Американың түйе корпусындағы Хаджи Әли

Кіріспе

АҚШ түйе корпусының түйешісі (1828–1902)
вадевиль артисі

Хай Джоли немесе Хаджи Али (حاج علي; Хаджи Али), сонымен қатар Филип Тедро (туған 'Али шамамен 1828 – 16 желтоқсан 1902), сириялық және грек тегінен шыққан Осман азаматы болды. 1856 жылы ол Оңтүстік-Батыста түйешілер экспериментін жүргізу үшін АҚШ армиясы алғаш рет шақырған түйешілердің бірі болды.

Өмірбаян

Әли 1828 жылы Смирнада грек анасы мен христиан араб сириялық әкесінен Филипп Тедро ретінде дүниеге келді. Стивен Дин Пастистің грек және ағылшын тілдерінде жарық көрген "Go West Greek George" кітабында осы сегіз адамның есімдері нақты айтылады. Осы пионерлер: Йоргос Караламбо (кейін Грек Джордж деп танылды), Хаджи Али (Хай Джоли, яғни Филипп Тедро), Мимико Теодора (Мико), Хаджиатис Яннако (Ұзын Том), Анастасио Коралли (Қысқа Том), Микело Георгиос, Янни Илиато және Джорджиос Кости. Америкалықтар Тунисте үш, Египетте тоғыз, ал Смирнада жиыны 21 түйе сатып алды – барлығы 33 түйе болды. Әли АҚШ Армиясының Оңтүстік-Батыс шөлінің құрғақ аймақтарында түйелерді пайдалану бойынша АҚШ түйе корпусының тәжірибесі кезінде бас түйеші болды. Техастан Калифорнияға қарымта сапар сәтті аяқталғаннан кейін, тәжірибе сәтсіз аяқталды. Бұған армияның есектері, жылқылары мен қашырларының үлкен жануарлардан қорқуы, олардың жиі үрейленуі және Америка Азамат соғысының шиеленісі себеп болды, нәтижесінде Конгресс корпусқа қосымша қаражат бөлмеді. 1864 жылы түйелер Калифорниядағы Бенисия және Техастағы Камп-Вердеде аукционмен сатылды. Әли 1870 жылы Форт Макдауэллдегі АҚШ Армиясының жабдықтау бөлімінен босатылды. Кейін Әли сатып алған бірнеше түйені пайдаланып, Колорадо өзені мен шығыстағы кен орындары арасында жүк тасымалын ұйымдастырды. Бірақ бизнесі сәтті болмады, сондықтан ол түйелерін Ғила Бенд маңындағы шөлге босатып жіберді. 1880 жылы ол АҚШ азаматы болды және Аризона штатының Тусон қаласында Гертрудис Сернаға үйленгенде туған есімі Филипп Тедроны (кейде Теадроу деп те жазылады) қолданды. Олардың екі баласы болды. 1885 жылы Әли Аризона штатындағы АҚШ Армиясына қайта қабылданды және генерал Джордж Круктың Джеронимо науқаны кезінде жүкті тасымалдау үшін қашырлармен жұмыс істеді. Хай Джолидің АҚШ түйе корпусындағы еңбегі оған Аризонада қайтыс болғанға дейін тірі аңыз ретінде танымал есім берді. Өмірінің соңғы жылдары Әли Аризона штатының Кварцсайт қаласына көшіп, онда кен өндіріп, кейде АҚШ үкіметі үшін барлау жұмыстарын жүргізді. Ол 1902 жылы қайтыс болды және Кварцсайт зиратына жерленді.

Ali was born as Philip Tedro in Smyrna around 1828, to a Greek mother and a Syrian father who was a Christian Arab. The book Go West Greek George by Steven Dean Pastis, published in both Greek and English, specifically identifies all eight men. These pioneers were Yiorgos Caralambo (later known as Greek George), Hadji Ali (Hi Jolly, a. k. a. Philip Tedro), Mimico Teodora (Mico), Hadjiatis Yannaco (Long Tom), Anastasio Coralli (Short Tom), Michelo Georgios, Yanni Iliato, and Giorgios Costi. The Americans acquired three camels in Tunis, nine in Egypt, and 21 in Smyrna: 33 in all. Ali was the lead camel driver during the US Army's experiment with the U. S. Camel Corps in using camels in the dry deserts of the Southwest. After successfully traveling round trip from Texas to California, the experiment failed, partly due to the problem that the Army's burros, horses, and mules feared the large animals, often panicking, and the tensions of the American Civil War led to Congress not approving more funds for the Corps. In 1864, the camels were finally auctioned off in Benicia, California, and Camp Verde, Texas. Ali was discharged from the Quartermaster Department of the U. S. Army at Fort McDowell in 1870. Ali next ran a freight service between the Colorado River and the mining establishments further east, using the few camels he had purchased. His business was unsuccessful, however, and he released his camels into the desert near Gila Bend. He became an American citizen in 1880, and he used his birth name of Philip Tedro (sometimes spelled Teadrow) when he married Gertrudis Serna in Tucson, Arizona. They had two children. In 1885, Ali was again hired by the U. S. Army in Arizona, and worked with pack mules for Brig. Gen. George Crook during the Geronimo campaign. Hi Jolly's work in the US Camel Corps earned him a reputation as a living legend until his death in Arizona. In his final years, Ali moved to Quartzsite, Arizona, where he mined and occasionally scouted for the US government. He died in 1902 and was buried in the Quartzsite Cemetery.

Зират және ескерткіш

1935 жылы Аризона губернаторы Бенджамин Мур Хаджи Али және Түйе корпусының құрметіне Кварцсайт зиратында ескерткіш ашты. Оның қабірінің орнында орналасқан ескерткіш – жергілікті тастардан салынған пирамида, үстіне мыс түйе қойылған, және ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Бұл ескерткіш Кварцсайттағы ең көп таңдалатын орын болып табылады.

Мұра

"Hi Jolly" атты халық әні Хаджи Алидің ерліктеріне негізделген. 1954 жылғы "Оңтүстік-батысқа жол" фильмінде, онда "Hi Jolly" рөлін Марк Ханна сомдады, және 1976 жылғы "Hawmps!" фильмінде, оны Джинно Конфорти бейнеледі, түйе эксперименті жайлы айтылады. 1957 жылғы "Кемел керуені" телесериалының 6-шы маусымы, 2-ші бөлімінде көрсетілген. 1959 жылғы балалар кітаптарының авторы Джим Кьелгаардтың "Hi Jolly" романы да оның оқиғасын жас оқырмандар үшін көркемдеп баяндайды. Хаджи Алидің сәл көркемделген нұсқасы 1982 жылғы "Lucky Luke" комиксінің "La Corde du pendu" альбомында кездеседі. Фредерик Мараның 2018 жылғы "66-жол" балалар кітабы түйе эксперименті мен Хаджи Али туралы әңгімелейді. Теа Обрехттің 2019 жылғы "Ішкі ел" романында Хаджи Алиге негізделген кейіпкер бар.