Кіріспе

Америкалық соғыс кемесі

Бірінші USS Принстон – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бұрандалы бу кемесі. Капитан Роберт Ф. Стоктон басқаруымен, "Принстон" 1843 жылдың 5 қыркүйегінде суға түсірілді. 1844 жылдың 28 ақпанында Потомак өзеніндегі жолаушылар круизі барысында, билік өкілдері үшін ұйымдастырылған саяхат кезінде, бір зеңбірек жарылып, Мемлекеттік хатшы Абель П. Апшур және Әскери-теңіз күштері хатшысы Томас Уокер Гилмер қатар алты адам қаза тапты, ал АҚШ сенаторы мен капитан Стоктон сияқты басқалары жараланды. "Принстон" кемесінде болған оқиға нәтижесінде бір күні ішінде АҚШ тарихындағы басқа трагедиялардан көбірек жоғары лауазымды шенеуніктер қаза тапты. Президент Джон Тайлер кемеде болған, бірақ палубаның төменгі қабатында болғандықтан зардап көрмеді. Кеменің Әскери-теңіз күштеріндегі беделі ешқашан толыққанды қалпына келмеді.

Ерте тарих

Принстон 1842 жылғы 20 қазанда Филадельфия әскери-теңіз базасында корвет ретінде салынды. Кеменің авторы және құрылыстың басқарушысы швед ғалымы Джон Эрикссон болды, ол кейіннен "Монитор" кемесін жобалады. Құрылысқа ішінара капитан Стоктон қадағалау жасады, ол кеме құрылысына саяси қолдау көрсеткен еді. Кеме Принстон, Нью-Джерси қаласының атымен аталды, бұл қала Америка Тәуелсіздік соғысындағы жеңістің орны және танымал Стоктон әулетінің туған жері. Тайлер әкімшілігі кемені әскери-теңіз күштерін кеңейту науқанының бір бөлігі ретінде насияттады, ал Конгресс мүшелері кемені аралап көру үшін 20 ақпанға дейін жұмысын тоқтатты. Бұрынғы президент Джон Куинси Адамс, қазір конгрессмен және аумақтық кеңеюге де, оны қолдау үшін қажетті қару-жарақтарға да күмәнмен қараған, әскери-теңіз күштері саясаткерлерді "теңіз соғысына патриоттық ынтамен жанын беруге" шақыратынын айтты.

Машиналар

Принстон – су сызығының астына орналасқан қозғалтқышпен қуаттандырылатын, оқтан қорғайтын бұрандалы пропеллерге ие алғашқы кеме. Оның екі дірілдейтін рычагты қозғалтқышы Эрикссонмен жобаланып, Меррик пен Таун компаниясымен құрастырылды. Олар тас көмірді жағып, 4 метрлік алты қанатты бұранданы қозғалтты. Эрикссон сонымен қатар кемедегі жиналмалы түтік, жақсартылған қашықтық өлшегіш және бас қарулар үшін кері соққыны басатын жүйені де жасады.

Салдары

Тайлер жарылысқа жауапты жеке тұлғаларды айыптамай, келесі күні Конгресске апатты "әр қызметте, азды-көпті дәрежеде кездесетін және адамзаттың уақытша істеріне қатысты болатын құрбандықтардың бірі деп есептеу керек" деп жазды. Ол бұл заң шығарушылардың Стоктонға және кеме жасау саласындағы оның жетістіктеріне жасаған оң бағасын әсер етпеуі керек екенін айтты. Капитан Роберт Стоктон, Президент Джон Тайлер, Бірінші ханым Джулия Тайлер.
Принстон үлгісіндегі тағы да көп кемелерді салу жоспарлары дереу тоқтатылды. Дегенмен Тайлер Конгресс қолдауымен "Тыныштық жасаушы" сияқты бір ғана қару жасады, ол бір рет атылып, кейін орнатылмады. Эриксон теңіздік жобалау саласында өте танымал болды және АҚШ Теңіз күштерінің алғашқы темір кемесі USS Monitor бойынша жұмысымен ең көп танылды. Гилмердің орнын басу үшін Тайлер тағы бір вирджиниялық Джон И. Мейсонды Теңіз күштері министрі етіп тағайындады; төрт айдан кейін оның әкесі Дэвид, "Тыныштық жасаушы" жарылысында қаза тапқанда Принстон кемесінде болған Джулия Гардинер АҚШ-тың Бірінші ханымы болды. Ол президент Тайлердің үйлену туралы ұсынысын бір жыл бұрын қабылдамаған, ал 1843 жылы олар үйленуге келісті, бірақ нақты күнін белгілемеді. Президент 1842 жылдың қыркүйегінде бірінші әйелінен айырылған, ал жарылыс кезінде ол 54 жасқа жудап қалған еді. Джулияның жасы 24-ке толмаған еді. Кейін ол әкесінің қазасынан кейін президентке деген сезімінің өзгергенін түсіндірді: "Әкемді жоғалтқаннан кейін мен президентке басқаша қарай бастадым. Ол кез келген жас жігіттен гөрі әлдеқайда жақсырақ және барлық жағынан қолайлырақ болды". Ол екі жылдан аспайтын уақыт ішінде жесірлік тартқан және оның әкесі де жақында қайтыс болғандықтан, олар 1844 жылдың 26 маусымында Нью-Йорк қаласында бірнеше отбасы мүшелерінің куәлігімен үйленді. Салтанатты рәсімнен кейін бұл туралы хабарлама жарияланды. Тайлер 1862 жылы қайтыс болғанға дейін олардың жеті баласы болды, ал оның әйелі қайтадан үйленбеді. 1888 жылы Джулия Гардинер журналист Нелли Блайға "Тыныштық жасаушы" жарылысы кезінде: "Мен есімнен кетіп, мені қайықтан шығарып алып кеткенше есімді жинамадым, мен онымен бірге қайықтан құлауға айналғандай болдым" деді. Кейіннен президент Тайлер оны құтқарып алғанын білгенін айтты. Кейбір тарихшылар оның айтқандарына күмән келтіреді.

Кейінгі тарих

Құрылыс кезінде және одан кейінгі жылдары Стоктон Принстонның жобалануы мен құрылысына толыққанды авторлық құқықты талап етуге тырысты. Принстон 1845 жылдан 1847 жылға дейін Үй эскадрильясының құрамында болды. Кейіннен ол 1847 жылдың 17 тамызынан 1849 жылдың 24 маусымына дейін Жерорта теңізінде қызмет етті. Еуропадан қайтқаннан кейін, оны тексергенде, шіріген ағаштарды ауыстыру және басқа жөндеу жұмыстарын жасау үшін 68 000 доллар (қазіргі шақтағы құнымен) қажет екені анықталды. Бұл баға тым жоғары деп танылды және екінші тексеруге бұйрық берілді. Ол қазан және қараша айларында Бостон әскери-теңіз базасында демонтаждалды.

Мұра

1851 жылы оның "Эрикссон жартылай цилиндрлі" конструкциялық қозғалтқыштары мен пайдалы ағаштары екінші "Принстон" кемесінің құрылысына қосылды. "Орегон" зеңбірегі Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясының бас қақпасында көрсетіліп тұр. Кеменің қоңырауы 1907 жылғы Джеймстаун көрмесінде қойылды. Кейін ол Роберт Стоктонның әкесі Ричард 1825 жылы жеке үй ретінде салған Принстон университетінің Томсон Холлдың алдына орнатылды. Қазір ол Принстон қалалық әкімдігі жанындағы Принстон шайқасы монументінде орналасқан.