Лью Арчер: Оңтүстік Калифорнияның жеке детективі және әдеби жанрдың дамуы

Кіріспе

Лью Арчер – америкалық-канад жазушысы Росс Макдональд жасаған ойдан шығарылған кейіпкер. Арчер Оңтүстік Калифорниядағы жеке детектив. 1940-шы жылдардың соңынан 1970-ші жылдардың басына дейін бұл кейіпкер 18 роман, бірнеше қысқа әңгіме, сондай-ақ бірнеше фильм және телешоу адаптацияларында пайда болды. Макдональдтың Арчер романдары қатал детектив жанрының негізін қалап, оған әдеби тақырыптар мен психологиялық тереңдік қосуы үшін мақталады. Сыншы Джон Леонард Макдональдтың қылмыстық әдебиет шегінен асып, "ірі американдық романистке" айналғанын айтты, ал жазушы Эудора Велти осы серияның жанкүйері болды және Макдональдпен ұзақ хат алмасып тұрды. "Thrilling Detective" журналының редакторлары: "Ең ұлы жеке детективтер сериясы? Көп мүмкін".

Профиль

Бастапқыда Лью Арчер 1930 жылдары Реймонд Чандлер жасаған алдыңғы қатарлы детектив Филип Марлоуға ұқсас (немесе тіпті оның туындысы) болды. Алайда, Макдональд ақырында осы үлгіден шығып кетті, бірақ кейбір ұқсастықтар сақталды. Арчердің басты ерекшелігі – ол Марлоуға қарағанда әлдеқайда сезімтал және мейірімді. Ол сондай-ақ Марлоудан өзгеше қызмет атқарады. Чандлердің кітаптары негізінен Марлоудың мінезі мен ар-ұждан кодексін зерттейді, ал Макдональд Арчерді роман персонаждарының қарым-қатынастарын талдау үшін құрал ретінде пайдаланды. Макдональд: «Әрине, менің баяндаушым Арчер – менің ең басты қызығушылығым емес, сондай-ақ мен ең көп алаңдайтын кейіпкер де емес» және Арчер «романның эмоционалдық орталығы емес» деп жазды. Романның маңызды оқиғалары көбінесе он бес жылдай уақыт аралығында болады, ескі қылмыстардың шұғыласы жаңа кейіпкерлерді мазалайды. Романның ширығу нүктесіне қарай дамығанда, Арчер көбінесе ұйықтамайды, тіпті ұйықтамайды, уақытпен жарысып, Оңтүстік Калифорнияның қала маңындағы жерді күндіз-түні аралап, жаңа зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін оқиғаның бөліктерін біріктіруге тырысады. Бұл 36 немесе 48 сағаттық ояулық классикалық грек трагедиясын еске түсіреді, онда барлығы бір күнде болады; мүмкін, бұл жерде бір күннен астам уақыт өтуі мүмкін, бірақ кейіпкер ұйықтамайтындықтан, бұл трагедиялық дәстүрді сақтайды және тоқталмас апаттың сезімін күшейтеді. Том Нолан «Росс Макдональд, өмірбаяны» атты еңбегінде автор туралы: «Ол біртіндеп қатал детективтік элементтерді субъективті тақырыптарға – жеке тұлға, отбасылық құпия, отбасылық күнәлі, балалық зардапқа алмастырды; ерлер мен әйелдердің бір-біріне қажеттілігі мен күресі, жерленген өткеннің қазіргі заманмен бетпе-бет кездесу үшін қаңқадай қайта тірілуі. Ол Софоклдің трагедиялық драмасын және Фрейдтің психологиясын детективтік жанрға енгізді, ал оның прозасы поэтикалық бейнелермен жарқырады» деп жазды. Романның ойлы үнін философиялық сілтемелер күшейтеді, «Суық» (1964) Парменид, Гераклит және Ахилл мен тасбақа туралы айтады, ал «Қара ақша» (1966) Анри Бергсонды қысқаша талқылайды. Романның бірнеше бөлімінде Арчермен жақын достық байланыста болған Арни мен Филис Уолтерс сияқты қайта оралатын кейіпкерлер бар. Арни – Лос-Анджелестен солтүстікке қарай 470 шақырым жерде орналасқан Рино, Невада қаласындағы жеке детектив. Арчер кейде Арниге Невадаға қатысты істерде көмек сұрайды. Арчердің тергеулері кейде Калифорниядан Невадаға жетеді, себебі сол кезде Невадада ең либералды неке және ажырасу заңдары болды, сонымен қатар казинодағы құмар ойындар мен онымен байланысты ұйымдасқан қылмыс Невадада заңдастырылған. Арчердің есімі екі құрметті білдіреді: біріншіден, Дашилл Хэмметке («Майл Арчер» Сэм Спейдтің «Мальталық соқырдағы» өлтірілген серігінің аты болған), екіншіден, Лью Уоллес – «Бен-Хур» (1880) романының авторы.

Initially, Lew Archer was similar to (if not completely a derivative of) Philip Marlowe, the pioneering sleuth created by Raymond Chandler in the 1930s. However, Macdonald eventually broke from that mold, though some similarities remain. Archer's principal difference is that he is much more openly sensitive and empathetic than the tough Marlowe. He also serves a different function from Marlowe. Chandler's books were primarily studies of Marlowe's character and code of honor, while Macdonald used Archer as a lens to explore the relationships of the other characters in the novels. Macdonald wrote, "Certainly my narrator Archer is not the main object of my interest, nor the character with whose fate I am most concerned," and moreover that Archer "is not their [the novels'] emotional center." Key incidents in the novels are typically separated by fifteen years, a scant generation, as evidence from old crimes surfaces to haunt new characters. As suspense in a novel builds toward a climax, Archer often gets little or no sleep, racing the clock and prowling the suburban Southern California landscape day after night after day, trying to put the pieces of a puzzle together in order to prevent new violence. This 36 or 48 hour wakefulness mimes the classic Greek tragic play where everything takes place in one day; here it might be more than a day, but since the character doesn't get to sleep, it essentially honors the tragic convention and contributes to the sense of unalterable impending doom. Tom Nolan in his Ross Macdonald, A Biography, wrote of the author, "Gradually he swapped the hard boiled trappings for more subjective themes: personal identity, the family secret, the family scapegoat, the childhood trauma; how men and women need and battle each other, how the buried past rises like a skeleton to confront the present. He brought the tragic drama of Sophocles and the psychology of Freud to detective stories, and his prose flashed with poetic imagery." Philosophical references underlined the thoughtful tone of the novels, with The Chill (1964) having mentions of Parmenides, Heraclitus and Achilles and the tortoise, while Black Money (1966) briefly discusses Henri Bergson. The only recurring characters of note are Arnie and Phyllis Walters, who appear in several of the novels and seem to enjoy a warm friendship with Archer. Arnie is a private detective in Reno, Nevada, about 470 miles north of Los Angeles. Archer sometimes calls upon Arnie for assistance with cases that lead to Nevada. Archer's investigations sometimes lead from California to Nevada, due in part to Nevada then having some of the most liberal marriage and divorce laws in the nation, and also due to Nevada then being one of the only states with legalized casino gambling and the associated organized crime presence. Archer's name pays a double homage: first to Dashiell Hammett ("Miles Archer" was the name of Sam Spade's murdered partner in The Maltese Falcon ), while Lew Wallace was the author of the novel Ben Hur (1880).

Тану

Нью-Йорк таймс газетінің мақаласында айтылғандай, "кейбір сыншылар оны [Макдональдты] өзінің буынындағы ең үздік американдық романистердің қатарына қосты". Газеттің Book Review бөлімінің авторы Уильям Голдман Арчер кітаптарын "америкалық жазушылардың жазған детективтік романдардың ең керемет сериясы" деп атады. Өмірі бойында Макдональд көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде Лью Арчер сериясы үшін алғандары басым. 1964 жылы Американың детектив жазушылары "Шыңырау" романы үшін авторға "Күміс қанжар" сыйлығын табыс етті. Он жыл өткен соң ол Американың детектив жазушыларынан "Ұлы шебер" сыйлығын алды, ал 1982 жылы жеке детективтер жазушыларынан "Көз" – өмірлік жетістіктері үшін Шамус сыйлығын иеленді. 1982 жылы Лос-Анджелес таймс газеті оған Роберт Кирш сыйлығын (Лос-Анджелес таймс кітап сыйлығы) "Батыстан шыққан автордың немесе Батыс туралы ең көрнекті туындысы" үшін берді.