Кіріспе

Қаптамалы жануарлар түрлері

Солтүстік қоңыр бандикут (Isoodon macrourus) – қаптамалы жануарлардың бір түрі, Австралияның солтүстік және шығыс жағалауларында және Жаңа Гвинеяға жақын аралдарда ғана кездеседі. Алайда, ол құрлықтың ішкі аймақтарына шалқап таралмайды. Солтүстік қоңыр бандикуттың кері қапшығы бар, сондықтан ол қазғанда топырақпен толмайды. Бұл бандикуттың құлақтары қысқа, дөңгелек, мұрны қысқа болады. Солтүстік қоңыр бандикутты оңтүстік қоңыр бандикуттан ажырату қиын. Екі түрдің де мөлшері әртүрлі – солтүстік қоңыр бандикут ірілеу, ал оңтүстік қоңыр бандикут тек Австралияның оңтүстік жағалауында таралған. Солтүстік қоңыр бандикут – Австралияның қалалық жерлерде тіршілік ете алатын, жер бетінде қоныстануға бейімделген сирек сүтқоректілердің бірі. Оның тамақтану және тіршілік ету талаптарының жалпыланған сипаты, сондай-ақ жоғары репродуктивтік қабілеті, қалалық ортада түрдің тірі қалуына көмектеседі. Солтүстік қоңыр бандикут жекелеген ұяларды немесе үйлерді жерде салады, олар шөп және бұтақтардан тұратын қарапайым үйінділерден құралады, жақсы жасырынып, су өткізбейді. Ішкі жағы қуыс және тек бір бандикутқа сыйымды. Кейбір бандикуттар ағаштардың ойықтарын немесе тастап кетілген қоян тесіктерін баспана ретінде пайдаланады. Алайда, жалпы алғанда, солтүстік қоңыр бандикут төмен өсімдік жамылғысы бар жерлерде үй салуға бейім. Солтүстік қоңыр бандикут – барлық жейтін жануар. Ол жәндіктер, құрттар, жидектер және шөп тұқымдарын жейді. Азық-түлік тапшы болған кезде, ана бандикут балаларын жеуі мүмкін. Бұл қаптамалы жануар түнде жалғыз тамақ іздейді және өте сезімтал иіс сезу қабілетіне ие. Бұл оған ашық жерде немесе жер астында жатқан тамақты табуға мүмкіндік береді. Алайда, түнде аң аулаудың да салдары бар. Бандикут Австралияда кездесетін түнгі мысықтар, түлкілер және сұрғырлар үшін жем болып табылады.

Өмірбаян

Солтүстік қоңыр бандикут өз аумағын ұқыпты белгілеп, сақтайды. Оның құлақтарында, аузында, қапшығында және клоакасында иіс бездері бар. Бандикуттар әлеуметтік жануарлар емес және анасы мен балаларынан басқа топта өмір сүрмейді. Солтүстік қоңыр бандикут жыл бойы көбейеді. Орташа ұяда 2-4 бала болады. Олар сүтқоректілер болғандықтан, жаңа туғандары терісі жоқ және жетілмеген, сондықтан анасының қапшығында кең дамудан өтеді. Жүктілік мерзімі (12,5 күн) – барлық сүтқоректілер арасындағы ең қысқасы. Еркек бандикуттар I. macrourus балаларына күтім жасауда маңызды рөл атқармайды. Бандикут атауы олардың сысқанға ұқсас сыртқы түріне байланысты қойылған. Бұл атау "панди коку" деген үнді сөзінен туындаған, ол "шошқа сысқан" деген мағынаны білдіреді.

Қорғау мәртебесі

Өткен ғасырда Австралияға қоян мен малдың еуропалықтар тарапынан әкелінуінен кейін солтүстік қоңыр бандикуттың саны азайды. Бұл тағам мен мекен үшін тікелей бәсекелестікті күрт күшейтті. Бандикут популяциясы кішкентай жануарларды жейтін түлкі мен мысықтардың енгізілуінен одан да зардап шекті. Олардың қоныстану ареалының азаюы небәрі 1-2% болғандықтан, зерттеу нәтижесінде бұл түр жоғары жауын-шашын жасайтын, азау жиілігі төмен және өсімдік жамылғысы мол аймақтарға қарай тарылып бара жатыр деген қорытындыға келді. Ал өз жерінде әлі де тіршілік ететіндер үшін бұл маңызды тағам. Оны ыстық көмір және дала шөптерімен толтырып, қағаз қабығымен жауып, жер астындағы пеште пісіреді.