Кіріспе

Неміс генералы Дитрих Фридрих Эдуард Казимир фон Заукен (16 мамыр 1892 – 27 қыркүйек 1980) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 2-ші армия және Шығыс Пруссия армиясын басқарған неміс генералы. 1945 жылдың мамыр айында әуемен қашу ұсынысын қабылдамай, ол Қызыл Армияға тұтқынға берілді. Заукен нацистік Германияның Емен жапырақтары, қылыштар және алмаздарымен марапатталған Темір крестінің рыцарь крестімен марапатталған соңғы офицер болды.

Ерте өмір және мансап

Саукен 1892 жылғы 16 мамырда Шығыс Пруссияның Фишхаузен қаласында дүниеге келді. Ол Ландрат (ауданның бас әкімшісі) Вильгельм Эдуард Эрих фон Саукеннің ұлы болды. Бала кезінде Саукен Кенигсбергтегі (қазіргі Калининград) беделді гимназия – Collegium Fridericianum-ға оқуға түсті. 1910 жылы Abitur (жоғары оқу орнына дайындық дипломы) дипломын алды. Оқушы кезінде Саукен суретшілік қабілетін көрсетті, осы талантты анасы және Фридерицианум директоры Георг Эллент қолдады. Ол Нидденге, қазіргі Нидаға, Литваға жиі барып тұратын, онда суретші болу ниетіне Künstlerkolonie Nidden экспрессионист суретшілер колониясы ықпал етті. Бітірген соң Саукен 1910 жылғы 1 қазанда Пруссия армиясына Гренадер полкі Кинг Фридрих Вильгельм I-нің Фанненюнкер (кадет) ретінде қабылданды. (2. Остпрус) №3 (2-ші Шығыс Пруссия Гренадер полкі Король Фридрих Вильгельм I №3), Пруссияның ең көне полктерінің бірі, 1-ші дивизияға бағынышты және Кенигсбергте орналасқан. 1912 жылғы 19 маусымда лейтенант шеніне көтерілді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда дивизия Шығыс майданға жөнелтілді. Саукен дивизия құрамында Сталлупенен, Гумбиннен және Танненберг шайқастарында шайқасты және 1914 жылдың қазан айында 2-дәрежелі Темір крест орденін алды. Содан кейін Саукен Верден шайқасында және 1917 жылдың қыркүйегінде Карпат таулары шайқастарында соғысып, 1916 жылдың мамырында 1-дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Неміс көктемгі шабуылы мен Батыс майданындағы жүз күндік шабуылдағы қатысқандығы үшін ол Пруссияның Корольдік үй орденінің (Hohenzollern) қылыштармен бірге берілетін рыцарь кресімен және австриялық Әскери Еңбек орденімен марапатталды. 1918 жылы ол генерал Рудигер фон дер Гольц басқаруындағы Балтық теңізі дивизиясында Финляндия азамат соғысында (27 қаңтар – 15 мамыр 1918) қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол жартылай әскери Фрайкорпқа қосылды. 1921 жылы ол Рейхсверге қабылданды. 1927 жылдан бастап ол Кеңес Одағына арнайы тапсырмамен жіберілді, онда орыс тілін үйренді. 1934 жылы ол майор шеніне көтеріліп, Ганновердегі соғыс мектебінде оқытушы болып тағайындалды. 1939 жылдың 1 маусымында полковник (Oberst) шеніне өкілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Саукен Франция шайқасына, Балқан жорығына, Барбаросса операциясына 4-ші танк дивизиясының мотоатқыштар бригадасының командирі ретінде қатысты. 1942 жылдың 1 қаңтарында генерал-майор болып тағайындалды және Мәскеу шайқасында дивизия командирі болып тағайындалды. Ол жарақат алып, бірнеше ай ауруханада жатты. 6 қаңтарда Темір кресттің рыцарь крестімен марапатталды және Мобильді әскерлер мектебінің (Schule für Schnelle Truppen) коменданты болып тағайындалды. 1943 жылдың 1 сәуірінде генерал-лейтенант болып көтерілді; маусым айында ол 4-ші танк дивизиясына оралды, оған Курск шайқасында басшылық етті. 1944 жылдың маусым айының соңында Саукен III танк корпусының міндетін атқарушы командирі болды. Ол 1944 жылы Емен жапырақты Темір крестімен және Емен жапырақты Темір крестімен қылышпен марапатталды. Маусым мен шілдеде Саукен Kampfgruppe von Saucken (Battlegroup von Saucken) құрамын құрды – бұл топ Орталық армиялар тобына қарсы советтік Багратион операциясында жойылған бірнеше бөлімнің қалдықтарынан жасалған жедел құрама. Негізінен 5-ші танк дивизиясының, 170-ші жаяу әскер дивизиясының және 505-ші ауыр танк батальонының элементтерінен құралған бұл құрама кейіннен XXXIX танк корпусы болып тағайындалды. Кеңес Минск шабуылы кезінде ол шегініп келе жатқан неміс әскерлері үшін Березина өзені арқылы уақытша қашу жолын сақтап тұрды. Саукен 1944 жылдың қыркүйек айының соңында XXXIX танк корпусынан кетіп, құралып келе жатқан Panzerkorps Großdeutschland басшылығына келді. Әлі толыққан жоқ корпус екіге бөлінді, оның жартысы, Саукенмен бірге, Висла-Одер операциясын тоқтату үшін шығысқа қарай жіберілді. Ол корпусты 1945 жылдың ақпанына дейін басқарды, содан кейін ОКХ армия штабының бастығы Хайнц Гудериан оны Фюрер резервіне жіберді. Бір айдан кейін Саукен Пруссиядағы 2-ші армияға қолбасшылық етті және Шығыс Пруссияны эвакуациялауға логистикалық қолдау көрсетті. Сәуірде оның армиясы Шығыс Пруссия армиясы болып қайта аталды. 8 мамырда Саукенге Емен жапырақтары, қылыштар және алмаздары бар рыцарь кресті табысталды, ол осы награданы алған 27 офицердің соңғысы болды. Ұшақ оны эвакуациялауға дайын тұрса да, ол келесі күні, 1945 жылдың 9 мамырында, Қызыл Армияға берілгенде әскерін тастап кетуден бас тартты.

Кейінгі өмірі

Хел түбегінде капитуляциядан кейін, Саукен совет тұтқынына түсті. Бастапқыда ол Лубянка ғимаратында және Орел түрмесінде қамауда болды, содан кейін 1949 жылы Сібірдегі Тайшет лагеріне ауыстырылды. 1955 жылы совет тұтқынынан босатылып, Мюнхенге жақын Пулах қаласына қоныстанды. 1980 жылы ол сол жерде қайтыс болды.

Қасиет-сипаттары

Әдетте семсер мен моноклді киетін ат әскерінің офицері Саукен нацистердің «қоңыр топ» деп аталатын бандасын жек көретін, архетиптік аристократиялық пруссиялық консерваторды бейнеледі. 1945 жылдың 12 наурызында екінші армияға қолбасшылық етуге бұйрық алғаннан кейін, ол Гитлердің штабына сол қолын аттық қылышына бейжай түрде тіреп, көзіне монокл қойып келді. Содан кейін әскери салют беріп, сәл иіліп құрмет көрсетті. Бұл үш «әрекет» бірден болды. Ол 1944 жылдың 20 шілдесінен бері қабылданған ереже бойынша, қолдарын көтеріп «Хайл Гитлер» деп айтпады, кірген кезде қаруын тапсырмады және Гитлерге салют жасағанда моноклын көзінен шешпеді. Гитлер оған Данцигтің гаулейтері (нацистік губернаторы немесе «аудан басшысы») Альберт Форстерден бұйрық алу керектігін айтқанда, Саукен Гитлердің тіке қарап, карта үстелінің мәрмәр тақтасына қолының алақанымен соғып: «Мен өзімді гаулейтердің басшылығына бағынуға ниетте емеспін, мырза Гитлер», – деді. Осылайша ол Гитлермен тікелей қайшылыққа келіп, оны «Майн фюрер» деп атамады. Бөлмедегілердің бәрі таң қалғандай, Гитлер: «Жарайды, Саукен, қолбасшылықты өзіңде ұста», – деп жауап берді. Гитлер генералға қол бермей, жұмыстан босатты, ал Саукен бөлмеден тек қана иіліп сәлем бергендей шықты.