Кіріспе

1917 жылғы Ұлыбритания мен Осман империясы арасындағы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы шайқас.

Иерусалим шайқасы Ұлыбритания империясының Осман империясына қарсы жүргізген "Иерусалим операциялары" барысында болды. Қала үшін күрес 17 қарашада басталды және Осман әскерінің капитуляциясына дейін, 30 желтоқсанға дейін жалғасты. Бұл, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Синай және Палестина кампаниясының Оңтүстік Палестина операциясының соңғы мақсатын қамтамасыз ету үшін жасалды. Иерусалимді басып алу алдында, британдықтар Хеброн-Жұмыс станциясы сызығының солтүстігінде және шығысында Яһуда төбелерінде екі шайқасты мойындады. Бұл шайқастар – 17-24 қарашадағы Неби Самвилл шайқасы және 26-30 желтоқсандағы Иерусалимді қорғау шайқасы болды. Сонымен қатар, олар 1917 жылдың 21 және 22 желтоқсанында Нахр-эль-Ауджа арқылы жасалған сәтті алға жылжуды Жаффа шайқасы деп атады, бірақ Жаффа 16 қарашадағы Мугар жотасы шайқасының нәтижесінде басып алынған еді. Бұл шайқастар сериясы Ұлыбритания империясының XX корпусы, XXI корпусы және Шөлдегі атты корпусы Илдерим армия тобының Яһуда төбелеріндегі жетінші армиясымен және Жерорта теңізі жағалауындағы Яффадан солтүстікке орналасқан сегізінші армиясымен күшті қарсылыққа қарамастан сәтті аяқталды. Яффа мен Иерусалимнің түсуі, сондай-ақ Египет экспедициялық күшінің (ЕЭҚ) Газадан алға жылжуы кезінде Бер-Шеба, Газа, Харейра және Шерия, Тель-эль-Хувейльфе және Мугар жотасы шайқасынан кейін территорияның жоғалуы Осман армиясы мен Осман империясы үшін ауыр соққы болды. Осы жеңістердің нәтижесінде британдық әскерлер Иерусалимді басып алып, стратегиялық маңызы бар жаңа бекініс құрды. Бұл бекініс Яффаның солтүстігіндегі теңіз жазығынан Яһуда төбелері арқылы Иерусалимнің солтүстігіндегі Биреге дейін, содан кейін Зәйтүн тауының шығысына қарай созылды. Беер-Шебадан Хеброн және Бетлехем арқылы Иерусалимге дейінгі жолдың, сондай-ақ Иерусалимнің оңтүстігіндегі маңызды Осман территориясының басып алынуымен қала қорғалды. 11 желтоқсанда генерал Эдмунд Алленби қасиетті қалаға құрмет көрсету мақсатында атқа немесе көлік құралына отырмай, Жаффа қақпасы арқылы Ескі қалаға жаяу кірді. Ол көп ғасырлар бойы Иерусалимді бақылаған алғашқы христиан болды, бұл қала үш үлкен дін үшін қасиетті саналады. Ұлыбританияның премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж бұл тұтқындауды "британ халқына арналған Рождестволық сыйлық" деп атады. Бұл шайқас Британ империясының моральдық рухын көтерді.

Өмірбаян

Британдық генерал Эдмунд Алленби, Египет экспедициялық күшінің (ЕЭҚ) бас қолбасшысы, 13 қарашада Мұғар жотасы шайқасында Палестинадағы Осман әскерлерінің қолбасшысы, неміс генералы Эрих фон Фалькенхайнға қарсы шешуші жеңіске жетті. Британ империясының жеңісі Фон Фалькенхайнды өзінің жетінші және сегізінші армияларын (сәйкесінше Февзи Паша және Кресс фон Крессенштейн басқаратын) кері қайтаруға және штабын 14 қарашада Иерусалимнен Наблуске көшіруге мәжбүр етті. Османның үшінші корпусы (жетінші армия) Беер-Шебада жеңілгеннен кейін Хеброн жолымен Иерусалимге жеткенде, оған Иерусалим төңірегінде қорғаныс құруға бұйрық берілді. Бұл корпус қаланы ұстады, ал XX корпус Джункшн стансасынан Иерусалимге қарай Яһуда төбелеріне қайтты. XX корпус кері шегінгенде, британдықтардың алға жылжуын тоқтату немесе баяулату үшін күшті артқы бөлімдерді қалдырды. Қорғаныс құруға және жетінші армияны қайта ұйымдастыруға уақыт қажет болды. Қалаға келгеннен кейін XX корпус Иерусалимнің қорғанысын өз мойнына алды, ал үшінші корпус Иерусалимнен солтүстікке қарай Наблус жолымен қозғалуын жалғастырды. Британдық соғыс кабинеті Алленбиге, егер британдық күштердің күшін сол аймақта ұстап тұру мүмкін болмаса, ұзақ мерзімді перспективада тұрақты болмайтын операцияларға бармауды ескертті. Олардың уайымдары 8 қарашада Ресей мен Германия арасындағы жаңа ресейлік большевиктік үкімет жариялаған бейбітшілік ұсынысымен байланысты болуы мүмкін. 1918 жылдың 3 наурызында қол қойылуы жоспарланған құжат жеке бейбіт келісімге айналып, барлық ресейлік әскерлерді соғыстан шығаруды көздеді. Осылайша, шығыс майданындағы барлық неміс күштерінің назары басқа жердегі британдық және француз күштеріне қарсы соғысқа ауысты. Алленби Яһуда таулы аймақтарының нақты карталарының жоқтығын және аймақтағы бұрынғы науқандардың тарихы батыс қамалдарға асығыс немесе жеңіл қолдаумен шабуыл жасауға қарсы ескертетінін білді. Оның майдан шебіндегі әскерлері ұзақ уақыт бойы өздерінің базаларынан алыста соғысып, алға жылжи берді және шаршаған еді. Енді, Дейр-эль-Белахтағы теміржолдан бастап, Алленбидің әскерлері қорғаныс бекіністерінің желісінен тыс қалды, олардың артында осы екі Осман армиясының бірлескен шабуылын тоқтатуға болатын еді. Мұндай қарсы шабуыл оларды Газа мен Беер-Шебаға қайтаруға мәжбүр етуі мүмкін еді. Алленби қарсы шабуыл жасау қаупін және жабдықтау жағдайын қарастырып, Яһуда тауына шабуыл жасауға жеткілікті күш пен теңіз жазығында жұмыс істеуге арналған бөлек күшті базадан алыс ұстауға болатынына шешім келді. Ол Иерусалимді басып алу үмітімен Яһуда төбелеріндегі Февзи Пашаның Османның жетінші армиясына тез шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бұл армияға қайта ұйымдастыруды аяқтауға, терең траншеялар қазуға немесе ең жаманы, қарсы шабуыл жасауға уақыт қалдырмауға көмектесетін еді. Желіден жүк тасымалдау күніне 24 сағат бойы баяу, бірақ үздіксіз жүргізілетін іс болды, өйткені Осман әскері кері шегінген кезде мүмкіндігінше инфрақұрылымын жойды. Тек британдық армияның автокөлік көліктері мен Мысырдың түйелік көліктері ғана Газадан Көшпелі станцияға дейінгі жалғыз, тар, нашар металданған жолды пайдалана алды. Газа мен Бейт-Ханун арасындағы жол жабылмаған және құмға толы болды, сондықтан жүк көліктері бір тонна жүкпен жүруге қиындық көріп отырды. Жабдықтар теңіз арқылы жеткізіліп, Уди Сукерейрге, кейіннен Яффаға жеткізілді. Яффада инфрақұрылымның жоқтығы кеме арқылы жеткізілген барлық заттарды серфингтік қайықтарға жүктеуді білдірді, содан кейін оларды жағажайларға түсіру қажет болды. Мұндай операциялар ауа райына байланысты болды, сондықтан теңіз арқылы тасымалданатын заттардың көлемі шектеулі болды. Атқа тәуелді әскерді тамақтандыру өте үлкен міндет еді. Бір атқа тәулігіне 25 000 жылқыға дейін астық беру қажет болды, бұл күніне 100 тоннадан астам астыққа тең болатын. Аттарға азық тасымалдау үшін 100 жүк көлігі, сондай-ақ майдан шебіндегі әскерлерге қажетті азық-түлік тасымалдау қажет болды. Барлық қолданыстағы жүк көліктері мен түйелер теміржолдан солтүстікке қарай, Газадан Көшпелі станцияға дейінгі жол бойында, Дейр-эль-Белахтан Эль-Мейдделге дейін, содан кейін Джулиске дейін, 26 және 27-деполық жабдықтау бөлімдері (DUS) австралиялық атты дивизиясы мен Анзак атты дивизиясын қамтамасыз ету үшін алдын ала жабдықтау қоймаларын құрды. Осы қоймалардан 5-ші ротаның (Жаңа Зеландия армиясының қызмет корпусы) және 32, 33 және 34-ші роталардың (Австралия армиясының қызмет корпусы) көлік бөлімдері Анзак атты дивизиясын, ал 35, 36 және 37-ші роталар Австралия атты дивизиясын қамтамасыз етті. Бұл роталардың ат және есек жегілген вагондары бригадалық операциялар кезінде өз бригадаларын қамтамасыз ете алды және қажет болған жағдайда дивизиялық операциялар кезінде дивизиялық колонналар құра алатын еді. Рамледе алдыңғы жүк көлігі бас штабы құрылды, онда жүк түсіріліп, көлік компаниялары оны алдыңғы бөлімдерге таратты. Мысыр еңбек корпусының мүшелері (екінші жүргізушілер ретінде) Австралия армиясының қызмет корпусымен бірге жұмыс істеп, бригадалар тапсырыс берген жалпы қызмет және лимбер вагондарындағы жүктерді тасымалдап, тиеп, түсірді. Бұл үлкен іс-шара жабдықтау бөлімдерімен дивизиялық оқ-дәрі колонналары сияқты әдіспен басқарылды, олар да соғысқа қатысатын бөлімдерге оқ-дәрі жеткізу үшін үнемі жұмыс істеді.

Шөлдегі атлы әскердің алға жылжуы жалғасуда

15 қарашада Desert Mounted Corps командирі генерал-лейтенант сэр Гарри Шоуэлл Емендік атты дивизиясы (генерал-майор Г. де С. Барроу) мен Анзак атты дивизиясы (генерал-майор Э. В. Чайтор) Junction Station-нан шамамен Ramleh және Lud бағытындағы шабуылды жалғастыруға бұйрық берді. Сол күні Емендік атты дивизиясы Абу Шушехте 6-атты бригаданың (бригадир генерал К. А. К. Годвин) шабуылынан кейін Иерусалим жолына жетті. Бұл шабуыл, атты әскерлер шабуыл жасаған жердің тасты болуына байланысты, Мугар жотасындағыдан да батыл деп сипатталды. 16 қарашада Жаңа Зеландия атты атқыштар бригадасы (бригадир генерал В. Мелдрум) Яффаны басып алып, ЕЭФ-тің сол жақ қанатын қамтамасыз етті. Бұл қала екі күн бұрынғы Аюн-Кара шайқасындағы жеңістің нәтижесінде алынды, ол Османдық Сегізінші армияны Яффадан солтүстік-шығысқа қарай, теңізге құятын Нахр-эль-Ауджадан кері шегінуге мәжбүр етті. Сегізінші армияның шегінуі оларды Османдық жетінші армияның солтүстігіне орналастырып, осы армияның оң жақ қанатын шабуылға ашты. Осының салдарынан жетінші армия жағалау аймағынан Яһуда тауларына қарай жылжуға мәжбүр болды. Мұнда, Иерусалим алдында, Османдық жаяу әскерінің бөлімдері қорғаныс шебін құрды.

Яһудея тауына қарай алға жылжу басталады

ЕЭФ-тің күшті қысымына қарамастан, екі қарсылас күш енді қорғануға тиімді жағдайда әрекет ете бастады. Османдық жетінші армияның XX корпусы тауларға шегінгенде қалдырған тыл әскерлеріне қоса, жетінші армия Иерусалимге дейін созылған, негізінен жалғыз траншеялардан тұратын, оңтүстік және оңтүстік-батыс бағыттарындағы бірнеше биіктіктерде орналасқан және жақсы бекітілген редуттармен нығайтылған қорғаныс шебін құрды. 18 қарашада Алленби британдық XXI корпусының штабында, Эль-Кастинеде болғанда, Османдық жетінші армияны Яһуда тауына жақын тізгіндей беру туралы шешім қабылданды. Бұл Осман әскеріне қайта топлануға немесе уақыт өте келе бұзылмас боларлық қорғаныс құруға мүмкіндік бермеу мақсатымен жасалды. Алленбидің жоспары Иерусалимде немесе оның айналасында шайқас уақытын ұзартудан аулақ болу, бірақ қалаға барлық жолдарды кесіп, Осман әскерін эвакуациялауға мәжбүрлеу болды. Ол екі жаяу әскер дивизиясына – 52-ші (Лоуленд) (генерал-майор Дж. Хилл) және 75-ші дивизияға (генерал-майор П. С. Пэйлин), сондай-ақ екі атты дивизияға – Йеменри және Австралия атты дивизияларына шабуылды бастауға бұйрық берді. Олар 16 қарашада басып алынған Латроннан Яффа-Иерусалим тас жолымен бір бағытта шығысқа қарай жылжуға тиіс болды. 75-ші дивизияның жаяу әскерлері Амуастан өтетін, Осман әскері шегінген кезде бірнеше жерде қиратылған, жақсы жолмен бас жолға көтерілді. 75-ші дивизияның сол жағында және солтүстігінде 52-ші (Лоуленд) дивизиясының жаяу әскерлері Луддтан Иерусалимге қарай маңызды емес жолдармен немесе талдар арқылы жол тартуға тиіс болды. Ал 52-ші (Лоуленд) дивизиясының сол жағында, одан да солтүстікке қарай Йеменри атты дивизиясы солтүстік және солтүстік-шығыс бағыттарында жылжуға тиіс болды. Олардың мақсаты Османдық жетінші армияның байланыс желілерін Иерусалимнен солтүстікке қарай, Наблус тас жолындағы Бире қаласында кесіп тастау болды. Иерусалимді басып алуға тырысқан барлық әскерлер осы жолмен өтті, тек Ешуа ғана бас тартыпты. Филистиялықтар мен хеттіктер, вавилондықтар мен ассириялықтар, мысырлықтар мен римдіктер мен гректер, крест жорысына қатысқан франктардың барлығы осы жолмен өтті және Амвас төбесін өз қанымен суарды. Р. М. П. Престон.

75-ші дивизия

Иерусалимге апаратын басты жол төбелерге енгеннен кейін, ол Баб-эль-Вад қоршауы арқылы өтті, оны қорғау оңай еді. Баб-эль-Вадтан кейін жол Иерусалимге қарай терең, тар шатқалдармен, тік беткейлермен және тасты төбелердің етегімен иреліп өтеді. Таулар арқылы өтуге басқа да жолдар болды, бірақ олар картаға түсірілмеген, қиын, тасты жолдар мен жолдар еді – көбінесе есек жолдарынан асып түспейтін, жаяу әскер, аттан түскен әскер және артиллерияның қимылын өте қиын еткен. Басты жолдың солтүстігіне немесе оңтүстігіне артиллериямен қолдау көрсетуге жарамсыз еді. Қысқы жағдай барлық әскери амалдарды одан әрі қиындатты; жер сырғақты, ал қараңғы, тығыз бұлттар ерте қараңғылықты әкелді, көру қабілетін шектеді. Сағат 17:00-ден кейін шабуыл жасау мүмкін болмады, сол кезде алдыңғы қатарлы пост Сарис ауылынан жарты мильдей жерде болды. 75-ші дивизияның алдыңғы қатарлы жаяу әскері таңнан бері жылжып келе жатқан. Олар жолдың бойында, Осман снайперлерінің атысы астында бивакқа орналасты. 19 қараша күні кешке қарсыластар үстінен нөсер жаңбырмен бірге күркіреген дауыл өтті. Бірнеше сағаттың ішінде тау етегіндегі және жазықтықтағы барлық арналар суға толып кетті. Жазда қатты және берік болатын қара топырақ жазығы, қысқы жағдайда жабысқақ және жүруге ауыр болып, дөңгелекті көліктер үшін дерлік өтпейтін болды. Күндіз ыстық, ал түнде жағымды болған температура тез төмендеп, тітіркендіретін суыққа дейін жетті. Жаяу әскерлер жазғы киімдерінде, қысқа шалбар мен жеңіл көйлектерде жеңілдеп жүрді. Бір ғана жамылғысы (немесе үлкен пальтосы) болғандықтан, бұл киім жаңбыр мен суықтан жеткілікті қорғауды қамтамасыз етпеді. Осы жағдайда жолда кездескен Осман әскерлері – бұл Фон Фалькенхайннің XX корпусына Иерусалимді қорғау үшін кері шегіну кезінде орнатуды бұйырған артқы күзет болды. Бұл артқы күзеттер биік қыраттарда орналасқан, тауларда бекініп алған шағын топтардан құралған. Осы бір-бірінен кейін келетін бекіністерге үнді және гуркха әскерлері шабуыл жасады, олар қорғаушыларды асырып өтті.

Наблус жолын кесіп тастауға тырысу

52-ші (Төмендік) дивизиясының алдыңғы қатарлы жаяу әскер бригадасы, 19 қарашада негізгі жолдың солтүстігіндегі жолмен қозғалып, Бейт Ликияға жеткен. Куриет-эль-Энабқа қарай жылжуда Кустал мен Бейт-Дуккада машиналық мылтықтармен қаруланған, өте табанды және қауіпті Османдық тыл жасағына тап болды. Османдықтардың позициялары күшті қорғалғандықтан, 52-ші (Төмендік) дивизиясы 21 қарашада қараңғыға дейін төмен түскен тұманға дейін алға жылжамады. Бұл тұман 75-ші дивизияға жылдам орналасуға, жотаға көтерілуге және штыкпен Османдық күштерін жеңуге мүмкіндік берді. 52-ші (Төмендік) дивизиясының жаяу әскерлері 75-ші дивизияның оң жағында және Еменри атты дивизияның сол жағында орналасып, позицияға келді. Иерусалимнің солтүстігіндегі Наблус жолындағы Бейт-Ур-эль-Фока мен Биреге қарай жылжушы Еменри атты дивизиясы 75-ші дивизияның жаяу әскерімен Биреде кездесіп, Наблус-Иерусалим жолын кесіп тастауға тиіс болды. Саристегі қарсылық әлсірегендей көрінді, сағат 11:00-де алға жылжу баяу жалғасты. Сарис 21 қарашаның түстен кейін ақыры басып алынды. Жаяу әскер дивизияларының солтүстігіндегі төбелерде әрекет ететін Еменри атты дивизиясы алға жылжу үшін күресін жалғастырды. Олар Яһуда таулы аймағының ең қиын және шұғыласыз жерлерінен Бет-Ур-эль-Тахтаға қарай бір қатарға тізіліп жылжи бастады. 21 қараша күні сағат 11:30-да жетекші полк, Дорсет Еменри Бейт Ур эль Фока тұрған төбелерден түсіп, Османдық әскері Zeitun қырқасының батыс жиегін өздерінің үстінде ұстап тұрғанын анықтады. Ауа райының нашар болуынан, адамдар мен жануарлар таудың тік, тасты беткейлеріне көтерілуге бірнеше рет тырысып, бірақ сәтсіз болды. Бірақ түстен кейін солтүстіктен Османдық күшейткіштері келіп, күшті қарсы шабуыл жасады. Олар Еменри атты дивизиясын таудың батыс жағындағы терең шатқалға кері шегінуге мәжбүр етті. Сол түні Беркшир Емендері төбеде, ауа райы нашарлаған кезде Османдық әскерлеріне қарсы тұрды, ал олардың аттары төменгі аңғарда болды. Ауа көмегі ауа райына байланысты мүмкін болмады, 1-ші Австралиялық ұшу корпусының эскадрильясы 22 және 24 қарашада Бире ауылына бомба тастады. Бұл төбе Самуил пайғамбардың қабірінің дәстүрлі орны болды. Оны 234-ші бригада, 75-ші дивизия қатты шайқастан кейін кешкісін басып алды. Жақын шайқаста Османдық әскерлері күшті қарсы шабуыл жасап, Гурха жаяу әскерлері оларды жеңіске жете алғанша мешіт қақпасына жетті. Февзидің 7-ші армиясы Алленбидің екі жаяу әскер дивизиясымен тең күш көрсетті. Британдық үш дивизияның шабуылын Османдық үш дивизиясы тойтарды, британдықтар 2000-нан астам жарақат алды. Османдықтардың шығындары туралы ешқандай бағалау жоқ. 28 қарашадағы әскерлердің орналасуын көрсететін карта (төмендегі "Османдық қарсы шабуылдар 1800 28 қараша 1917" картасын қараңыз) Неби Самвил аймағындағы жер британдық 60-шы (Лондон) дивизиясы мен Османдық 53-ші дивизиясы арасында әлі де қызу таласқа түсіп жатқанын көрсетті. Иерусалимнен Наблусқа дейінгі маңызды жол байланысы әлі де Османдықтардың қолында болды. 24 қарашада Алленби ЕЭФ-тің XXI корпусы мен Шөлдік атты корпусының үш дивизиясын алмастыруға бұйрық берді. Осындай үлкен құрылымдарды жылжыту үшін үзіліс қажет болды, сондықтан шабуыл тоқтатылды, бірақ фон Фалькенхайн мен оның Османдық армиясы жаулық әрекеттердің уақытша тоқтатылуын байқады.

24 қараша: Нахр-эль-Ауджа өзенінің арғы жағында алғашқы шабуыл

Екі жаяу әскер және бір атты дивизияның Иудея төбелеріне қарай Иерусалимге ілгерілеуі 24 қарашада Неби Самвил ауданында тоқтатылды. Сол күні 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының және Анзак атты дивизиясының жаяу әскерлері Яффаның солтүстігіндегі Жерорта теңізі жағалауындағы Нахр-эль-Аужа арқылы шабуыл бастады. Солтүстік жағалауда өзенді Османдық сегізінші армиясының 3-ші және 7-ші дивизиялары қорғады. Османдық сегізінші армиясының 3-ші және 7-ші дивизиялары көпір басына еніп, тактикалық жағдайды қалпына келтірді. Веллингтон атты атқыштар полкі Кентербери полкіне жетіп, содан кейін шығысқа қарай Хурбет-Хадраға қарай жылды. Олар 29 тұтқын, бір автомат және бір британдық Льюис мылтығын қолға түсірді. Эссекс полкінің екі жаяу әскер ротасы, 161-ші (Эссекс) бригадасы, 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясы Хадра көпірінен өтіп, ауылды басып алды. Сағат 08:00 шамасында Хурбет-Хадрадағы 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының жаяу әскерлері өзеннің арғы жағына қайтаруға бұйрық алды. Бұл өте қиын операция болды, өйткені көпір жаудың отына ұшырап, артиллерияның үнемі оқ жаудыруымен қапталды. Кейбіреулер көпірден өтіп, ал енді біреулері өзенге жүзіп, тағы біреулері суға батып кетті. Жаяу әскердің қашықтығы тазаланғаннан кейін, Оукленд атты атқыштар полкінің 3-ші эскадрильясы оларды көпірден өтіп, соңынан ерді. 11-ші (Солтүстік Окленд) эскадрильясы (Оукленд атқыштар полкі) оларды екі Викерс пулеметтерімен қымбатқа түскен бағамен қорғады, көпірді 11:00-ге дейін ұстап тұрып, кейін кері шегінді. Хадра көпіріне қарсы шайқас жүріп жатқанда, Шейх Муанистегі Веллингтон атты атқыштар полкінің 2-ші эскадрильясы дәлдікті артиллерия отына қапталған шамамен 2000 Османдық әскерінің қатаң шабуылын ешқандай артиллериялық қолдаусыз тойтарды. Олардың жылқылары өзеннен жағадағы фордқа жіберілген кезде, Жаңа Зеландияның атты атқыштар бригадасының эскадрильялары Хурбет-Хадра позициясын нығайту үшін қозғалды, бірақ кері қайтқан кезде жетті. Олар көпірдің оңтүстік жағалауында орналасты. Хурбет-Хадра ауылы мен көпір бекеттері эвакуацияланғаннан кейін ғана Сомерсет батареясы 161-ші (Эссекс) бригадасының қаруларымен көмекке ие болды. Бұл қолдау тым кеш келді, ал Шейх Муанистегі жаяу әскерге де зейнетке шығуға бұйрық берілді. Оларды Сомерсет батареясы қолдады, ол солтүстікке қарай, өзеннің оңтүстік жағында, Османдық әскері ауылды қайтадан басып алғанға дейін атысты жалғастырды. 10-шы эскадрильяның екі әскері баяу Шейх Муанис маңындағы жағажайдағы фордқа қарай кері шегінді. 2-ші эскадрилья мен жаяу әскер қайықпен өзеннен өтіп, диірменнің басындағы құламадан өтті. Османдықтардың шабуылы енді Кентербери атты атқыштар полкіне бағытталды. 1-ші эскадрилья полк пен Шейх Муанис әскерлері боғадынан өтіп кеткенше жауды ұстап тұрды. Содан кейін эскадрилья автоматтардың астынан атуды қамтамасыз етіп, кері шегінді. Жаңа Зеландияның атты атқыштар бригадасының осы операция кезінде 11 адам қаза тауып, 45 адам жараланды және үш адам жоғалып кетті. 25 қарашадан 1 желтоқсанға дейін Жаңа Зеландияның атты атқыштар бригадасы 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясын қолдап, аванпост желісін ұстап тұруға жалғасты. Желтоқсанның басында бригада Яффодан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жердегі Сарона маңындағы демалыс лагеріне 5 қаңтарға дейін, ол Яһуда таулыларының етегінде Императорлық түйе корпусының бригадасын босатты. Осы уақытқа таман Османдық сегізінші армияның жауынгерлік қолбасшысы Фридрих Фрейхерр Кресс фон Крессенштейн өз міндеттерінен босатылды. Ол Синай мен Палестинада 1914 жылдың 27 қыркүйегінен бері Синай түбегі арқылы екі әскер мен рейдтік топты бастап, 1915 жылдың қаңтарында Суэц каналында, 1916 жылдың тамызында Романиде және 1916 жылдың сәуірінде Катияға өте сәтті шабуыл жасады. Кейіннен ол 1916 жылдың желтоқсанында Магдхабадағы қорғанысқа, 1917 жылдың қаңтарында Рафада, 1917 жылдың наурыз, сәуір және қазан айларында Газа мен Беер-Шебада және 1917 жылдың қарашасында Яффаға дейінгі теңіз жазығына дейінгі артқы ұрыстар кезінде командалық болды. Оның орнына бригадир генерал Джевад Паша тағайындалды. Алленби бұл жаңалықты естігеннен кейін 1917 жылы 28 қарашада әйеліне былай деп жазды: "Менің ойымша, қазір түрік пен немiс арасында аз ғана махаббат қалған".

Осман қарсы шабуылдары

Фон Фалькенхайн мен Осман әскері айдың басынан бері соғысып, алға жылжи бастаған Британ империясының шаршаған, әлсіреген дивизияларының тозған күйінен пайда табуға тырысты. Беер-Шебадан алға жылжу кезіндегі жабдықтау қиындықтарына байланысты Алленби Филипп В. Четводтың XX корпусын байланыс желілеріне жақын тылға орналастырды. Бұл әскерлер тылда 10 күн демалды, онда олар жеңіл жабдықталды және қайта жабдықталып, күш алды. Осы жаңа XX корпусының әскерлері Иудея тауларындағы Османдық жетінші армияға қарсы майдан операцияларын жүргізуге жауапкершілік алды. Генерал-майор Джон Шидің басқаруымен 60 (Лондон) дивизиясы 23 қарашада Хьюж қаласынан Латронға келді, ал 28 қарашада 52 (Лоуленд) және 75 дивизияларының қатты әлсіреген жаяу әскерін алмастырды, соның салдарынан олардың күші көп төмендемеді. Сол күні генерал-майор Э.С. Гирвудтың басқаруымен 74 (Ейманри) дивизиясы да Кармнан Латронға келді. Екі күннен кейін генерал-майор Дж. Р. Лонглидің басқаруымен 10 (Ирланд) дивизиясы да Кармнан Латронға жетті. 53 (Уэльс) дивизиясы, корпустың атқыштар полкімен және бір ауыр батареясымен бірге, Беер-Шебаның солтүстігіндегі Хеброн жолында қалды, тікелей Бас штабтың (GHQ) бұйрығына бағынды; олар Мотт отряды ретінде танылды.

Теңіз жазығында қарсы шабуылдар

27 қараша күні сағат 17:00-де Османның сегізінші армиясының 16-шы дивизиясы теңіз жазығындағы Вильгельмаға қарсы шабуыл жасады. Олар Вильгельма және оның төңірегінде орналасқан Нортгемптоншир полкінің 4-ші батальонының жаяу әскеріне жетті. Сонымен қатар, олар Дейр Тувейфте оңтүстік-шығыста 10-шы батальон, Лондон полкіне, Бейт Небалада 5-ші батальон, Бедфордшир полкіне және Балд Хиллде Императорлық түйе корпусының бригадасына қарсы да ілгеріледі. Вильгельмада Осман күштері штыкпен шабуылға дайындалды, бірақ 272-ші бригаданың Корольдік далалық артиллериясының пулеметтері мен Льюис пулеметтері оларды тоқтатты. Британдықтар екі жақтан да қарсы шабуыл жасап, Осман әскерлерін Рантьеге қайта шегінуге мәжбүр етті.

Британ империясының байланыс желілеріне қарсы шабуылдар

Ішкі аймаққа қарай, британдық байланыс желілеріне тағы бір күшті шабуыл жасалды. Османдық 16-дивизиясы жазықта, ал 19-дивизиясы төбелерде Рамледен британдық байланыс желілеріне шабуыл жасады. Бұл қарсы шабуылдың мақсаты – британдық әскердің екі дивизиясын жойып, олардың байланыс желілерін кесіп тастау болды. Шабуыл британдық майдан шебіндегі әлсіз жерді пайдаланып жасалды. Бұл әлсіз жер Бейт-Ур-эль-Тахтадағы сирек орналасқан атты әскер дивизиясының сол жағы мен Шилтадағы 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының оң жағы аралығында болды. Османдық 19-дивизиясы 27 қарашада осы әлсіз жерді тауып, ашық жабдықтау желісіне шабуыл жасады, атты әскер дивизиясының оқ-дәрі колоннасының бір бөлігін жеңіп, 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының оң жағындағы бекетті басып алды. 7-атты бригадаға майдан шебіндегі әлсіз жерге енуге бұйрық берілді. Олар 28 қараша күні таңертең Османдық 19-дивизиясының шабуылына ұшырады, бірақ басқа Османдық бөлімшелерінің шабуылына жол бермеді. Күрес кезінде қысым азайып, біраз жер қайтарылды, бірақ Осман әскері атты бригаданы батыс жақтан айналып өтуге тырысты. Норфолк полкінің 5-батальоны Шилтадан шығарылды, бірақ 52-ші (Төменгі Шотландия) дивизиясының 155-ші (Оңтүстік Шотландия) бригадасының жаяу әскері, алмастыру процесінде, майданға оралып, әлсіз жерді жауып, Осман әскерлерін байланыс желісінен кері итерді. Бейт-Ур-эль-Тахтаның оңтүстігінде 4-жеңіл атты бригада қауіпті позицияны қамтыды, себебі 8-ші және 6-шы атты бригадалар арасында байланыс болмады. 5-атты жасақ бригадасына өз дивизиясына қайта қосылуға бұйрық берілді, 10-шы жеңіл атты полк 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясының бағынысында қалды. 3-жеңіл атты бригада Эль-Бурдждан батысқа қарай Берфилияға қарай жорық жасады. Алғашқы бекеттерге қысым тым күшті болды, қысқарған атты әскер дивизиясы Уәди Зейтке қарай шегінді, бірақ оларды қуған Осман күштері кенеттен 11-ші жеңіл атты полкімен тоқтатылды. 4-жеңіл атты бригада 7-атты бригадамен бірдей бағытпен қозғалды, бірақ Эль-Бурджге жақын жерде жол отпен тосылғанын анықтады. Бригад генерал Грант Барроуға есеп беріп, Бейт-Ур-эль-Тахтаның оңтүстігіндегі бригадаға 6-атты бригадаға көмектесуді бұйырды. 11-ші жеңіл атты полкі екі пулеметпен Бейт Ур ел Фокадан оңтүстік-батысқа қарай Уәди Зейтті ұстап тұру үшін алға жылжытылды. Бұл операциялар 28 қарашада британдық және австралиялық No. 1 және 111-ші эскадрильяларының бірлескен күштерімен Түл Керам әуежайына әуеден шабуыл жасау арқылы қолдау көрсетілді. Шабуыл келесі күні таңертең және кешке қайталанды, одан кейін неміс ұшақтары Юлис әуежайын бомбалап, No. 113-ші эскадрильяның кеңсесіне тиді. Атты әскер дивизиясы 74-ші (атты әскер) дивизиясымен алмастырылды; төрт атты әскер бригадасының орнына екі жаяу әскер бригадасы қойылды, нәтижесінде мылтық саны алты есеге артты. Австралияның атты әскер дивизиясының қосымша күштерімен Османдық әскерінің барлық қарсы шабуылдарын тоқтатуға жеткілікті әскерлер болды.

1 желтоқсанда Бейт-Ур-эль-Тахтада қарсы шабуыл

1 желтоқсанда сағат 01:00-де Османдық 19-дивизиясының батальоны қол гранаталарымен қаруланған Бейт Ур эль Тахтада 157-бригадаға, ал Эль Бурдждің солтүстік-шығысында 3-жеңіл ат бригадасына шабуыл жасады. Бейт-Ур-эль-Тахтаға екі рет шабуыл жасағаннан кейін, олар 5-батальонның, 52-ші (Төмендік) дивизиясының, қатты әлсіреген жаяу әскер ротасын ауылдың алдындағы қырқадан ығыстырып шығарды, бірақ 04:30-ға қарай олар позицияны қайта басып алды. Эль-Бурдждің солтүстік-шығысындағы 8-жеңіл ат әскері полкі, таяқша гранаталарымен қаруланған жаудың төрт шабуылына тойтарыс берді. 3-жеңіл ат бригадасына қосылған 5-атты ескер полкінің Корольдік Глостершир гусарларының эскадрильясы желідегі бос орындарды толтыру үшін асығып келді, ал Гонконг батареясы отқа кірісті. Оларды 4-батальон, Корольдік шотландтық фюзилерлері және Бейт-Сирадан келген бомбалаушылардың шағын тобы күшейтті, олар Османдық әскері жаңа шабуылды бастағанда келді. Британдық бомбалау тобы Османдық бомбалаушыларға шабуыл жасап, қызу шайқастан кейін оларды кері шегіндірді. Османдықтар табандылықпен шабуылдауды жалғастырды, ал 4-шотландтық фюзельерлерінің тағы бір ротасы келді. 3-жеңіл ат бригадасының нысаналы атысымен және фюзильерлердің бомбаларының күшімен бірігіп, Османдық әскерін кері шегінуге және бекініске түсуге мәжбүр етті. Таң атқанда олар қарсылық көрсетуді тоқтатты. Бұл шайқаста бүкіл Османдық батальонының тұтқынға түскені немесе қаза тапқаны хабарланды. Бұл шешуші шайқас болды; егер Эль-Бурдж басып алынған болса, британдықтар Берфилиядан жоғары қарай созылатын жолды қолдану мүмкіндігінен айырылар еді, ал Бейт-Нуба–Бейт-Сира аңғары қорғаныссыз қалған болар еді. Иерусалимге жасалған жаяу әскердің негізгі шабуылының сол жақ фланкі ашылып, Наблус жолына жасалған қысым әлсіреген болар еді.

1 желтоқсанда Неби Самвилде қарсы шабуыл

1 желтоқсанда Неби Самвиллге жасалған келесі шабуылдар тойтарылды, Османдық жетінші армия ауыр қатыгездіктерге ұшырады.

Иерусалимнің басып алынуы

1 желтоқсанға қарай Иерусалим үшін шайқас дерлік аяқталып қалды. Осман әскері қарсы шабуылдарының нәтижесінде ешқандай аумақты басып ала алмады, ал алға жылжыған британдық әскерлер Иерусалимге жақын бекінген шаршаған әріптестерін сәтті алмастырды. 2 желтоқсанда XXI корпустың XX корпусымен ауыстырылуы аяқталды, 10-шы (Ирландия) дивизиясы 52-ші (Төмендіктер) дивизиясын алмастырды. 3 желтоқсанда 16-шы батальон, Девоншир полкі, 229-шы бригада, 74-ші (Жауынгерлік) дивизиясы Бейт Ур-эль-Фоқаны қайта басып алды. Бұл жаяу әскер шабуылы Вади Зейттің басынан сағат 01:00-де басталды, ал 03:30-ға қарай 17 тұтқын және үш пулеметпен бірге ауыл басып алынды. Позицияны ұстап тұру мүмкін емес еді, себебі ол биік жердегі Османдық позицияларынан көрінетін. Бомбалау және қолға-қол соғыс таң бойы жалғасты, батальон 300-ге жуық жарақаттанғандармен шегінді. Четвод содан кейін Моттке 8 желтоқсан таңына дейін Иерусалимнің оңтүстігіне позицияға жету үшін мүмкіндігінше жылдам ілгерілеуге бұйрық берді. Мотттың алдыңғы қатарлы тобы 5 желтоқсан түнінде Хебронның солтүстігіне ақырып жылжыды. 7 желтоқсанда Мотт отряды Бейтлехемді қорғап тұрған Османдық позициясымен байланыс орнатты, бірақ нашар ауа райы ілгерілеуге кедергі келтірді. Мотт отряды 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясының оң жақ фланкін жабу және Иерусалимнен Иерихонға дейінгі жолды кесу үшін солтүстікке қарай жылжу керек еді. Бас штабтың тікелей бұйрығына қарамастан, Мотт отряды 7 желтоқсанда Бетлехемнің оңтүстігіндегі Хеброн жолында болды. Мотт 7 желтоқсан кешінде Бетлехемнің оңтүстігіндегі Соломон бассейндерін басып алуға жетті. 8 желтоқсан таңында Осман артиллериясы Мотт отрядының өтуі керек болған жол торабына оқ атуды бастады. Бетлехемге жақын Османдық батареясынан дәл оқ жауғандықтан, алға жылжуға немесе жауап беруге мүмкін болмады, сондықтан отряд күтті. Шамамен түскі уақытта корпустың командирі Четвод отрядқа жылжуға бұйрық берді. Мотт ақыры Бейт-Жала мақсатына сағат 16:00-де шабуыл жасады, бірақ Осман әскері бұған дейін шегініп кеткен еді. Олар кешке дейін ілгерілеуді жалғастырып, Османдық қорғанысынан толықтай босады. Шешу сәтінде Мотт отряды 60-шы (Лондон) дивизиясының оңтүстік фланкін қорғай алмады, бұл лондондықтарды күндіз тоқтауға мәжбүр етті, себебі флангадан оқ жаудырса, кез келген ілгерілеу өте қымбатқа түсер еді.

Иерусалимнің берілуі

8 желтоқсанда аяқталмайтын сияқты жаңбыр жауып тұрғанда, Иерусалим Осман империясының қорғауынан шықты. ХХ корпусының командирі Четвод, Бульфинге (ХХІ корпусының командирі) орнына келген соң, 8 желтоқсанда Иерусалимнің батысындағы биіктіктерді басып алып, соңғы шабуылды бастады. Иерусалимнің мэрі Хусейн Салим әл-Хусейн, Османдық губернатордың қаланы 2/19-шы батальонның сержанттары Джеймс Седжвик пен Фредерик Хуркомбқа тапсыру туралы хатын 1917 жылдың 9 желтоқсанында таңертең Иерусалимнің батыс шебінен тыс жерде жеткізуге тырысты. Алленбидің бас күші алдында барлауда болған екі сержант хатты қабылдаудан бас тартты. Соңында, оны 180-ші (2/5-ші Лондон) бригадасының командирі, бригадир генерал С. Ф. Уотсон қабылдады. Иерусалим ЕЭФ-тің толық қоршауына жақын болды, бірақ Осман әскерінің бөлімдері 9 желтоқсанда Зәйтүн тауында қысқа ғана уақытқа бекінді. Олар келесі күні түстен кейін 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясымен жеңіліп қалды.

Бас тарту мәтіні

Қаланың қоршауының ауырлығына және осы бейбіт ел сіздің ауыр қаруларыңыздан шеккен қайғы-қасіреттерге байланысты, сондай-ақ осы өлімге алып келетін бомбалар қасиетті орындарға тиеді деген қорқыныштан, біз Иерусалим қаласын Иерусалим қаласының әкімі Хусейн әл-Хусейни арқылы сіздерге тапсыруға мәжбүрміз, сіздердің Иерусалимді біз бес жүз жылдан астам уақыт бойы қорғағандай қорғайтындарыңызға үміттеніп. Бұл жарлықты Иерусалимнің мутасаррифі Иззат қол қойды.

Нахр-эль-Аужаның арғы жағындағы екінші шабуыл Яффа шайқасы

Алленбиге Жерорта теңізінен басталатын қорғаныс шебін құру қажет болды, оны оның оң жақ қанаты Өлі теңізде бекітілгеннен кейін, лайықты қауіпсіздікпен ұстауға болады. Ұлыбритания империясының берік шебін нығайту үшін, Османның сегізінші армиясының үшінші және жетінші жаяу әскер дивизияларын Яффа қаласының солтүстігіндегі Нахр-эль-Ауджадан шегіндіру қажет болды. XXI корпустың үш жаяу әскер дивизиясы 7 желтоқсанда жағалау жазығында бөлімдерін орналастыруға кірісті. 75-дивизия оң жақта, 54-дивизия (Шығыс Англия) ортада, ал 52-дивизия (Төмендіктер) жағалауда орналасты. 162-ші (Шығыс Мидленд) бригадасының жаяу әскерлері 11 желтоқсанда майдан шебіндегі Жаңа Зеландия атты әскер бригадасын алмастырды. Нахр-эль-Ауджаны басып алуға белсенді қатысқан атты әскерлер Аюн-Кара маңындағы лагерьке қайта оралды. Иерусалимнің тапсырылуынан кейін екі аптадан соң, әскери амалдар осы науқанның соңғы шабуылымен жаңадан басталды. Бірақ дайындықтар Нахр-эль-Ауджаның оңтүстік жағалауындағы батпақты және сулы жердің тоңған күйінен қиындыққа тап болды. Сонымен қатар, 19 және 20 желтоқсанда жауған жаңбыр өзенді көтеріп жіберді. Мұлеббистен теңізге дейін өзеннің ені кең, ал тереңдігі әртүрлі, тек Шейх Муанис деп аталатын өзен сағасындағы броды бар. Өзеннің солтүстігінде құмды төбелерден екі биік тіктеулік өзенге қарай созылып жатыр. Олар шығыстағы Хурбет-Хадрадағы зардап шеккен тас көпірге және батыстағы Жеришеге жақын орналасқан Шейх Муанис ауылына қарап тұрды, онда арнаны бөгеттеген шағын гидроэлектростанция орналасқан. Османның сегізінші армиясы қараша айында шабуылдаушылар қолданған барлық маңызды жерлерді бақылап, берік позицияларды ұстады. Олар екі тіктеулікті де, сондай-ақ Нахр-эль-Ауджаның сағасындағы броды бақылап тұрды. Олар Хурбет-Хадраның шығысына қарай созылған және өзеннің оңтүстік жағалауын қамтыған, Bald Hill және Мұлеббис кіретін шепті де ұстады. Жаяу әскердің артиллериясы өтуі үшін уақытша көпірлер салынды. 23 желтоқсанда 52-ші (Төмендіктер) және 54-ші (Шығыс Англия) дивизиялары жағалау бойымен одан да ілгері жылжыды, ал алдыңғы қатардың сол жағы Яффадан солтүстікке қарай Арсуфқа жетіп, маңызды Османдық қорғаныс позицияларын басып алды. Олар британдық соғыс кемелерінің артиллериялық атысымен қолдау көрсетілді. 300 тұтқынға алынды, көптеген Османдықтар штыкпен қаза табады, ал британдық жаяу әскері 100 адамдық шығынға ұшырады.

Иерусалимді қорғау

Британдықтар ресми түрде "Иерусалим операцияларының" құрамына кіретін үш шайқастың бірі – Неби Самвил шайқасы және Яффа шайқасымен бірге, бұл қақтығыс Осман әскерлері қарсы шабуылдар бастағаннан кейін бір ай өткен соң, 1917 жылдың 26-30 желтоқсаны аралығында болды. Османдық 7-ші армия Иерусалимді эвакуациялағаннан кейін, британдық XX корпусы Иерусалимнің солтүстігі мен шығысында Иерусалимнен Иерихонға және Иерусалимнен Наблусқа дейінгі жолдармен өтетін шепті ұстады. Бұл шеп батысқа қарай Бейт-Ур-эль-Фока мен Суффаға дейін созылды. Алленби 4 желтоқсанда Соғыс кеңсесіне жазған хатында Бирехті басып алуға ниеттенгенін білдірген. Британдықтар 27 желтоқсан күні сағат 01:30-да Осман әскерінің қарсы шабуылына дайын тұрды, ол Наблус жолындағы 60 (2/2 Лондон) дивизиясының 179-шы (2/4 Лондон) бригадасының жаяу әскеріне тиді. Осман әскерінің бастапқы мақсаты, олардың бастапқы позицияларының алдында орналасқан Неби Самвейл кіретін ауылдар желісі болды. Олар Наблус жолынан шығысқа қарай, Иерусалимнің солтүстігінде орналасқан және 60-шы (2/2 Лондон) дивизиясымен қорғалған Телль-эль-Фуль төбесіне бағытталды. Османдықтардың Телль-эль-Фульға жасаған шабуылы британдықтардың алғы шебін кері шегіндіріп, бірнеше маңызды нысандарды басып алды. Бұл қақтығыс екі күнге созылды және нәтижесіз аяқталды. Келесі күні XX корпусының қолбасшысы Четвод 10-шы (Ирландиялық) дивизияға Рамаллаға қарай шабуыл жасауға бұйрық берді. 29 желтоқсанда 60-шы (2/2 Лондон) және 74-ші (Ейманри) дивизияларына 53-ші (Уэльстік) дивизия қосылды. Британдық жаяу әскерінің жалпы шабуылы фронттың оң жағын және сол жағын жылжытты.

Үгіт-насихат науқанының қорытындылары

Жаңадан құрылған, стратегиялық тұрғыдан берік британдық қорғаныс шебі 1918 жылдың қыркүйек айының ортасына дейін, Дамаск пен Алеппоға жасалған шабуылға дейін сақталды, бұл шабуыл осы театрдегі соғысты аяқтады. Ол Жерорта теңізінің жағалауынан басталып, Иерусалимнің солтүстігі мен шығысына қарай созылды. 1918 жылдың ақпан айының ортасында Иордан аңғарындағы Иерихон қаласы басып алынып, шептің шығыс бөлігі Өлі теңізге дейін бекітілді. Палестинадағы аумақтық үлкен табыстар Батыс майданындағы Камбрейдегі британдық экспедициялық корпусының шабуылымен салыстыруға келмейтін. 20-30 қарашада Фландрияда болған шайқас ауыр шығынмен аяқталып, ешқандай нәтиже бермеді. Француз армиясы әлі де күрделі бүліктерден кейін қалпына келмеген еді, итальяндықтар Капоретто шайқасында жеңілді, ал Ресей большевик революциясынан кейін соғыстан шықты. Алленбидің шабуылы салыстырмалы түрде айтарлықтай аумақтық табыстарға жетті, Бағдадты және Месопотамиядағы Басрадағы мұнай кен орындарын қорғауға көмектесті, араб көтерілісін ынталандырды және Осман армиясына орны толмас зиян келтірді. Иерусалимді қоршаған төбелерде эпизодтық шайқастар жалғасты. Рождество күні Фалькенхайн тағы да қарсы шабуыл жасады, ол ауыр шығынмен тойтарылды. АҚШ газеттері де крест жорықтарына сілтеме жасады, әсіресе Нью-Йорк Геральды (суретке қараңыз), онда 1244 жылы Иерусалим соңғы рет мұсылман емес үкімет астында болған кезде, Әл-Салих Әйюб басқаратын түрік әскері франктерді жеңгені айтылған. Италия саясатының секулярлық топтары жеңісті крест жорығы деп сипаттады, бірақ бұл терминге секулярлық және заманауи мағыналар берді: әскери оқиға Антантаның азаттық пен өркениет атынан неміс "мәдениетінің" қатыгездігіне қарсы крест жорығының бір бөлігі деп есептелді, бұл Ұлы соғыс үгітінің кең таралған бейнесі, ол жауды қаралап көрсетуге негізделген. Әртүрлі көзқарастарға байланысты, итальяндық католик дін қызметкерлері мен миряндары теологиялық және доктриналық себептерге байланысты крест жорығының идеологиясын ашық қолданудан тартынды: Иерусалимді басып алу Антанта жүргізген әділ соғыстың бір бөлігі болды, бірақ оны крест жорығының қадамы немесе қорытындысы деп санауға болмайды. Ұлыбритания 1948 жылы Палестина мандаты аяқталғанға дейін Иерусалимді басып ала берді.