бірақ олардың ішінде әсіресе ірі әйгілі Георгийдің суреті бар. 1975 жылдан кейін кейбір фрескалар ұрланып, халықаралық өнер нарығында сатылды. Соңғы Сот қатты зақымдалды, ал апсидадағы XII ғасыр періштелерінің бас-кейпі зақымдалды және ішінара алынып тасталды. Есей ағашы да алынып тасталды.

Иконостас және иконалар

1930 жылдары жазған Руперт Гуннис көк және алтын түске боялған иконостас туралы айтты, оның есіктері 1650 жылға, яғни Мехмед IV билік еткен кезеңге дейін салынған, сол кезде салық жүктемесі жеңілдеген болуы мүмкін. Иконалардың көпшілігі он жетінші ғасырға жатады, олардың ішінде бас періште Михаилдың 1659 жылы салынған иконасы бар. Иконостас 1975 жылдан кейін демонтаждалды және одан алынған бірнеше жеке икона тақталары Нидерландыдағы жеке коллекционерде табылды. Кипр Республикасы оларды қайтару үшін заңдық шаралар қолданды. 2013 жылдың қыркүйек айында төрт икона елге қайтарылды. Бұдан бөлек, шіркеуге тиесілі, 15 ғасырға жататын және Құдай ананы бейнелейтін икона Афинада табылған және 1998 жылдың 14 қыркүйегінде Кипрге қайтарылды.

Граффити

Шіркеудің ерекшелігі – XVIII, XIX және XX ғасырларда төменгі фрескаларына ойылып жазылған граффитилер мен паломниктердің қалдырған жазбалары. Олар көбінесе грек тілінде, бірақ бірқатары Осман түрік әліпбиінде де жазылған. Бұл құжаттар қарапайым кипрліктердің ғимаратқа келгендері туралы хабар беретін ерекше тарихи мәліметтер. Көрінетін жылдардың арасында 1803, 1888, 1891, 1896, 1902, 1903, 1904, 1910, 1911, 1919, 1930 және 1958 жылдары бар.

Құзыреті

1930 жылдары Антифонит Христос шіркеуі Киккос монастырының меншігінде болды. Қазіргі таңда ол мұражай ретінде қарастырылады және Солтүстік Кипрдегі мұражайлар тізіміне енген. Антифонитис монастыры (Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Αντιφωνητού) Кипр шіркеуінің ресми сайтында монастырь ретінде тіркелген.