Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кадуна штатының астанасы, Нигерия
Capital city of Kaduna State, Nigeria
Кадуна штатының астанасы, Нигерия
Capital city of Kaduna State, Nigeria
Кадуна – Кадуна штатының астанасы және Солтүстік Нигерияның бұрынғы саяси орталығы. Ол Нигерияның солтүстік-батысында, Кадуна өзенінің жағасында орналасқан. Кадуна – сауда орталығы және Нигерияның солтүстік штаттарына қақпа ретіндегі маңызды көліктік торабы, теміржол және ірі жол желісімен байланысқан. 2006 жылғы Нигерия халық санағы бойынша Кадунаның халқы 760 084 адамды құрады. 2005 жылдан бері қарқынды қалалану халық санының өсуіне әкелді, 2023 жылғы мәліметтер бойынша халық саны шамамен 1,1 миллион адамды құрайды.
Kaduna is the capital city of Kaduna State, and the former political capital of Northern Nigeria. It is located in north western Nigeria, on the Kaduna River. It is a trade center and a major transportation hub as the gateway to northern states of Nigeria, with its rail and important road network. The population of Kaduna was at 760,084 as of the 2006 Nigerian census. Rapid urbanization since 2005 has created an increasingly large population, as of 2023, the estimated population is 1.1 million.
Этимология
Кадуна сөзінің этимологиясы Хауса тіліндегі "қоңыздылар" деген сөздің бұрмалануы болғандығы айтылады, Хауса тілінде "Каддани" (кадуна – көпше түрі). Атаудың тағы бір түсінігі, оның "өзен" деген мағынаны білдіретін Гбагги тіліндегі "Одна" сөзімен байланысты екендігін көрсетеді.
The etymology of the word Kaduna is said to be a corruption of the Hausa word for "crocodiles", Kaddanni in the Hausa language (kaduna being the plural form). Another version of the name proposes a link to the Gbagyi word/name 'Odna', meaning 'river'.
Тарих
Кадуна қаласын 1900 жылы британдық отаршылар құрған. Солтүстік Нигерияның алғашқы британдық губернаторы сэр Фредерик Лугард қазіргі орналасқан жерін Лагос-Кано темір жолына жақындығы себепті дамыту үшін таңдады. 1917 жылы Нигерияның бұрынғы Солтүстік аймағының астанасы болды және 1967 жылға дейін осы мәртебені сақтап келді. Қала әртүрлі саяси, әскери және мәдени ұйымдардың, әсіресе Солтүстік Нигериядағы штаб-пәтері ретінде маңызды рөл атқарады. 1976 жылы генерал Муртала Мохаммед басшылығымен Нигерияда жеті жаңа штат құрылғанда, Кадуна астанасы бар Солтүстік Орталық штат Кадуна штаты болып қайта аталды. Ол Зария және Кацина провинцияларынан тұрды. 1991 жылы елдегі штаттардың саны жиырма бірден отызға дейін артты. Кацина провинциясы Кацина штатына, ал бұрынғы Зария провинциясы жаңа Кадуна штатына айналды. Штатта жиырма үш жергілікті атқару органы (ЖАО) бар, бірақ этникалық топтардың саны одан да көп. Дегенмен, соңғы жылдары қытай импортының артуы және Нигериядағы әскери диктатура кезінде ұзақ жылдар бойы назарсыз қалғандықтан зауыттардың жабылуына байланысты тоқыма өнеркәсібінің өркендеуі төмендеді. Басқа жеңіл өндірістерге пластик, фармацевтика, былғары тауарлары, жиһаз және теледидарлар кіреді. Негізгі ауыл шаруашылығы экспорттары: мақта, жержаңғақ, сорго және имбирь. Кадунада Нигерия қор биржасының филиалы бар. Peugeot Automobiles Nigeria компаниясының Кадунада құрастыру зауыты орналасқан. Кадуна мұнай өңдеу және мұнай химиясы компаниясы (KRPC) – Нигерияның төрт ірі мұнай өңдеу зауытының бірі және ол Нигер дельтасының мұнай кен орындарынан құбыр арқылы жабдықталады. 2009 жылғы Дүниежүзілік банк жүргізген сауалнама бойынша Кадуна жұмыссыздық деңгейі ең жоғары алты қаланың біріне кіреді. Халықтың 20% жұмыссыз деп есептелді.
Kaduna was founded by British colonists in 1900. The first British governor of Northern Nigeria, Sir Frederick Lugard, chose the present site for development due to its proximity to the Lagos Kano Railway. It became the capital of Nigeria's former Northern Region in 1917, and retained this status until 1967. The city is still influential as the headquarters of various political, military and cultural organizations especially in Northern Nigeria. In 1976, when the General Murtala Mohammed administration created seven new states in Nigeria, North Central State, with capital at Kaduna, was renamed Kaduna State. It was made up of the two colonial period Provinces of Zaria and Katsina. When in 1991, the number of states in the country was increased from twenty one to thirty. Katsina Province became Katsina State, while the old Zaria Province became the new Kaduna State. There are twenty three local government areas (LGAs) in the state, although the number of ethnic groups is much larger. However, the textile industry has been in decline due to recent Chinese imports and factory closures caused by years of neglect during the military dictatorship in Nigeria. Other light manufactures include: plastics, pharmaceuticals, leather goods, furniture, and televisions. Some main agricultural exports include: cotton, peanuts, sorghum, and ginger. Kaduna also has a branch of the Nigerian Stock Exchange. Peugeot Automobiles Nigeria has an assembly plant in Kaduna. Kaduna Refining and Petrochemical Company (KRPC), one of Nigeria's four main oil refineries is located in Kaduna. It is supplied by a pipeline from the Niger Delta oil fields. A 2009 World Bank survey states that Kaduna is one of the top six cities with the highest unemployment. 20% of the population was estimated to be unemployed.
Инфрақұрылым
Қаладағы инфрақұрылымдық желілер губернатор Насир әл Руфаи әкімшілігі тарапынан жаңартылды, оған жер асты жолдар, эстакадалар және көше шамдары орнатылды. Кадунада ішкі құрғақ порт бар. Нигерия армиясы қалада, оның ішінде Нигерия қорғаныс академиясы сияқты бірнеше нысандарға ие.
The infrastructure network in the city were upgraded by the administration of Governor Nasir el Rufai with underpass, flyover structures and streetlight facilities. Kaduna has an inland dry port. The Nigerian military has several installations in the city including the Nigerian Defence Academy.
Әуежай
Қалаға Кадуна халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді. Бұл әуежай 1982 жылы жұмысын бастады. Нигерия Әуе күштері қалада орналасқан.
The city is served by Kaduna International Airport. The airport commenced operations in 1982. The Nigerian Air Force maintains a presence in the city.
Темір жолдар
Кадуна сонымен қатар жоспарланған Лагос-Кано стандартты темір жолының бойында орналасқан, оның ұлттық астана Абуджа мен Кадуна арасындағы бөлігі аяқталған. Абуджаға пойыз Кадунадағы Ригаса теміржол станциясынан кетеді. Кадуна Нигерияның Кейп-Гейдж теміржол желісіндегі маңызды түйін болып табылады. Кадунада Лагос-Нгуру темір жолы Порт-Харкорт-Майдугури темір жолымен қосылады.
Kaduna is also on the route of the planned Lagos–Kano Standard Gauge Railway, which has been completed between the national capital of Abuja and Kaduna. Trains for Abuja depart from the Rigasa Railway Station in Kaduna. Kaduna is an important junction on Nigeria's Cape gauge railway network. At Kaduna, a branch line connects the Lagos–Nguru Railway to the Port Harcourt–Maiduguri railway.
Әкімшілік аймақтар
Мемлекеттік басқару провинциялық басқару және жергілікті билік жүйелері тұжырымдамасымен басталды. Бірақ 1976 жылы Мохаммед әкімшілігі жергілікті өзін-өзі басқару аймақтары жүйесін (LGA) енгізді, ол кейбір жауапкершіліктерді сайланған/тағайындалған кеңесшілерге жүктеді. Әрбір кезекті Федералдық әскери басқару кезінде Кадуна штатындағы LGA саны 1980 жылдардың басында он төрттен 1998 жылы жиырма үшке дейін артты. Әрбір LGA ішінде аудандар және бөлімшелер сияқты кішірек бірліктер мойындалады. Сұлтан Белло мешіті – Кадунадағы ең ірі және орталық мешіт. Сондай-ақ, Нигерия шіркеуі (Англикандық қауымдастық), Нигерия пресвитериан шіркеуі (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы), Нигерия баптистері (Баптистердің әлемдік одағы), Дүниежүзілік тірі иман шіркеуі, Құдайдың құтқарылған христиан шіркеуі, Құдайдың жиналысы, Кадунаның Рим-католик архиепископиясы (Католик шіркеуі), От пен кереметтер министрлігі, Дүниежүзілік реформацияланған христиан шіркеуі, Кадуна (Протестант шіркеуі) сияқты шіркеулер де бар.
Administration of the state started with the concept of Provincial Administration and Native/Local Authority systems. However, in 1976 the Mohammed Administration introduced the Local Government Area system (LGA) which delegated some responsibilities to the elected/appointed councillors. With each successive Federal Military Administration, the number of the LGAs in Kaduna State increased from fourteen in early 1980s to the present twenty three in 1998. In each LGA, smaller units such as districts and wards, are recognised. Sultan Bello Mosque is the biggest and a central mosque in Kaduna. There are also churches: Church of Nigeria (Anglican Communion), Presbyterian Church of Nigeria (World Communion of Reformed Churches), Nigerian Baptist Convention (Baptist World Alliance), Living Faith Church Worldwide, Redeemed Christian Church of God, Assemblies of God, Roman Catholic Archdiocese of Kaduna (Catholic Church), Mountain of fire and miracles ministries, Universal Reformed Christian Church, Kaduna (Protestant Church).
Климат
Климат: Кадуна штатында әдеттегі тропикалық континенттік климат байқалады, ол айқын маусымдық кезеңдерге ие, салқыннан ыстық құрғаққа және ылғалдыға дейін ауысады. Бұл екі маусым бүкіл елге әсер ететін тропикалық континенттік және экваторлық теңіз ауа массаларының әсерін көрсетеді. Алайда, Кадуна штатында маусымдық айырмашылықтар айқын, суықтан ыстық құрғақ мезгіл жаңбырлы мезгілден ұзаққа созылады. Сонымен қатар, жаңбырдың кеңістіктік және уақыттық таралуы әртүрлі болады, оңтүстік-шығыстағы Кафанчан және Кагоро аудандарында шамамен 1530 мм-ден солтүстік-шығыстағы Икара және Макарфи аудандарында 1015 мм-ге дейін төмендейді. Жоғары дауылдық қарқындылық (сағатына 60 мм-ден 99 мм-ге дейін) және жер бетіндегі су ағыны орташа көлемді өзен жүйелерін құрайды. Құрғақ маусымдағы жоғары булану деңгейі, әсіресе Игаби, Гива, Соба, Макарфи және Икара аудандарында су тапшылығын тудырады. Кадуна аймағының климаты тропикалық. Жазда қысқа қарағанда көбірек жауын-шашын жауады. Бұл аймақтағы басым климат Кёппен-Гейгер шкаласы бойынша Aw санатында жіктеледі. Кадунаның жылдық орташа температурасы 25,2 °C немесе 77,4 °F құрайды. Жылына шамамен 39,3 дюйм немесе 998 мм жауын-шашын түседі. Экваторға жақын орналасқандықтан, Кадунаның жазын сипаттау қиын. Қаңтар, ақпан, наурыз, мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек, қазан, қараша және желтоқсан айлары саяхат үшін ең қолайлы айлар болып табылады.
Climate: Kaduna State experiences a typical tropical continental climate with distinct seasonal regimes, oscillating between cool to hot dry and humid to wel. These two seasons reflect the influ ences of tropical continental and equatorial mar itime airmasses which sweep over the entire coun try. However, in Kaduna State, the seasonality is pronounced with the cool to hot dry season being longer than the rainy season. Again, the spatial and temporal distribution of the rain varies. decreasing from an average of about 1530mm in Kafanchan Kagoro areas in the Southeast to about 1015mm in Ikara Makarfi districts in the northeast. High storm intensities (ranging from 60mm hr 1 to 99mm hr 1) plus the nature of surface runoff build up the good network of medium sized river sys temps High evaporation during the dry season ton however, creates water shortage problems espe cinity in Igabi, Giwa, Soba, Makarfi)and Ikara LGA. The Kaduna region has a tropical climate. The summers have a lot more rain than the winters do. The predominant climate in this area is categorised as Aw by the Köppen Geiger scale. Kaduna's yearly mean temperature is 25.2 °C, or 77.4 °F. A total of 39.3 inches or 998 mm of precipitation falls per year. Due to its proximity to the equator, Kaduna's summers are difficult to characterise. January, February, March, May, June, July, August, September, October, November, and December are the finest months to travel.