Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африка саясаткері (1841–1926)
South African politician (1841–1926)
Джон Ксавье Мерриман (15 наурыз 1841 – 1 тамыз 1926) – Оңтүстік Африка саясаткері, 1908 жылдан 1910 жылға дейін Кейп колониясының он бірінші премьер-министрі қызметін атқарды. 1910 жылы Оңтүстік Африка одағы құрылғанға дейін ол Кейп колониясының соңғы премьер-министрі болды.
John Xavier Merriman (15 March 1841 – 1 August 1926) was a South African politician who served as the eleventh Prime Minister of the Cape Colony from 1908 to 1910. He was the last prime minister of the Cape Colony before the formation of the Union of South Africa in 1910.
Ерте өмір
Ол Англияның Сомерсет графтығындағы Стрит қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Натаниел Джеймс Мерриман, Стрит приходының пасторы және кейін Грэмстаунның үшінші епископы болды, ал анасы – Джон Джеральд Поттердің тәтесі, Джулия Поттер еді. Ол 8 жасында 1849 жылы ата-анасымен бірге Кейп колониясына көшіп келді. Кейптаундағы Рондебош діни колледжінде, содан кейін Англиядағы Радли колледжінде білім алды. 1861 жылы Оңтүстік Африкаға оралып, 1869 жылы саясатқа қатысты. Сол кезде саясаткерлер көбінесе табыс табу үшін қосымша жұмыс істеуге мәжбүр болды, ал Мерриман түрлі мамандықтарды сынағаннан кейін – геодезист, кенші, зауыт директоры, саудагер – Шонгезихтте шарап шаруасымен айналысып, сенімді қосалқы кәсіп таба алды.
He was born in Street, Somerset, England. His parents were Nathaniel James Merriman, curate of the parish of Street and later third Bishop of Grahamstown, and his wife Julia Potter, aunt of John Gerald Potter. He emigrated to the Cape Colony with his parents in 1849, aged 8. He was educated at the Diocesan College in Rondebosch, Cape Town, and then at Radley College in England. He returned to South Africa in 1861 and entered politics in 1869. At the time politicians normally needed to rely on a supplementary career for income, and Merriman found a secure secondary occupation as a wine farmer at Schoongezicht, Stellenbosch, after having unsuccessfully tried a range of different professions, from surveyor to prospector to factory manager to merchant.
Саяси мансап
Мерриманның өміріндегі "басты мақсаты" – парламент болды, және оның парламенттік мансабы (50 жылдан астам) Кейп тарихындағы ең ұзақ мансаптардың біріне жатты. Осы кезеңде ол көрнекті шешендігімен, көркем тілмен және өткір зирыққандығымен танымал болды, бірақ сонымен қатар көзқарастарының күрт өзгеруімен және тұрақсыз мінезімен де көзге түсті.
The "great object" of Merriman's life was parliament, and his parliamentary career (over 50 years) was one of the longest in Cape history. During this time he gained a reputation for great eloquence, elegant epithet and a brilliant wit, but also for erratic volatility with dramatic changes in his views.
Жауапты үкімет (18691878)
Ол парламентке кірген кезде Кейп колониясы өкілдік үкіметке өту кезеңінде еді. Кейп Парламентінде ол алдымен Намакваланд, содан кейін Вудхаус және ақырында Виктория Вест округін өкілдік етті. Ол өзінің мансабын консерватор және "Жауапты үкіметке" қарсы ретінде бастады (сайланған немесе "жауапты" атқарушы билік, тағайындалған емес), ол 1872 жылы Кейп колониясында сәтті қол жеткізілгенге дейін. Содан кейін ол Кейптің алғашқы сайланған үкіметіне қарсы оппозицияның жетекшісі болды. Алайда, 1875 жылға қарай ол толыққандай өзгерді, ал жауапты үкімет қозғалысының жетекшісі, қазір Кейптің бірінші премьер-министрі Джон Молтено, жас Мерриманның қабілетін мойындап, оны өз кабинетіне шақырды. Ол 1875 жылдан 1878 жылға дейін Молтено үкіметінде қызмет етті, онда Кейп тарихындағы ең ірі инфрақұрылымдық кеңейтуді жүзеге асырды. Мерриманның әкімшілік дағдысы кейін Молтеноға Кейптің жаңа теміржол және телеграф жүйесін ілгерілетуге, парламент арқылы Оңтүстік Африканың алғашқы суару заңын (1877) өткізуге және Кейптің ішкі істерін британ үкіметінің араласуынан қорғауға сенім артуға мүмкіндік берді. Мерриман Молтеноны Лорд Карнарвонның Оңтүстік Африканың әртүрлі мемлекеттеріне Конфедерацияны күштеп таңуға жасаған ойсыз әрекетіне қарсы тұруда белсенді түрде қолдады. Колониялық кеңсе 1878 жылы сайланған Кейп үкіметін құлатты және Конфедерация жобасы болжағандай сәтсіз аяқталғанға дейін Фенгу Гкалека, Англо-зулу және Бірінші Бур соғыстарын тудырды. Мерриманның Колониялық кеңсе әрекеттеріне деген наразылығы ұзаққа созылған империализмге қарсы сезімге айналды.
At the time that he entered parliament, the Cape Colony was in the transition stage of representative government. In the Cape Parliament, he represented, firstly the district of Namaqualand, then Wodehouse and finally Victoria West. He began his career as a conservative and an opponent of "Responsible Government" (government by an elected or "responsible" executive, rather than an appointed one), until it was successfully attained for the Cape Colony in 1872. He then became a leader of the opposition to the Cape's first elected government. By 1875 however, he had converted completely, and the leader of the responsible government movement, now the Cape's first Prime Minister, John Molteno, recognised the young Merriman's competency and invited him to serve in his cabinet. He thus served in the Molteno government from 1875 to 1878, where he oversaw the biggest expansion of infrastructure that the Cape had ever undergone. Merriman's extraordinary gift for administration later led Molteno to trust him with pushing ahead the Cape's new railway and telegraph systems, in piloting the first South African Irrigation Act (1877) through parliament, and in protecting the Cape's internal affairs from any British government interference. Merriman vigorously supported Molteno in rejecting Lord Carnarvon's ill considered attempt to enforce a Confederation on the various states of southern Africa. The Colonial Office eventually overthrew the elected Cape Government in 1878, and forced the Fengu Gcaleka, Anglo Zulu and First Boer Wars, before the Confederation scheme finally failed as predicted. Merriman's shock at the actions of the Colonial Office developed into lasting anti imperialist sentiments.
Қарсылық және оқшаулау (18791890)
Мерриман тез арада Колониялық кеңсе тағайындаған, жаңа империалистік про-Кейп премьер-министрі сэр Джон Гордон Сприггтің басты қарсыласына айналды. Либералдардың жетекшісі болған Мерриман, Сприггтің "банту саясатына" және дискриминациялық қарусыздану заңына шабуыл жасады, бұл Басуто қарулы соғысының басталуына себеп болды. Спригг үкіметі сондай-ақ Басуто қарулы соғысын тудырды, бірақ оны аяқтауға қол жеткізе алмады. Губернатордың тағайындамасымен келген Сприггтің жергілікті халықтан қолдауы аз болды, ал губернатор сэр Генри Бартл Фрере Лондонға дұрыс емес мінез-құлқы үшін шақырылғанда, оның үкіметі құлады. Спригг үкіметі құлағаннан кейін, оппозицияны басқарғанына қарамастан, өзгермелі Мерриман жаңа премьер-министр болып тағайындалмады, оның орнына "сенімді" Томас Чарльз Сканлен осы лауазымға көтерілді. Мерриман кейіннен 1881 жылдан 1884 жылға дейін Сканлен министрлігінде қызмет етті, оның жеке хатшысы сол кезде ескі досының ұлы, Генри Латэм Кэрри болды. Сканлен министрлігінде қызмет еткен кезінде Мерриман, ықпалды африканерлік "Бонд" партиясының жетекшісі Ян Хендрик Хофмейрді нәсілдік алауыздықты күшейткені үшін сынап, оның парламенттегі құпия жұмысы үшін оны "тышқан" деп атады. Мерриман Хофмейрге жеке ренжісі болмаса да, Хофмейр Сканлен үкіметін құлатты (демек, ол буарлардың Бечуаналендті басып алуына қарсы болды) және Мерриманды толығымен кешіруге ондаған жыл кетті. Бұл өкпе Мерриманның мансабына қымбатқа түсті және алдағы жылдары бірнеше рет премьер-министр болуына кедергі келтірді. 1884 жылдан 1890 жылға дейін ол Үпингтон және екінші Спригг министрлігінің бас тартқан либералды сыншысы ретінде жұмыс істеді, оның достары Дж.В. Зауэр және Джеймс Молтено ғана оны қолдады.
Merriman swiftly became the leading opponent of Sir John Gordon Sprigg, the new pro imperialist Cape Prime Minister appointed by the Colonial Office. Now a leader of the liberals, Merriman led the attacks on Sprigg's "Bantu policy" and the discriminatory Disarmament Act, which led to the outbreak of the Basuto Gun War. The Sprigg government also provoked the Basotho Gun War, which it was unable to conclude. As the Governor's appointee, Sprigg had little local support, and when governor Sir Henry Bartle Frere was recalled to London for misconduct, his government fell. After the fall of the Sprigg government, the volatile Merriman was not backed as the new Prime Minister, even though he had led the opposition, and the "safe" Thomas Charles Scanlen was elevated to the position instead. Merriman later served in the Scanlen ministry from 1881 to 1884, his private secretary in this time being Henry Latham Currey, the son of an old friend. It was during his time in the Scanlen Ministry that Merriman rashly criticised the leader of the powerful Afrikaner Bond party, Jan Hendrik Hofmeyr, accusing him of accentuating racial divisions and famously dubbing him "the mole" for his work behind the scenes of parliament. While Merriman bore no personal animosity against him, Hofmeyr went on to topple the Scanlen government (reportedly because it opposed the Boers seizing Bechuanaland), and took decades to fully forgive Merriman. This grievance cost Merriman's career dearly, and blocked him from becoming Prime Minister on several occasions in the coming years. From 1884 until 1890 he operated as a renegade liberal critic of the Upington and the second Sprigg ministry, politically isolated except for his friends JW Sauer and James Molteno.
Сесил Родс (18901898)
Ол Сесил Родстың үкіметінде 1890 жылдан 1893 жылға дейін Бас қазынашы болып тағайындалды, бірақ 1893 жылғы "Логан жанжалы" Родстың бизнес айналысындағы сыбайлас жемқорлықтың деңгейін көрсеткен кезде отставкаға кетті, ал 1895 жылдың желтоқсанындағы Джеймсон шабуылынан кейін Родспен қарым-қатынасын толығымен үзді. Мерриман шабуылды зерттеген Кейп комиссиясына төрағалық етті, және оның есебінде Родсты жасырын империалистік мақсаттармен айыптады, сондай-ақ парламентке Родстың жарғылық компаниясының жеңілдіктерін жоюды ұсынды. Ол сондай-ақ Трансваальді британдықтарға қосып алудың орнына саяси реформа жасау қажет екенін мәлімдеді. Президент Стейнге жазған хатында (1898 жылдың 11 наурызында) ол былай деп түсіндірді: "Болашаққа ең үлкен қауіп президент Крюгердің көзқарасында және оның тар, қараңғы азшылыққа мемлекет құруға деген бекер үмітінде жатыр". Осыдан кейін ол Оңтүстік Африкадағы кен мүдделеріне және британ империализміне бұрынғыдан да бейімсіздік танытты. Бұл оған Ян Хендрик Хофмейр басқаратын Африканер Бондының көңілі мен ынтымақтастығын қайтаруға көмектесті.
He was appointed Treasurer General in Cecil Rhodes's government from 1890 to 1893, but he resigned when the 1893 "Logan Scandal" revealed the degree of corruption in Rhodes's business dealings, and then ended his relationship with Rhodes entirely after the Jameson Raid in December 1895. Merriman chaired the Cape Commission which looked into the raid, and in its report he accused Rhodes of covert imperialist aims and requested that parliament abolish the privileges of Rhodes's Chartered Company. He also stated that the Transvaal should be reformed politically, rather than annexed by the British. In a letter to President Steyn (11 March 1898) he explained: "The greatest danger to the future lies in the attitude of President Kruger, and his vain hope of building up a State on a narrow, unenlightened minority." Thereafter he became an ever greater opponent of the mining interests and British imperialism in Southern Africa. This gradually regained him the sympathy and cooperation of the Afrikaner Bond led by Jan Hendrik Hofmeyr.
Бур соғысы және оның салдары (1899-1908)
Ол 1898 жылдан 1900 жылға дейін В. П. Шрайнердің министрлігінде Кейп штатының бас қазынашысы қызметін қайта атқарды. Ол Екінші Бур соғысын болдырмауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады, соғыстан британ үкіметін қайтармақ болып JW Sauer-мен бірге Лондонға сапарлады. Бірақ оларды "буршылдарға жақын" деп жазайықтап, Парламент олардың сөзін тыңдаудан бас тартты, ал олар өткізген қоғамдық жиындарда соғыс жақтастарының күшті наразылықтары жиі болды. Шрайнердің либералды, бірақ шешім қабылдауға кешіккен үкіметі 1900 жылы "Кейп көтерілісшілерін" сайлау құқығынан айыруға қарсылық көрсеткендіктен құлап кетті. Бур соғысынан кейін патриоттық сезім күшті болғандықтан, соғысқа қарсы саясатшылар Кейп аймағындағы сайлауларда жеңіліске ұшырады, тіпті Мерриман да парламенттегі мандатын қысқа мерзімге жоғалтты. 1904 жылы ол қайтадан саясатқа оралып, досы және серігі Джеймс Молтенодан жаңа "Оңтүстік Африка партиясының" төрағалығын қабылдады, ал Молтено мен Сауэрмен бірге Леандер Старр Джеймсонның толығымен британдық үкіметіне қарсы күресті, 1908 жылғы қаңтардағы маңызды жалпыұлттық сайлауға дейін.
He again served as Treasurer General of the Cape in the ministry of W. P. Schreiner from 1898 to 1900. He tried but failed to prevent the Second Boer War, travelling to London with JW Sauer in attempt to dissuade the British Government from war. However they were publicly accused of being "Pro Boer", the House of Commons refused them a hearing, and the public meetings that they held were disrupted by increasingly large numbers of violent pro war demonstrators. Schreiner's liberal but indecisive government fell in 1900, due to its opposition to disfranchising the "Cape rebels". With jingoist feeling running high from the Boer War, anti war politicians suffered electoral losses across the Cape in the following years, and Merriman even lost his seat in parliament for a brief period. In 1904 he returned however, took over leadership of the new "South African Party" from his friend and ally James Molteno, and with Molteno and Sauer, led the opposition to the ensuing exclusively British government of Leander Starr Jameson in the lead up to the crucial national elections of January 1908.
Премьер-министр (19081910)
1908 жылы оның Оңтүстік Африка партиясы Afrikaner Bond партиясымен бірге Ассамблеяны басқару құқығын жеңіп алды және ол 1908 жылдан бастап 1910 жылғы 31 мамырда Оңтүстік Африка Одағы құрылғанға дейін екі жыл бойы Кейп колониясының премьер-министрі қызметін атқарды. Ол осы Одақты құрған Ұлттық конвенцияның жетекші тұлғасы болды. Одақ келіссөздері барысында ол Оңтүстік Африканың қалған бөлігіне көпұлтты "Кейп білікті сайлау құқығы" жүйесін (барлық ер азаматтарға, нәсіліне қарамастан, тең дәрежеде дауыс беру құқығы берілетін) таратуға күш салды. Бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды, себебі ақтардың үстемдігін сақтауға бейім басқа құраушы штаттар оған қарсы күшті оппозиция көрсетті. Дегенмен ол Кейп провинциясында көпұлтты білікті сайлау құқығының қалдықтарын сақтап қалуға қол жеткізді. Бұл нәтиже Мерриман мен оның жақтастарына көңіл көшінде болды, олар үшін Бур соғысының жалғыз мақсаты Трансваальдегі нәсілдік кемсітушілікті жою болып табылды. Мерриман бастапқыда жаңа Одақтың алғашқы премьер-министрі лауазымына ұсынылған еді, және Оранж еркін мемлекеті сияқты бірнеше құраушы штаттар оны осы қызметке қолдады. Алайда, алғашқы генерал-губернатор лорд Гладстон африканер саясаткері Луи Ботадан үкімет құруды сұрады. Бұл шешім, ішінара Бур соғысынан туған британдық либералдық өкініш пен африканер халқына өтемақы төлеу ниетімен қабылданды, нәтижесінде Трансваальдің реакциялық саяси күштері күшейіп, жаңа елдегі сайлау құқығындағы айырмашылықтар бекітілді. Мерриман бірінші Одақ кабинетіндегі қызметтен бас тартты.
In 1908 his South African Party together with the Afrikaner Bond won control of the Assembly and he served as Prime Minister of the Cape Colony for two years, from 1908 until the formation of the Union of South Africa on 31 May 1910. He was a leading figure in the National Convention which brought about this Union. During the union negotiations, he fought to extend the multi racial "Cape Qualified Franchise" system (whereby suffrage qualification applied equally to all male citizens, regardless of race) to the rest of South Africa. This failed, as it was strongly opposed by the other constituent states which were determined to enforce white rule. He succeeded however, in preserving a remnant of the multi racial qualified franchise within the Cape Province. This result greatly disappointed Merriman and his allies, for whom the only possible justification of the Boer war had been to serve to eradicate the Transvaal's colour bar. Merriman had originally been proposed as the first Prime Minister of the new union, and several of the constituent states, such as the Orange Free State, supported him for this position. However Lord Gladstone, the first Governor General, asked the Afrikaner statesman, Louis Botha to form a government. This decision, inspired partly by British liberal guilt over the Boer War and a desire to make reparations to the Afrikaner people, ended up empowering reactionary political elements of the Transvaal and cementing the franchise distinctions across the new country. Merriman declined to accept a post in the first Union Cabinet.
Парламенттегі мансап
Біріккеннен кейін ол Оңтүстік Африка Парламентіне қызмет етуді жалғастырды, бастапқыда Виктория-Уэст, кейін Стелленбош сайлау округін өкілдік етті. Ол Ян Кристиан Смутспен белсенді хат алмасып, Германияға қарсы Ұлыбританиямен Оңтүстік Африканың ынтымақтастығына наразылық білдірген ақ нәсілді африкандардың арасында көтеріліс және азаматтық соғыс болу мүмкіндігі туралы оны үнемі ескертіп отырды, әсіресе Оңтүстік Африканың Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасына, қазіргі Намибияға басып кіруіне қатысты. Ол 1913 жылғы Туыстық жер заңына қарсы дауыс берген Парламент мүшелерінің санаулы бірі болды, бұл заң африкалықтардың жер меншігін күрт шектеді.
After union, he continued to serve in the Parliament of South Africa, representing first the constituency of Victoria West, and then Stellenbosch. He carried on a lively correspondence with Jan Christiaan Smuts, constantly warning him about possibilities of rebellion and civil war with Afrikaner sections of the white population who objected to South African cooperation with Great Britain against Germany in World War I, especially the South African invasion of German South West Africa, now Namibia. He was one of only a few members of Parliament who opposed the Native Land Act in 1913, which was legislation that drastically limited African ownership of land.
Саяси мұрасы
Мерриман кейіннен зерек, бірақ парадоксалды мемлекет қайраткері ретінде даңққа ие болды. Оның мансабы саяси ұстанымындағы күрт өзгерістермен, сонымен қатар либералдық нанымдарының артуымен ерекшеленді. Көзқарастағы осы ауыртпалықты эволюцияның нәтижесінде ол Кейпке алғаш келген кездегі қара нәсілді азаматтарға деген теріс көзқарасынан толығымен бас тартып, оларға ақылға қонымды құрметпен қарауға көшті. Джон Молтено 1874 жылы Мерриманды алғашқы кабинеттік лауазымға тағайындамас бұрын осы өзгерісті үлкен құптаумен атап өтті және Саул Соломон сияқты либералды парламентарийлердің көндіруге тырысқан аргументтерін осы өзгеріске ықпал еткен фактор ретінде бағалады (Cape Argus, 1874). Мансабының көп бөлігінде, айқын қабілетіне қарамастан, Мерриман либералдық азшылықта болды – Родс пен Милнердің империалистік "прогрессивтеріне" де, африканерлік Бондтың реакциялық ұлтшылдығына да қарсы екі фронтта күресті. Оның Оңтүстік Африка партиясы, іс жүзінде, империализмге қарсылығымен және көпұлтты сайлау құқығын қолдауымен анықталды. Мерриманның нәсілдік қатынастарға деген ашық және көңілді көзқарасы бастапқыда гендерлік теңдікке қатысты емес еді. 1907 жылдың шілдесінде оның ең жақын одақтастары Антони Вильюен, Дж.В. Сауэр және Джеймс Молтено әйелдерге дауыс беру құқығын кеңейтуді қолдады, бірақ Мерриман оларға ұзақ және өте қатыгез пікірталас барысында қарсылық көрсетті (және сәтті болды). Дегенмен, Оңтүстік Африка одағы құрылған кезде ол Оңтүстік Африкадағы ең көрнекті және ықпалды либерал деп есептелді, бірақ оның одақтастары мен достары, мысалы, Олив Шрайнер, оның Кейп либералдық дәстүрінің қағидаларын тұрақты түрде сақтамағаны үшін сынады.
Merriman has subsequently been hailed as a brilliant but paradoxical statesman. An outspoken individualist, his career was marked by dramatic changes in his political position, but also by growing liberal convictions. Significantly, this painful evolution in his views early on saw him entirely change his attitude towards the Cape's Black citizens, from a deep prejudice when he first arrived in the Cape, to an attitude of enlightened respect. John Molteno noted this change with great approval in 1874 before appointing Merriman to his first cabinet position, and credited the persuasive arguments of liberal parliamentarians such as Saul Solomon as the transforming influence (Cape Argus, 1874). For much of his career, in spite of his obvious ability, Merriman found himself in a liberal minority — fighting on two fronts against both the pro imperialist "Progressives" of Rhodes and Milner, and the reactionary nationalism of the Afrikaner Bond. His South African Party was, in effect, practically defined by its opposition to imperialism and its support for the multi racial franchise. Merriman's inclusive and open attitude to race relations did not, initially, extend to gender. In July 1907, some of his closest allies Antonie Viljoen, JW Sauer and James Molteno were supporting an extension of the right to vote to women, however Merriman vigorously (and successfully) opposed them in a long, and very bitter, debate. Nonetheless, by the time of the Union of South Africa he was widely considered to be the most prominent and influential liberal in South Africa, though he was criticised by allies and friends, such as Olive Schreiner, for not abiding by the principles of the Cape Liberal Tradition with consistency.
Жеке өмір
Жеке өмірінде Мерриман ерекше және есте қалатын тұлға болды. Өте бойлы, арық денелі, драматизмге толы және шапшаң сөйлейтін болғандықтан, ол кездескендерге күшті әсер етті. 1874 жылы ол Кейп заң шығару кеңесінің мүшесі Джозеф Винсенттің қызы Агнес Винсентке үйленді. Балалары болмаса да, олардың некесі өте бақытты болды. 1892 жылы ол Стелленбошта ферма сатып алды, ол кейін Рустенберг Вайнз (Rustenberg Wines) аталды. Компания оның құрметіне өзінің танымал қызыл бордо қоспасын оның атымен атады. Ол 1926 жылы 85 жасында Оңтүстік Африканың Стелленбош қаласында дүние салды. Қаланың маңызды көшесі Мерриман даңғылы деп аталады, ал Виктория Вест маңындағы теміржол бұтағы Мерриман деп аталды.
In person, Merriman was a distinctive and very memorable character. Strikingly tall and thin, with a dramatic and quickfire manner of speaking, he made a strong impression on those who met him. In 1874 he married Agnes Vintcent daughter of Mr. Joseph Vintcent, a member of the Cape Legislative Council. Though they had no children, the marriage was exceptionally happy. In 1892 he purchased a farm in Stellenbosch which later became Rustenberg Wines. The company has honoured him by naming its flagship red bordeaux blend after him. He died, aged 85, in Stellenbosch, South Africa, in 1926. A prominent street in the town is called Merriman Avenue and a railway siding near Victoria West is named Merriman.