Кіріспе
Ежелгі гректер қолданған символикалық сан жазуы Аттик сандары – ежелгі гректер қолданған символикалық сан жазуы. Олар Геродиандық сандар деп те белгілі, себебі олар алғаш рет Геродианның 2 ғасырлық қолжазбасында сипатталған; немесе акрофоникалық сандар (акрофониядан), өйткені негізгі символдар (көне) грек сөздерінің бас әріптерінен шыққан, яғни символдар сол сөздерді білдіреді. Аттик сандары, ескі египеттік және кейінгі этрусктік, римдік және индус-араб жүйелері сияқты, ондық (10-дық) жүйе болды. Яғни, көрсетілуі тиіс сан ондық бірліктердің, ондардың, жүздердің, мыңдардың және т.б. қарапайым еселіктеріне (1-ден 9-ға дейін) бөлінеді. Римдік жүйедегідей, әр бөлік сол ондық бірліктің бір және бес еселігін көрсететін екі символдың комбинациясымен жазылған. Аттик сандары б.з.д. VII ғасырдан бастап қабылданған болуы мүмкін, және қазір Аттик деп аталғанымен, гректер оларды немесе олардың вариацияларын кеңінен қолданды. Біздің заманымызға дейінгі Аттик жазбаларында басқа сандық жүйе қолданылғаны белгісіз. Құндылығы Символ Талант Статер Ескермелер Этрусктік Римдік 1 Ι Санау белгісі? 𐌠 I 5 Π 𐅈 𐅏 Ежелгі грекше: ΠΕΝΤΕ Қазіргі: πέντε 𐌡 V 10 Δ 𐅉 𐅐 Ежелгі грекше: ΔΕΚΑ Қазіргі: δέκα 𐌢 X 50 𐅊 𐅑 "Δ" "Π"-де: 10 × 5 = 50 𐌣 L 100 Η 𐅋 𐅒 Ежелгі грекше: ΗΕΚΑΤΟΝ Қазіргі: εκατό 𐌟 C 500 𐅌 𐅓 "Η" "Π"-де: 100 × 5 = 500 ? D 1000 Χ 𐅍 𐅔 Ежелгі грекше: ΧΙΛΙΟΙ Қазіргі: χίλιοι ? M 5000 𐅎 "Х" "Π"-де: 1000 × 5 = 5000 ? V 10000 Μ 𐅕 Ежелгі грекше: ΜΥΡΙΟΙ Қазіргі: μύριοι ? X 50000 𐅖 "Μ" "Π"-де: 10000 × 5 = 50000 ? L 50, 500, 5000 және 50000 сандарын көрсететін символдар пи әріпінің ескі түрінен (қысқа оң жамбасы бар) және тиісті ондық күштің кішкентай нұсқасынан тұрады. Мысалы, 𐅆 – мыңның бес есесі.
The Attic numerals are a symbolic number notation used by the ancient Greeks. They were also known as Herodianic numerals because they were first described in a 2nd century manuscript by Herodian; or as acrophonic numerals (from acrophony) because the basic symbols derive from the first letters of the (ancient) Greek words that the symbols represented. The Attic numerals were a decimal (base 10) system, like the older Egyptian and the later Etruscan, Roman, and Hindu Arabic systems. Namely, the number to be represented was broken down into simple multiples (1 to 9) of powers of ten — units, tens, hundred, thousands, etc Then these parts were written down in sequence, in order of decreasing value. As in the basic Roman system, each part was written down using a combination of two symbols, representing one and five times that power of ten. Attic numerals were adopted possibly starting in the 7th century BCE and although presently called Attic, they or variations thereof were universally used by the Greeks. No other numeral system is known to have been used on Attic inscriptions before the Common Era. Value Symbol Talents Staters Notes Etruscan Roman 1 Ι Tally mark? 𐌠 I 5 Π 𐅈 𐅏 Old Greek: ΠΕΝΤΕ Modern: πέντε 𐌡 V 10 Δ 𐅉 𐅐 Old Greek: ΔΕΚΑ Modern: δέκα 𐌢 X 50 𐅊 𐅑 "Δ" in "Π": 10 × 5 = 50 𐌣 L 100 Η 𐅋 𐅒 Old Greek: ΗΕΚΑΤΟΝ Modern: εκατό 𐌟 C 500 𐅌 𐅓 "Η" in "Π": 100 × 5 = 500 ? D 1000 Χ 𐅍 𐅔 Old Greek: ΧΙΛΙΟΙ Modern: χίλιοι ? M 5000 𐅎 "Χ" in "Π": 1000 × 5 = 5000 ? V 10000 Μ 𐅕 Old Greek: ΜΥΡΙΟΙ Modern: μύριοι ? X 50000 𐅖 "Μ" in "Π": 10000 × 5 = 50000 ? L
The symbols representing 50, 500, 5000, and 50000 were composites of an old form of the capital letter pi (with a short right leg) and a tiny version of the applicable power of ten. For example, 𐅆 was five times one thousand.
Арнайы белгілер
"Бір жарты" және "бір ширек" бөлшектері тиісінше "𐅁" және "𐅀" деп жазылған. Таланттардағы (кіші бас әріпті тау, "Τ") немесе статерлердегі (кіші бас әріпті сигма, "Σ") сомаларын көрсету үшін осы символдар сәл өзгертілген. Бір драхма ("𐅂") және он мина ("𐅗") үшін арнайы сандық белгілер қолданылған.
100 символы
100 санын белгілеу үшін "Η" (үлкен эта) әрпінің қолданылуы осы сандар жүйесінің ерте пайда болған кезеңін көрсетеді. Сол кездегі грек тілінде жүз деген сөз (/h/ "қалың демалысты" дыбысымен) "ΗΕΚΑΤΟΝ" деп айтылып, жазылған, себебі "Η" әрпі аттикалық әліпбиде /h/ дыбысын білдірген. Кейінірек, "классикалық" грек тілінде, Грекияның көп бөлігінде иониялық әліпби қабылдануымен, эта әрпі ұзақ "е" дыбысын білдіретін болды, ал демалыс белгісі енді қолданылмады. Ғылыми белгілерді эллинистік кезеңде Византиялық Аристофан енгізгенге дейін spiritus asper /h/ дыбысын көрсетуді бастады, соның нәтижесінде ἑκατόν деп жазылатын болды.