Кіріспе

Хадсон Стук (4 қараша 1863 – 10 қазан 1920) – британдық туған, АҚШ-та епископ діни қызметкері, әлеуметтік реформатор және таушы болған адам. Гарри П. Карстенспен бірге ол 1913 жылғы маусымда Оңтүстік шыңы арқылы Деннали (МакКинли тауы) шыңына сәтті көтерілген алғашқы экспедицияны жетекшілік етті. Ол Аляскадағы жылдары туралы бес кітап жариялады. Оның Деннали тауына көтерілуі туралы есебі де бар екі естелік кітабы 1988 жылы қайта басылды. Стук Лондонда дүниеге келді және Лондон Король колледжін бітірді. 1885 жылы АҚШ-қа көшіп келіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Техаста бірнеше жыл каубой және мұғалім болып жұмыс істегеннен кейін, ол теологияны оқу үшін Оңтүстік университетіне түсті. Бітірген соң, епископ шіркеуінің діни қызметкері болып бекітілді. 1904 жылы Аляскаға көшіп келіп, Юкон архидиаконы қызметін атқарды, шіркеудің миссионері және "ер жүрек христиандық" идеологиясының жақтаушысы болды. Ол Аляскадағы Юкон фортында пневмониядан қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Стук Англияның Лондон қаласында Джеймс және Джейн (Хадсон) Стуктардың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Вестборн Парк мемлекеттік мектебінде және Лондон Корольдік колледжінде білім алды. Үлкен өмірге ұмтылыспен, 1885 жылы Техас штатына көшіп, Джункшн-Сити маңында ковбой болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, Копперас-Крик, Сан-Анджело және Сан-Маркос қалаларындағы бір бөлмелі мектептерде сабақ берді. Алғашқы жылы Стук Фербанксте шіркеу, миссионерлік станция және аурухана құрды – кеншілер мен олардың ілесушілерімен толы жаңа қала. Кейбір қызметкерлер алтын асығы тоқтаған Клондайктан келді. Кішкентай ауруханада менингит, тайфус және солтүстікте жиі кездесетін пневмония сияқты аурулар емделді. 1905 жылы миссионер ретінде пастор Чарльз Э. Беттичер кіші Аляскада Стукқа қосылды. Келесі он жылда олар Танана аңғарында көптеген миссионерлік станциялар құрды: Ненанада (1907 жылы салынған Сент-Марк миссиясы және Тортелла мектебі), Чена тума халқының ауылындағы Сент-Барнаба, Салчадағы Сент-Люк және Ток маңындағы (бұрын Танана өткелі деп аталған) Танакросстегі Сент-Тимоти. Олардың барлығы аймақтың Аляска тума халқына қызмет етті. Арктикалық аймаққа жақын орналасқан шалғай станцияны көп жылдар бойы епископ әйел миссионерлері басқарды, олардың ішінде Диаконесса Клара М. Картер және Клара Хайнц болды. Миссионерлік станция өзеннің екі жағында қоныстанған Коюкон және Инупиат тайпаларына қызмет көрсетті. Соңғылары Кобък өзенінен төменгі аймақтардан келген. Осылайша миссионерлерге екі тайпаның тілін үйрену қажет болды. Экспедиция таудың биіктігін анықтау мақсатында оның шыңында атмосфералық өлшемдер жасады. Шыңындағы анероид барометрі 13,175 дюйм, қайнау температурасы 174,9 градус, ал сынап барометрі 13,617 дюйм көрсетті. Алкогольдік ең төменгі температураны тіркеуші термометр 7°F көрсетті. Бұл өлшемдер, Форт Гиббон мен Валдесте алынған басқа да өлшемдермен бірге, АҚШ Геологиялық қызметінің топографиялық инженері К.Э. Гриффинмен өңделді, нәтижесінде Деналидің биіктігі 20 384 фут деп есептелді. 2015 жылы АҚШ Геологиялық қызметі өлшеген нақты көрсеткіш – 20 310 фут. Олар сондай-ақ таудың шыңына алты фут биіктіктегі крест орнатты. Экспедиция базалық лагерьге оралғаннан кейін Стук Фербанкске хабаршы жіберіп, таудың шыңына жеткендерін хабарлады. Оның жетістігі 1913 жылғы 21 маусымда «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланып, бүкіл елге тарады. Стук қазан айында Епископаль шіркеуінің Бас жиналысына қатысу үшін Нью-Йорк қаласына бару жоспарланған. Бұл оған тауға көтерілу туралы әңгімелеуге тағы бір мүмкіндік берді. 1919 жылы ол Корольдік географиялық қоғамның «Бэк» сыйлығымен марапатталды.

Кейінгі өмірі

20-ғасырдың басында Эпископальдық шіркеудің қалың жерлерде құрған бірнеше миссионерлік шіркеулері Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Стук Алясканың жергілікті жастарын білім алуға ынталандыра берді, 48 штатта оқу үшін стипендиялар мен демеушілер табуға көмектесті. Мысалы, Джон Фредсон – Алясканың алғашқы жоғары мектепті бітіріп, содан кейін колледжді аяқтаған азаматы болды. Стук пен Эпископальдық шіркеутің қолдауымен ол Теннесси штатындағы Оңтүстік университетіне оқуға түсті. Аляскаға қайтқаннан кейін ол гвичин халқының басшысы болды. 1941 жылы ол өз халқының дәстүрлі жерлерін қорғау үшін Венеция үнді резерватына федералдық мәртебе беруге қол жеткізді. Уолтер Харпер Филадельфиядағы медицина институтына қабылданды, бірақ Аляска жағалауында кемесі батып, жолда қаза тапты. Стук өмірінің соңына дейін Аляскада дін қызметкері болып жұмыс істеді, Алясканың жергілікті тұрғындары мен американдық қоныс аударушыларға қызмет етті. Көптеген миссионерлер сияқты, ол да үйленбеді. Ол Форт-Юкон қаласында пневмониядан қайтыс болды. Өзінің тілегі бойынша ол сол жердегі жергілікті зиратқа жерленді.

Мұра мен құрмет

Нью-Йорк қаласындағы Әулие Иоанн соборында оның құрметіне еске алу рәсімі болды.