Кіріспе

Мацерация – жүзімнің фенолдық материалдары – таниндер, бояғыш заттар (антоцианиндер) және хош иіс заттары жүзімнің қабығынан, тұқымдарынан және сабақтарынан шырынға өтетін шарап жасау процесі. Мацерациялау – ылғалдырып жұмсарту, және мацерация қызыл шараптың қызыл түс алуына себеп болады, себебі шикі жүзім шырыны (тейнтуриерлерден басқа) көбінесе ашық сұр түсті болады. Ақ шарап өндірісінде мацерациядан қашынылуға болады немесе соқтыру алдында шырынды терімен қысқа мерзімге араластыру арқылы шектеулі түрде ғана рұқсат етіледі. Бұл Sauvignon blanc және Sémillon сияқты табиғи хош иісі мен құрылымы нашар сорттарды өндіруде жиі кездеседі. Розе шарабы үшін қызыл жүзімге тері мен шырын арасында мацерация жасауға рұқсат етіледі, бірақ қызыл шарап өндірісіндегідей көп емес. Мацерация көбінесе шарап жасаумен байланысты техника болғанымен, ол басқа сусындармен де қолданылады, мысалы, Ламбик, пиолуновка, Кампари және креме де кассис сияқты, сондай-ақ шөптермен дәмізделген спирттік ішімдіктер жасау үшін шөптерді спиртке салу үшін де қолданылады.

Процесс

Жүзімнің қабығы сынғаннан кейін және белгілі бір деңгейде жылуға ұшырағаннан бастап, мацерация процесі әртүрлі шамада басталады. Температура – бағыт беруші күш, ал жоғары температуралар қабықтан және басқа жүзім материалдарынан фенолдардың көбірек ыдырауына және шығарылуына ықпал етеді. Мацерация ферментация кезеңінде жалғасады және ашытқы барлық қантты спиртке айналдырғаннан кейін де ұзаққа созылуы мүмкін. Өзіндік процесі баяу болады, себебі антоцианиндер сияқты қосылыстар шарапқа қол жеткізу үшін қабықтың жасушалық мембранасы арқылы өтуі керек. Ферментация кезінде жоғары температура және спирт мөлшері бұл процеске көмектеседі, спирт органикалық қосылыстардың ыдырауына көмектесетін еріткіш ретінде әрекет етеді. Алкогольдің деңгейі 10%-ға жеткенде бұл процесс баяулай түседі. Ферментация процесі бойында, қанттың спиртке айналуының нәтижесінде көмірқышқыл газы бөлінеді. Көмірқышқыл газы ашыту қоспасынан шығып, жоғары қарай жылжып, жүзім қабығын және басқа материалдарды да жоғары көтереді. Бұл ферментация ыдысының үстінде көрінетін «қақпақ» деп аталатын құрылымды қалыптастырады. Осы кезде ашыту қоспасының өте аз бөлігі ғана қабықпен жанасады, сондықтан шарап жасаушылар қақпақты төмен итеру арқылы (жабдықтармен немесе дәстүрлі әдіспен, аяқтарымен басып) немесе шарапты қақпақтың астынан және үстінен құю арқылы бұл жағдайды түзетуге тырысады. Бұл «құю» немесе «басу» процесі шарапшының қажетті мацерация деңгейіне байланысты ферментация процесі бойында жиі орындалады. Мацерацияның тиімді және заманауи әдісі – «пневматика» процесі, онда қысылған ауа немесе газ тізбектеп соққымен сұйыққа енгізіледі. Пневматика процесінде пайда болатын көпіршіктер, гравитация мен сұйықтың салмағын пайдаланып, шарап сөлін қабық пен жүзім қалдықтарынан жасалған қақпақпен араластырады, бұл хош иіс, бояғыш заттар мен таниндердің шарап сөліне («мұста») таралуына мүмкіндік береді.

Артықшылықтары

Шараптың сортына байланысты, мацерация процесі шарапта басқа жағдайда жетілмейтін көптеген дәмдік сапаттарды ашуға көмектеседі. Ол көптеген шараптардың денесін және ауыздағы сезімін күшейтеді, сондай-ақ түсін жақсартады. Көбірек экстракция шараптың күрделілігі мен сақталу мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді, осы арқылы уақыт өте келе жұмсаратын күрделі таниндерді дамытады. Бұл пайдалармен қатар, сірке қышқылының (немесе "ұшпалы") пайда болуы сияқты, шарап ақауларының даму қаупі бар. Шараптан тым көп экстракция жасау кейбір таниндердің кермектігін арттырып, шарапты көптеген шарап ішушілер үшін жағымсыз етеді.

Басқа процестер

Мацерацияның бір классикалық әдісі – жүзімді аяқтарымен шаптап, ыдыстарда ұсату. Салқын мацерациялау немесе салқын сіңіру процесінде ашытылатын қоспаның температурасы төмен ұсталады, бұл су және қосылған күкірт диоксиді арқылы экстракцияны ынталандыруға мүмкіндік береді, ал негізінен жылу мен спирт еріткіш ретінде әрекет етеді. Бұл техника 1970 және 1980 жылдары Бургундия шараптарын өндіруде танымал болды, бірақ шарап жасаушылар арасында шараптың жалпы пайдасы мен нәтижесіндегі сапасы туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Көмірқышқыл газымен мацерациялау – бұл бүтін, бұзылмаған жүзім шоқтарын көмірқышқыл газымен қаныққан атмосферада ашыту процесі, ол дәстүрлі ашытқы ашытуды тоқтатуға мүмкіндік береді. Бұл шарап жасаудағы "мацерациялау" деп аталатын әдістен өзгеше процесс.