Кіріспе

Монгфинд (ағылш. Mongfind) – ирланд аңыздарының кейіпкері. Ол, Мунстерден шыққан, аңызға айналған Жоғары патша Эохайд Мугмедонның әйелі және оның үш ең үлкен ұлының анасы – Брион, Айлиль және Фиакра, тарихи Коннахтаның ата-бабалары. Ол Эохайдтың бірінші әйелі болды; оның екінші әйелі Кейрен Тоғыз Кепілді Ниаллді дүниеге әкелді. Көптеген аңызда Монгфинд Ниаллдың қарсыласы ретінде бейнеленген. Монгфинд Мунстер патшасы және Ирландияның келесі Жоғары патшасы Кримтанн мак Фидайдың қарындасы болған деп есептеледі. Ол ұлын патша ету үшін оны улап өлтірген. Кримтаннды көндіру үшін уланған сусынды өзі ішіп, Самайнде (Samhain) көп ұзамай қайтыс болды. Кормак сөздігінде ол – Самайнде ежелгі ирландтардың құдайы ретінде табынылған. Бұл мереке "Фейле Моингфинне" ("Монгфинд фестивалі") немесе Лимерик графтығындағы Ard na Ríoghraidhe ("Патшалардың биіктігі") деп те аталған, ол Монгфиндке байланысты әңгімелермен байланысты. "Anocht Oíche Shamhna Moingfhinne banda" – Уотерфорд графтығынан шыққан балалар өлеңі, мағынасы "Бүгін түнде Монгфионн құдайының Самайн қарсаңы". Оның есімінің басқаша жазылу түрлері: Монгфхинд, Монгфинн, Монгфхинн және Монгфионн. Көптеген дереккөздерде Монгфинд пен оның ағасы Фидачтың балалары, Даир Серббаның немерелері, кейде Эоганахтаның ерте немесе шеткі тармағына жатады делінеді. Дегенмен, бұл күмәнді, себебі дәлелдер тарихи тұрғыдан алғанда, олар басқа патшалықтармен байланысты, мүмкін Даирендер, оларды өз халқы деп атаған Flann mac Lonáin (896 ж. қайтыс болған) ескі ирланд тіліндегі қарапайым өлеңінде айтылған. Баншенхаста (Banshenchas) ол "Эрнаи Монгфинд" (Érainn) деп аталады және кейіннен Коннахтадан кейінгі ұлы Сидахқа берілді. Даир Сербба Роулинсон Б 502-де Маг Брег (Брега), Мидеде туғаны айтылады, оның көп бөлігі оның өркендеген кезінде Эрайн жері болып қалған болуы мүмкін. Қалған мәтіндерде Даирендерді Эрайннан ажырату қиын.

"Альтернативті" нұсқасы

Монгфинд пен оның ұлдары туралы оқиғаның қызықты нұсқасы Лисмор кітабындағы қасиетті өмірде кездеседі. Бұл нұсқада ол туыстары – Уи Фиджентиге тиесілі жерлермен байланысты, кейіннен олар Уи Фиджентиге мұрагерлікпен өтті, олар, болжам бойынша, Эрайн немесе Даирін тайпаларынан шыққан. Бұл Монгфинд пен Эоганахта арасындағы қашықтықты арттырады. Алайда, Монгфиндтің Ольстер патшасының әйелі ретінде ешқандай жазбада тіркелмегендіктен, Мунстер ертегішілері оның Коннахтадан Уи Неиллді бөліп тастауы туралы аңызды ұмытып, бірақ Мунстердегі осы оқиғамен байланысты жерлерді еске түсірген болуы мүмкін. Бұл нұсқада Монгфинд Cnoc Samhna (Knocksouna), яғни Ard na Ríoghraidhe-де орналасқан. Ертедегі Эоганахта тұрғысынан, түрлі дереккөздерде «Ирландия мен Альбаның патшасы» деп аталған Кримтанн мак Фидайг, өзінің күдікті туысы немесе жүйесі Коналл Коркқа қарсы болды, ол Пиктландқа сапар шегіп, Пикт патшасының қызына үйленді. Осы некенің нәтижесінде туған ұрпақтар – Эоганахт Лоха Лейн, Кашелдегі Ішкі шеңбердің билігіне қарсы болды. Осы саяси ахуалда «түпнұсқа» ирландтық патшайым/құдай Монгфинд пиктілермен байланысты болған болуы мүмкін. Қалған күрделі мәселе – тарихи Коналл Корк пен Кримтанн мак Фидайгтің бір-бірімен қалай туысқандығы. Бұл, мүмкін, неке арқылы болған. Алайда, Коннахта дәстүрлері бұл туралы ешқандай ақпарат бермейді және олардың білетін Монгфинді Коналл Коркпен байланыстырмайды, сондай-ақ ол өзінің ағасымен немесе тіпті Мунстер ертегілеріндегі Эоганахтамен аталмайды. Тек қана сенімсіз генеалогиялар ғалымдарға осы байланыстарды ұсынады. Монгфиндтің шежіресінің бір және, мүмкін, ең көне нұсқасында Уи Лиатайн жақын туыстар болып табылады, олар басқа дереккөздерде Кримтанн мак Фидайгпен байланысты. Бірнеше ерте әңгімелерде олар жоғарыда аталған Уи Фиджентимен бауырлас патшалықтар болған, бұл генеалогиялар растайды, бірақ қазіргі зерттеулер оларды Эоганахта шежіресіне 8-ғасырда қосылған деп санайды, бұл Монгфинд пен Кримтанның тегіне әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, Эоганахт Лоха Лейннің Коналл Корктан тарағандығы да күмәнді. Тек Эоганахт Райтлинд ғана Ішкі шеңбермен тығыз қарым-қатынаста болды, және олар кейде Эоганахт Лоха Лейнмен байланысты болғанымен, олар Коналл Корк пен пиктік ханшайым «Монгфинд» некесінен туғандары деп есептелмейді. Айта кетерлігі, Коналл Корктың тағы бір әйелі – Корку Лойгдеден шыққан Айменд, ол да құдай болуы мүмкін. Монгфиндтен айырмашылығы, Аймендтің оның әйелі болғаны барлық дереккөздерде тікелей айтылады.