Мұхаммед III (1710-1790) – Марокко сұлтаны, 'Алауи әулетінен. 1755 жылғы жер сілкінісінен қалаларды қайта жаңартты, француз бен португалдарға қарсы күресті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марокко сұлтаны (1710–1790)
Sultan of Morocco (1710–1790)
Сиди Мохаммед бен Абдалла әл Хатиб (سيدي محمد بن عبد الله الخطيب), Мохаммед III (محمد الثالث) ретінде белгілі, 1710 жылы Фес қаласында туып, 1790 жылы 9 сәуірде Мекнесте қайтыс болды. Ол 1757 жылдан 1790 жылға дейін Марокконың сұлтаны болды, 'Алауи әулетінің мүшесі. 1750 жылдар шамасында Маракеш қаласының әкімі болды. Сонымен қатар, ол 1748 жылы қысқа мерзімге сұлтан болған. 1755 жылғы жер сілкінісінен кейін Могадор, Касабланка және Рабат сияқты көптеген қалаларды қайта жаңартты, ал Абдалла Ларуи оны "қазіргі Марокконың архитекторы" деп сипаттады. 1765 жылы Лараше жорығында француздарды жеңіп, 1769 жылы португалдарды Мазаганнан (аль Джадида) қуды. Ол Американың тәуелсіздігін таныған алғашқы елдердің бірі ретінде белгілі, Луис де Унзагамен хат алмасып, оның құпия барлау қызметі және Канар аралдарынан келген ағайындары Антонио мен Матиас де Гальвес басшылығымен одақ құрды. Ол Маулай Абдалла бин Исмаил мен оның әйелі, Шерага гуиш тайпасынан шыққан әйелдің ұлы болды.
Sidi Mohammed ben Abdallah al Khatib (سيدي محمد بن عبد الله الخطيب), known as Mohammed III (محمد الثالث), born in 1710 in Fes and died on 9 April 1790 in Meknes, was the Sultan of Morocco from 1757 to 1790 as a member of the 'Alawi dynasty. He was the governor of Marrakesh around 1750. He was also briefly sultan in 1748. He rebuilt many cities after the earthquake of 1755, including Mogador, Casablanca, and Rabat, and Abdallah Laroui described him as "the architect of modern Morocco." He also defeated the French in the Larache expedition in 1765 and expelled the Portuguese from Mazagan (al Jadīda) in 1769. He is notable for having been the leader of one of the first nations to recognize American independence in his alliance with Luis de Unzaga 'le Conciliateur' through correspondence and Unzaga's secret intelligence service and led by his brothers in law Antonio and Matías de Gálvez from the Canary Islands. He was the son of Mawlay Abdallah bin Ismail and his wife a lady of the Chéraga guich tribe.
Ерте билік
Мұхаммед III патшалыққа келгеннен кейін бейбітшілік пен тұрақтылық орнатылды. Қара гвардияның қаншалықты қауіпті екенін білген ол, араб гишінің мәнін қайта жаңғыртты. Сонымен қатар, мұрагерлік дағдарысы кезінде жазықтарға шабуыл жасаған тау берберлерін де бағындырды, ал 'Абидтің күші олар әскери бекеттерінен қол үзгенде әлсіреді. Бұрын 'Абид үшін салынған Машра әл-Рамл қаласы көрші тайпалар тарапынан тоналып, қиратылды.
Upon the accession of Mohammed III, peace and stability were restored. Aware of the disastrous Black Guard, he restored the significance of the Arab guich. He also pacified the Berbers of the mountains who attacked the plains during the succession crisis, while the power of the 'Abid declined as they abandoned their military positions. Mashra' al Raml, the former town built for the 'Abid, was pillaged and left in ruins by the neighboring tribes.
Билікті қалпына келтіру
1760 жылы Мұхаммед әкесіне қолдау көрсеткен Вадая тайпасының билігіне қарсы көтерілісіне куә болды. Мұхаммед әскерімен Феске қарай жорық жасап, Вадая жасақтарын жеңіп, олардың басшыларын тұтқындады. Осыдан кейін Вадая тайпасы таратылып, Мекнесте гарнизонға орналасты. Кейін, 1775 жылы, ол Қара гвардияның ықпалын әлсірету үшін оларды Мекнестен солтүстікке, Танжерге көшіруге бұйрық берді. Қара гвардия оған қарсылық көрсетіп, оның ұлы Язидті сұлтан деп жариялауға тырысты, бірақ ол тез ойын өзгертіп, әкесімен қайтадан жарасты. Содан кейін Сиди Мұхаммед Қара гвардия жасақтарын Танжер, Лараш, Рабат, Марракеш және Соус қалаларындағы гарнизондарға бөліп жіберді, олар 1782 жылға дейін алалаңдықтар тудыра берді. Бұл алалаңдықтар 1776 мен 1782 жылдар аралығындағы құрғақшылық пен қатты ашаршылықпен, сондай-ақ 1779 мен 1780 жылдар аралығындағы оба індетімен ушықты, оның салдарынан көптеген марокколықтар қаза тапты және сұлтанды бидай импорттауға, салықты төмендетуге, сондай-ақ жергілікті халыққа және тайпа басшыларына азық-түлік пен қаржылай көмек беруге мәжбүр етті. Алайда, сол кезде сұлтанның беделінің артуы орталық үкіметке осы қиындықтар мен дағдарыстарды еңсеруге мүмкіндік берді. Мұхаммед ғылыми ізденістерге қызығушылық танытып, сонымен қатар дін ғалымдары – ғұламалармен жемісті қарым-қатынас орнатты, олар оның кейбір бастамалары мен реформаларын қолдады.
In 1760, Mohammed witnessed a revolt by the Wadaya against his authority, who had supported his father. Mohammed then marched with an army to Fes where he defeated the Wadaya contingents and arrested their leaders. After this, the Wadaya were split up and were garrisoned in Meknes instead. Later, in 1775, he tried to distance the Black Guard from power by ordering their transfer from Meknes to Tangier in the north. The Black Guard resisted him and attempted to proclaim his son Yazid as sultan, but the latter soon changed his mind and was reconciled with his father. After, Sidi Mohammed dispersed the Black Guard contingents to garrisons in Tangier, Larache, Rabat, Marrakesh and the Sous, where they continued to cause trouble until 1782. These disturbances were compounded by drought and severe famine between 1776 and 1782 and an outbreak of plague between 1779 and 1780, which killed many Moroccans and forced the sultan to import wheat, reduce taxes, and distribute food and funds to locals and tribal leaders in order to alleviate the suffering. By now, however, the improved authority of the sultan allowed the central government to weather these difficulties and crises. Mohammed was interested in scholarly pursuits and also cultivated a productive relationship with the ulama, or Muslim religious scholars, who supported some of his initiatives and reforms.
Еуропалықтармен қақтығыстар
1765 жылғы 25 маусымда 16 әскери кемеден тұратын француз флоты мен бірнеше кеме Лараш алдында пайда болды, бірақ ауыр теңіз жағдайы мен дауылға байланысты шабуыл келесі күнге шегерілді. Келесі күні француз флоты марокколық бекіністер мен батареяларды бомбалады, оларға жауап беруге мүмкіндік болмады. Бомбалау келесі күні де жалғасты, алайда 28 маусымда бірнеше марокколық кемелер француз флотын қоршап алып, оған ауыр зиян келтіріп, француз экспедициясын жеңді. Марокколықтардан 30 адам қаза тапты, ал француздардан 200 адам қаза тапты, 49-ы тұтқынға алынды және 300-і жоғалып кетті. 1769 жылы Сиди Мохаммедтің басып кіру қаупінен Мазаганның португал губернаторы Лиссабоннан қаланы дереу эвакуациялауға бұйрық алды. Қала көп ұзамай әл-Жадид (الجديدة; "жаңа") деп аталды. Кейінірек Абд әл-Рахман сұлтан (1822–1859) қаланы қайта жаңартып, қалпына келтірді. Ол Голландия республикасына соғыс жариялады, ол Голландия-Марокко соғысы (1775–1777) деп танылды, бірақ голландиялықтардың қиын блокадасына байланысты жеңіліске ұшырады және ең жақсы 2 кемесінен айырылды. 1774 жылғы 9 желтоқсанда Сиди Мохаммед 30 000-40 000 сарбаздық әскер мен қуатты артиллерия жинап, Мелильяны бомбалауды бастады. Испания күштері Мелильяға келді, 117 жаңа зеңбірек пен миномет орнатылды. Мелильяның азаматтық халқының бір бөлігі 16 желтоқсанда Ибериядан күштер әкелген француз кемесімен эвакуацияланды. Ұлыбританияның көмек ақы төлеуге уәде беруімен екі испан отряды Марокко әскерлеріне британдық қолдау көрсетуге тыйым салу үшін Гибралтар бұғазын жапты. 1775 жылы Мелильяға бағытталған британдық конвой испандық әскери-теңіз күштерімен тоқтатылып, тартып алынды. Сонымен қатар, Осман империясының әскерлері Марокконың шығыс шекарасына еніп кіре бастады. Испан әскерлері 100 күн бойы шабуылға қарсы тұрды, осы уақыт ішінде шамамен 12 000 снаряд қалаға лақтырылды. Шерлок қоршауды бұзуға кірісті, Сиди Мохаммедтің алжирлік жалдамалы әскерлерінің дезертирлеуі жағдайды ушықтырды. Қоршау 19 наурызда аяқталды, испандықтар 600 адамды өлтірілген немесе жараланған күйі жоғалтты. 1780 жылғы Аранхуэс келісімі бойынша Марокко Мелильядағы испан билігін мойындады, бірақ Испания Мароккоға жауап ретінде аумақтарды берді.
On 25 June 1765, a French fleet of 16 warships and several vessels arrived in front of Larache, however due to heavy seas and conditions, the attack was delayed until the next day. The next day, the French fleet bombarded Moroccan fortifications and batteries which could not retaliate. The bombardments continued throughout the next day, however by 28 June, several Moroccan vessels encircled the French fleet and inflicted heavy losses upon it, defeating the French expedition. The Moroccans only had casualties of 30 men, while the French had casualties of 200 killed, 49 captured, and 300 lost. In 1769, threatened by an invasion by Sidi Mohammed, the Portuguese governor of Mazagan received orders from Lisbon to immediately evacuate the city. The city was renamed al Jadīda (الجديدة; "the new") soon after. The later sultan Abd al Rahman (1822–1859) restored the city. He declared war on the Dutch republic, known as the Dutch–Moroccan War (1775–1777) but eventually lost due to a frustrating blockade imposed by the Dutch, and the loss of his best 2 ships. On 9 December 1774, Sidi Mohammed assembled an army of 30,000 to 40,000 men and powerful artillery and began a bombardment of Melilla. Spanish reinforcements disembarked in Melilla, and 117 new guns and mortars were installed. Part of the civilian population of Melilla was escorted on 16 December by a French ship which brought reinforcements from Iberia. With Britain's promise of subsidies, two Spanish squads blocked the Strait of Gibraltar to prevent any British support from aiding the Moroccan troops. In 1775, a British convoy carrying war material on the way to Melilla was intercepted and captured by the Spanish Navy. At the same time, the troops of the Ottoman Empire began to encroach on Morocco's eastern borders. Spanish troops resisted the attack over a period of 100 days, over which time some 12,000 projectiles were lobbed onto the city. Sherlock began to break the siege, a situation exacerbated by the desertion of Sidi Mohammed's Algerine mercenaries. The siege ended on 19 March with the Spaniards suffering casualties of 600 killed or wounded. With the Treaty of Aranjuez in 1780, Morocco recognised Spanish rule over Melilla, however Spain ceded territories to Morocco in return.
АҚШ-пен қарым-қатынастар
1777 жылғы 20 желтоқсанда Марокко Америка Құрама Штаттарын тәуелсіз мемлекет деп мойындаған алғашқы ел болды. Америка үкіметі Мароккомен шарт жасасудағы кешігулерге байланысты Сиди Мохаммед «Бетси» кемесін Марокконың тәркілеуін бұйырды, және 1784 жылғы 11 қазанда марокколықтар Кадистен АҚШ-қа қайтып бара жатқан «Бетси» атты Филадельфия сауда кемесін басып алды. Бұл шарт 236 жылдан астам уақыт бойы Атлантика мұхиты арқылы туындаған қиындықтарға төтеп берді, осылайша ол АҚШ тарихындағы үздірілмеген ең ұзақ шарттық қатынасқа айналды.
On 20 December 1777, Morocco became the first nation to recognize the United States of America as an independent nation. Due to the continued delays of the American government in negotiating a treaty with Morocco, Sidi Mohammed issued the Moroccan seizure of the Betsey, and on 11 October 1784, the Moroccans captured the Philadelphia merchant ship Betsey after it left Cádiz on its way back to the United States. The treaty has withstood transatlantic stresses and strains for more than 236 years, making it the longest unbroken treaty relationship in the history of the United States.
Некелер, кәнизақтар және балалар
Сиди Мохаммед көп әйел алған және құл қыздардан тұратын гаремі болған. Оның неке арқылы және гарем құлдарынан туған ұлдары одан кейін билік құрды. Оның ресми әйелдері:
Sidi Mohammed was polygamous and had a harem of slave concubines. His sons by marriage and by harem slave concubines ruled after him. His wedded wives were:
Лалла Фатима бинт Сүлеймен, олардың үйлену күні белгісіз, бірақ ол ханзада кезінде үйленді. Ол оның туысы, ал оның әкесі Мүлей Сүлеймен Мүлей Исмаилдың немесе Мүлей Рашидтің ұлы болған. Лалла Фатима Сиди Мохаммедтің басты ресми әйелі болды, замандас деректерде оны Мулат Уд'Дар (Үйдің ханымы) деп атады, халық оны жоғары бағалады. Мүлей әл-Мамун, Мүлей Хишам – Сұлтан Мүлей Абд әл-Рахманның, Лалла Софияның, Лалла Лубабаның әкесі болды. Лалла Лубаба 1768 жылы Шариф Суррға тұрмысқа шықты, сондай-ақ Лалла Ситтал Мулк пен Мүлей Абдеслам да оның ұлдары. Сиди Мохаммедтің бұрынғы құл қызы, кейіннен ол оған үйленді. Оның өмірі туралы әңгімелер әртүрлі, біреулері оның отбасы Тунис бегі босатқанда 7 жаста болғанын, үйлеріне қайта бара жатқанда марокколықтар тарапынан тұтқындалып, қайтадан құлдыққа сатылғанын айтады. Олар Сиди Мохаммедтің қызметіне кіріп, оның отбасы босатылды, бірақ ол оның назарын аударғандықтан құл қыз ретінде қалды. Тағы бір дерек бойынша, ол анасымен бірге Генуядан Сицилияға бағыт алған кемеде Марокко жағасында кемесі құлаған. Дегенмен, ол өзінің шотланд құлы екенін, 1769 жылы Алжирде сатып алынғанын айтады.
Princess Lalla Fatima bint Suleiman, their wedding date is unknown, but they were married when he was still a prince. She was his cousin, and her father, Moulay Suleiman, is either a son of Moulay Ismail or a son of Moulay Rachid. Lalla Fatima was Sidi Mohammed's chief wedded wife, contemporary sources referred to her as Mulat Ud'Dar (The Lady of the House), she was held in high esteem by the people. Moulay El Mamoun Moulay Hisham he was the father of Sultan Moulay Abd al Rahman, Lalla Sofia, Lalla Lubabah she married Sharif Surur in 1768, Lalla Sitt'al'Mulk and Moulay Abdeselam. and former harem slave concubine of Sidi Mohammed whom he ended up marrying. Accounts differ about her narrative, some state that aged 7 when her family was freed by the Bey of Tunis, on their way home they were captured by Moroccans and re sold to slavery. They entered the services of Sidi Mohammed and her family ended up being freed but she was kept as a slave concubine because she caught his attention. Another account state that with her mother, aboard a ship from Genoa to Sicily they shipwrecked on the cost of Morocco, However, her narrative was that she was a Scottish slave captive who in 1769 was bought in Algiers
Құрылыс
Қазіргі Эссауира (аль-Савира) қаласын 1769 жылы Сиди Мохаммед салған, халық саны шамамен 12 000 адамды құрады. Ол Еуропалықтардың араласуын шектеу және орталық билікті нығайту мақсатымен сыртқы сауда үшін маңызды порт ретінде дамытылды. Сиди Мохаммед билігі тұсында Рабат та императорлық қалаға айналдырылды, соның ішінде Дар әл Махзен сарайы мен Ас Сунна мешіті салынды, бірақ екеуі де кейіннен көп өзгерді. 1755 жылы Касабланканың көп бөлігін қиратқан Лиссабон жер сілкінісінен кейін португалдар оны тастап кетті. Сиди Мохаммед қаланы қайта жаңартып, әл Дар әл Байда' (الدار البيضاء) деп атады. Абдалла Ларуи оны "қазіргі Марокконың архитекторы" деп сипаттады. Одан кейін таққа оның ұлы Язид отырды, ол 1790-1791 жылдары Сеута қаласын қоршады. 1792 жылы Язид қайтыс болды, оның орнын інісі Сүлеймен басып алды.
The present city of Essaouira (al Ṣawīra) was developed by Sidi Mohammed in 1769, with an estimated population of about 12,000. It was developed as the principal port for external trade to strengthen central authority to limit the intervention of Europeans. Rabat was also built to become an imperial city during Sidi Mohammed's reign, including the Dar al Makhzen palace and the As Sunna Mosque even though both have been much altered since then. The Lisbon earthquake of 1755 which destroyed most of Casablanca led to the Portuguese evacuating it. Sidi Mohammed rebuilt the town and renamed it al Dār al Bayḍāʼ (الدار البيضاء). Abdallah Laroui described him as "the architect of modern Morocco". He was succeeded by his son Yazid, who besieged Ceuta from 1790 to 1791. Yazid eventually died in 1792 and was succeeded by his brother Sulayman.