Кіріспе

Джон Бартлетт (14 маусым 1820 – 3 желтоқсан 1905) – американдық жазушы және баспагер, сонымен қатар "Бартлетттің таныс цитаталары" жинағының редакторы. Ол осы жинақты үздіксіз қайта жөндеп, бірнеше басылымда жариялаған. Бартлетт 1905 жылы қайтыс болғаннан бері кітаптың көптеген басылымдары жарық көрді, соңғысы 2022 жылы жарияланды.

Ерте өмір және білім

Бартлетт Массачусетс штатының Плимут қаласында Уильям Бартлетт пен Сюзан Тачер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Мейфлауэр саяхатшыларының ұрпағы болды, олардың ішінде Бриджвотер қаласын құрған Лав Брюстер, Плимут колониясының көшбасшысы және рухани жетекшісі Уильям Брюстер, сондай-ақ Англияның Саутгемптон қаласында шелек жасаған және Брюстерлермен бірге Мейфлауэр шартына қол қойған Джон Алден болды. Оның анасы 1635 жылдың 14 тамызында болған кеме апатынан аман қалған Энтони мен Элизабет Тачердің тікелей ұрпағы еді, сол апатта олардың төрт баласының ішінде 21 жолаушы суға батып кеткен. АҚШ-тың Массачусетс штатының жағалауындағы Кейп-Энн шығанағында орналасқан Тачер аралы олардың құрметіне аталған. Бартлетт үш жасында оқуға үйренген. Тоғыз жасында ол Киелі кітапты толығымен оқып бітірген.

Мансап

Ол 16 жасында мектепті бітіріп, Массачусетс штатындағы Кембридж қаласына көшті, онда Гарвард университетіне қарасты Университет кітапханасында жұмыс істеді. 29 жасқа келгенде ол дүкеннің иесі болды. Цитаталар мен қызықты деректерді жатқа алу қабілетімен белгілі болғандықтан, біреудің жауабы табылмай қалғанда, "Джон Бартлеттке сұраңыз" деген сөз қауымда кеңінен таралды.

Бартлетттің танымал цитаталары

Бартлетт сұрақтарға жауап беру үшін цитаталар жинағын жасауды бастады. 1855 жылы ол жеке басылыммен өзінің «Bartlett's Familiar Quotations» атты кітабының алғашқы басылымын шығарды, ол 258 беттен тұрды және 169 адамнан алынған танымал тарихи және заманауи цитаталарды қамтыды. Кітаптың үштен бір бөлігі Киелі кітаптан және Уильям Шекспирдің туындыларынан алынған цитаталарға арналған, ал қалған бөлігі көбінесе ұлы ағылшын ақындарынан алынған цитаталардан құралды. Бартлетт 1862 жылы кітап дүкенін сатып, Азамат соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде есепші болып жұмыс істеді. Ол Оңтүстік Атлантикадағы базада қызмет етіп, 1863 жылы Бостонға оралды және елдегі жетекші кітап баспаларының бірі – Little, Brown and Company компаниясына қосылды. Сол жылы Little, Brown оның цитаталар жинағының төртінші басылымын шығарды. 1878 жылы ол фирманың аға серігі болды және 1889 жылы зейнетке шықты. Цитаталар жинағы бойынша жұмысынан басқа, кітаптың тоғыз басылымын бақылап, ол балық аулау және шахмат туралы жазды, сондай-ақ 1894 жылы жарық көрген Шекспирдің толық сөздігін құрастырды, ол әлі күнге дейін осы саланың стандартты еңбегі болып саналады. 2022 жылы оның «Таныс цитаталар» жинағының 19-шы басылымы Little, Brown and Company баспасында жарық көрді.

Өлім

Бартлетт 85 жасында Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды және Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратында жерленген.