Ислам заңындағы әділетсіз үстеме пайда (Riba)

Кіріспе

Ислам заңы бойынша саудада немесе бизнесте алынған әділетсіз, қанаушылық пайда – Риба (ربا, الربا, الربٰوة, ALA немесе ALA) – ислам заңдарында қолданылатын араб сөзі және шамамен "қаржылық пайда" деп аударылады: саудада немесе бизнесте алынған әділетсіз, қанаушылық пайда. Риба Құранның бірнеше аяттарында (3:130, 4:161, 30:39 және ең көп кездесетін 2:275, 2:280) айтылады және айыпталады. Ол сондай-ақ көптеген хадистерде (Мұхаммедтің өмірінен баяндалған хабарлар) да кездеседі. Мұсылмандар рибаның харам екендігінде келіседі, бірақ оның нақты мағынасы туралы пікірлер әртүрлі. Көбінесе қарызға алынатын пайызды білдіреді, және мұсылмандар арасында барлық қарыздық немесе банктік пайыз – риба деген кең таралған сенім 2 триллион долларлық исламдық банктік индустриясының негізін құрайды. Дегенмен, барлық ислам ғалымдары рибаны барлық түрдегі пайызбен теңестірген жоқ, сондай-ақ риба – үлкен күнә ме, әлде жай ғана мақрух (жақтырмауға лайықты) ма, әлде бір тауардың тең емес мөлшерін немесе сапасын бірден айырбастау – риба әл-фадль ме, жоқ па, туралы да келіспейді.

Қарсы тараптар

Мұсылмандардың көпшілігі және "Ислам әлемін бақылайтын мұсылман емес тараптар" несиелерге (сондай-ақ облигацияларға, банк депозиттеріне және т.б.) төленетін пайыздың Ислам дінінде тыйым салынғанына сенеді. (Мұндай несиелер – немесе оларды ұсынатын банктер кейде рибави деп аталады, яғни рибаны қамтиды.) Бұл "дәстүрлі" пікір "көлемді және мол" ғылыми әдебиеттермен бекітілген. Ислам экономикасы жөніндегі бірінші халықаралық конференция (1976) барлық пайыздарды риба деп жариялаған Ислам институттарының қатарында.

Оның исламистер/жаңғырушы мұсылмандар арасындағы маңыздылығы, дәстүрлі пікір негізінде құрылған Ислам қаржы индустриясының көлемінде (2017 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 2 триллион доллар) және 2004 жылы Пакистан парламентінің уақытша жабылуына себеп болған дүрбелең сияқты жағдайларда көрінеді. Парламент депутаты (MP) египеттік ислам ғалымын келтіріп, банктік пайыз Исламға қайшы емес деп мәлімдеген. (Парламент қайта ашылғаннан кейін, бір исламист депутат Пакистанның Ислам идеологиясы мемлекеттік кеңесінің барлық түрдегі пайыздарды Ислам қоғамында харам деп жариялағандықтан, парламенттің ешбір депутатының бұл "реттелген мәселеге" күдік тудыруға құқығы жоқ екенін айтты.) Кейбір адамдар (мысалы, Имран Назар Хосейн) несиелерге төленетін пайыздарды тек күнә немесе қылмыс емес, "жауынгер күштердің жоспары" деп санайды, олар риба арқылы адамзатты бақылауға алуда елеулі табысқа жеткен. Олардың мақсаты – толық бақылауға ие болу және осы билікті Аллаға сенуді жою үшін пайдалану. Алайда, барлық мұсылмандар "дәстүрлі" тұжырымдамамен келіспейді, яғни кез келген және барлық пайыз – соның ішінде қазіргі "банктік пайыз" (жаратылысы жаман, әділетсіз немесе зорлықпен алынатын несиелердегі пайызға қарағанда) – риба болып табылады. "Аз ғалымдардың" қатарындағы белгілі дәстүрлі емес ғалымдардың

Дәстүрлі емес ғалымдардың аздығы даусыз, бірақ дәстүрлі пікірді қолдайтын консенсус (ижма) бар ма, жоқ па, деген мәселе әлі де ашық. Бір дәстүрлі емес экономист (М. А. Хан) нағыз консенсусқа тек ислам ғалымдарының ғана емес, сонымен қатар барлық мұсылман қауымының келісімі қажет дейді. Мұсылмандардың көпшілігі өз активтерінің көп бөлігі үшін пайызсыз ислам банкін таңдамағандықтан, бұл (Ханның пікірінше) олардың барлық пайыз риба дегенге келіспейтінін көрсетеді.

Арамдық және сыбайлас жемқорлық

Пайыздың қоғамға зиянды әсер ететінін айтатындардың қатарында Мұхаммед Н. Сиддики, Юсуф әл-Қарадави, ортағасырлық факих Фахр әл-Дин әл-Рази, Абуль-Ала Маудуди бар. М. Н. Сиддикидің пікірінше, пайыз қоғамды «бұзады» және «адамның жеке тұлғасын кемсітеді және төмендетеді». Юсуф әл-Қарадави айтуынша, пайыз есебінен табыс табатындар жұмыс істеуге мұқтаж болмайды, бұл пайызға байланысты адамдардың еңбекті жек көруіне және басқаларды олардың еңбегі мен тырмысының нәтижесінен айыруға әкеледі. Имам Фахр әл-Дин әл-Рази пайыз «өзара көмекке, адамгершілікке және міндеттілікке» нүкес келтіреді десе, Ибн Рушд пайызға тыйым салудың себебі рибадағы алдау мүмкіндігінде жатқанын, оның риба фадлда айқын көрініс тапқанын айтқан. Православ емес М. О. Фарук Сиддики пайыздың қоғамдық және жеке сыбайлас жемқорлыққа қалай әкелетінін дәлелдеуге тырыспауына қызығушылық білдірді, сондай-ақ Transparency International сияқты мониторингтік ұйымдар анықтаған сыбайлас жемқорлық деңгейі мен пайыздық несиелердің қолданылуы арасында байланыс жоқ екенін атап өтті. Фарук пайыздың жалқаулыққа ұшыратуы туралы айыптамаға жауап ретінде, жинақтаушылардың/салымшылардың ақшасын қарыз алушылардың капитал қажеттіліктерімен үйлестіру экономикалық тұрғыдан пайдалы және бәсекеге қабілетті функция екенін, ал қазіргі уақытта көптеген жинақтаушылар – зейнеткерлік жасқа келген, қарапайым өмірлік ақшасы бар адамдар, олар үшін өмірлік жинақтарымен тәуекелге бару ақылға сыймас еді және олар осы сақтығы үшін кішкентай табысқа қанағат етуге мәжбүр, деді. Тағы бір консервативті емес сыншы Фейсал Хан несие берушілердің бай және қатыгез екендігі туралы шағымдар әл-Разидің 12 ғасырында немесе Маудуди таныған Солтүстік Үндістан шаруалары арасында (кейде ақша қарызға беретін бания индус саудагерлерінен қарыз алатын) дұрыс болуы мүмкін екенін, бірақ бұл «қазіргі заманғы дәстүрлі банк/қаржы жүйесінің» әсерін «дұрыс сипаттамайды» деді. Тәқий Усмани инвесторлардың/жинақтаушылардың тұрақты кіріс әкелетін инвестицияларға/шоттарға құштарлығы капиталистік банктердегі «қалыпты сауда қызметінен» қаржыны бөлуден туындаған, жоғалту қаупі болмайтын, табиғи емес күтудің салдары екенін айтады. Адамдар мұны түсінген соң ислам қаржысына инвестиция жасайды.

Among those arguing that interest has a corrupting influence on society are Muhammad N. Siddiqi, Yusuf al Qaradawi, medieval jurist Fakhr al Din al Razi, Abul A'la Maududi. Interest "corrupts" society and "demeans and diminishes human personality" according to M. N. Siddiqi. Those who earn income from interest will not have to work, leading to the interest drawers' contempt for work and depriving others of the benefits of the interest drawers' industry and efforts, according to Yusuf al Qaradawi. Interest brings an end of "mutual sympathy, human goodliness, and obligation", according to Imam Fakhr al Din al Razi. Ibn Rushd argued the rationale for prohibition relates to the possibilities of cheating that exists in riba, which is clearly visible in riba fadl. Non Orthodox M. O. Farooq replies by asking why Siddiqi does not even attempt to provide evidence for how charging interest leads to social and personal corruption, noting there is no connection between levels of corruption as determined by monitors such as Transparency International and the use of interest bearing loans. Farooq answers the charge that interest leads to sloth by stating that matching the savings of savers/depositors with the capital needs of borrowers is an economically useful and competitive function, and that in the present day many savers are retired elderly of modest means for whom it would be foolish to take risks with their life savings, and who pay for this caution with smaller returns. Another non orthodox critic, Faisal Khan, argues that while complaints of lenders being wealthy and predatory may well have been valid in the 12th Century of al Razi, or among the North Indian peasantry that Maududi knew (who borrowed from the bania Hindu merchants who sometimes serve as money lenders), it "is hardly an accurate description" of the effects of a "modern conventional banking/financial system". Taqi Usmani, maintains that investors/savers desire for fixed income investments/accounts is the result of an unnatural expectation of no risk of loss, brought about by the separation of finance "from normal trade activities" in capitalist banking — normal trade activities of course resulting in losses from time to time. Once people understand this they will invest in Islamic finance.

Теңсіздік

Пайыздық несиелер байларға артықшылық береді және кедейлерді қанауда айыпталады деген пікірде М.У. Чапра, Тақи Усмани, Аль Кардави, Абул А'ла Маудуди, Таджи аль Дин және Монзер Кахф, Фахр аль Дин аль Рази және Гулам Ахмед Первез сияқты ғалымдар бар. Сауд Арабиясындағы Ислам зерттеу және оқыту институтының өкілі Фахим Хан пайызды тыйым салуды "ақшаның уақыт құнының жоққа шығарылуы" деп қарастыруға болатынын айтады. Маудуди "қазіргі және болашақ арасындағы психологиялық құндылықтардың айырмашылығын тек иллюзия" деп атады, ал Тақи Усмани "Шариатта ақшаның уақыт құны деген ұғым жоқ" деп мәлімдеді. Ирфан ақшаның құны уақыт өте келе азаятынын, бірақ оның өте аз екенін айтады, себебі кейбір тұтыну, мысалы, тамақтану, тек уақыт өте келе ғана мүмкін болады. Сонымен қатар, уақыт бойынша есептеу (дисконтирование) шөлдеуге және топырақ эрозиясына алып келетін, егістік және мал жаю арқылы тұрақсыз ауыл шаруашылығы өндірісіне соқтыруы мүмкін, өйткені осы зиянды салдарлар есептелген болашақта пайда болады. Дегенмен, ислам банкілігі "инвестициядан түсетін пайда" түрінде кешіктірілген қанағаттандыруға сыйақы беруді қажет етеді. Санаткер Фарук бұл ұғымның өзара қайшылықты екенін, теорияда уақыт құнын жоққа шығарып, практикада оны қабылдауға тең екенін, ал практикадағы қабылдау исламдық емес батыс банктерінің ислам банкілігіне кең көлемде (және табысты) өтуін түсіндіреді деп шағымданады.

Инфляция

Инфляциядан түскен қаражат құнының төмендеуі үшін несие берушілерге өтемақы төлеуге рұқсат етіледі ме (және оны риба саналып қалмауы үшін қалай төлеу керек) деген мәселе де ислам ғалымдарын мазалап келген мәселе болып саналады, себебі несие беру арқылы несие беруші ақша жоғалтса, кәсіпорындарға қаржы берілмейді. "Мұсылман елдеріндегі инвестициялық заңдар туралы анықтамалықтың" 1-томында: "Классикалық ислам заңгерлерінің пікірінше, инфляция деңгейінен аспайтын пайыздық мөлшерлеме риба емес" делінген. Дегенмен, көптеген ғалымдар индекстеуді рибаның бір түрі деп санайды және ол инфляцияны ынталандырады деп есептейді. Ал кейбіреулері "инфляцияны бекіту үшін пайызды пайдалану – кішірек [инфляция] жамандыққа қарсы үлкен [пайыз] жамандықты қолданумен тең" дейді.

Төлемдерді өтеусіз өтеу/Елусіз қалу

Дәстүрлі қаржы саласында кешіктірілген төлемдер/берешекті қарыздарды жинақталатын пайыздармен қорғаса, исламдық қаржыда несие беруші/сатып алушы қаншалықты кешіктірсе де, несие төлемдерінің бағасы "ешқашан арттырылмайды" (Усмани айтуынша), себебі кешіктірілген төлемдер – "ақшаға қарсы" төлем, ал несие төлемдері "тауарға қарсы" болуы керек деген қағида бұзылады. Ибрагим Варденің сөзінше, ислам банктері кешіктірілген төлемдермен, тіпті толыққанды төлемсіздікпен де күреседі, себебі кейбір адамдар заңдық, діни және әкімшілік жолдарды пайдаланып төлемді кешіктіруге тырысады. Көптеген ислам елдерінде түрлі айыппұлдар мен кешіктіру ақылары енгізілген, бірақ олар кейіннен заңсыз деп танылған немесе күшін жойған. Кешіктіру ақылары рибаға (пайызға) теңестірілді. Осының салдарынан, қарыз алушылар ислам банктеріне соңғы кезекте төлейтінін біледі, себебі бұл ешқандай қосымша шығысқа әкелмейді. #tag:ref Бір дереккөзге (пакистандық адвокат Риазул Хасан Гилани) сәйкес, мұндай төлемдер макрух (жақтырмас), бірақ харам (тыйым салынған) емес, шын ниетпен қажет болған жағдайда жеңілдетіледі және мұсылман емес азаматтарға қажеттігіне қарамастан босатылады. "Ұлы имамдардың айыптамаларын жою" атты еңбегінде классикалық ғалым Ибн Таймия риба әл-фадлға байланысты ғалымдар арасындағы пікірлердің әртүрлілігін (хилаф) мойындайды. Сол сияқты, оның шәкірті Ибн Қайым риба әл-насиа мен риба әл-фадл арасындағы айырмашылықты көрсетеді, риба әл-насиа Құран мен Сүннетте анық түрде тыйым салынған, ал риба әл-фадл пайызды алуды тоқтату мақсатымен ғана тыйым салынған деп мәлімдейді. Оның пікірінше, риба әл-фадлға тыйым салудың дәрежесі төмендеу және қажеттілік туғанда немесе қоғамдық мүдде (маслаха) үшін рұқсат етуге болады. Сондықтан, шұғыл қажеттілік болған жағдайда, тауар дирхамға немесе басқа салмақталған затқа кейінге қалдырылып сатылуы мүмкін, тіпті бұл риба әл-насиаға қатысты болса да. Ибн Қайым сондай-ақ алтын мен күміс әшекейлерін олардың салмағынан артық құнмен сатуға рұқсат етіледі дейді, себебі бұл қолөнершіліктің нәтижесі және адамдардың шұғыл қажеттілігі. Дәстүрлі ханафи мектебі мұсылман емес елде тұратын мұсылманға мұсылман емес азаматтардан екі түрлі пайызды (риба әл-фадл немесе риба әл-насиа) алуға рұқсат береді. Ханафи мектебіндегі басқа бір көзқарас (Абу Ханифа мен оның шәкірті Мұхаммед әл-Шейбаниден жеткен) мұсылман емес елде тұратын мұсылманға дініне қарамастан, олармен мүдделі мәмілелер жасауға рұқсат береді. Сонымен қатар, Ибн Таймия сияқты кейбір классикалық ханбали заңгерлері мұсылман мен мұсылман емес арасындағы дар әл-харб (соғыс аймағы) аумағындағы мүдделі мәмілелерге рұқсат берді, егер екі тарап та бір-бірінің аумағына амаан (қорғаныс келісімі) бойынша кірмесе. Классикалық ғылымға сүйену арқылы, классикалық ғылымнан кейінгі ғалымдардың пайыз = риба формуласына қатысты күмәнділігі ("бейресми" немесе "теңдессіз мектеп") Османлы әйгілі мүфтисі Ебусуд Эфендиге дейін жетеді және 19-20 ғасырлардағы ислам заңгерлерін қамтиды, мысалы Мұхаммед Абдух, Рашид Рида, Махмуд Шалтут, Сәйід Ахмад Хан, Фазл әл-Рахман, Мұхаммед Саид Тантауи.

While in conventional finance late payments/delinquent loans are discouraged by interest that accumulates while the loan is delinquent, the price for credit payments can "never be increased" no matter how late the lender/buyer is in repaying (according to Usmani) because late fees are payment "against money", which violates the principal that credit payments must be "against commodity and not against money". According to Ibrahim Warde,
<blockquote>Islamic banks face a serious problem with late payments, not to speak of outright defaults, since some people take advantage of every dilatory legal and regal and religious device In most Islamic countries, various forms of penalties and late fees have been established, only to be outlawed or considered unenforceable. Late fees in particular have been assimilated to riba. As a result, `debtors know that they can pay Islamic banks last since doing so involves no cost` It is also considered (at least by some sources) a form of riba prohibited by the Sunnah rather than the Quran. #tag:ref| According to one source (Pakistani attorney Riazul Hasan Gilani), it is discouraged (makrooh) but not forbidden (haram), relaxed in cases of genuine need, and exempts non Muslims whatever the need or lack of it. In his treatise "The Removal of Blames from the Great Imams", classical scholar Ibn Taymiyya acknowledges the difference of opinion ( khilaf ) amongst the scholars on the prohibition of riba al fadl. Similarly, his student Ibn Qayyim distinguished between riba al nasi'ah and riba al fadl, maintaining that rib al nasi'ah was prohibited by Qur'an and Sunnah definitively while the latter was only prohibited in order to stop the charging of interest. According to him, the prohibition of riba al fadl was less severe and it could be allowed in dire need or greater public interest (maslaha). Hence under a compelling need, an item may be sold with delay in return for dirhams or for another weighed substance despite implicating riba al nasi'ah. In addition, Ibn Qayyim held that the sales of gold and silver jewelry for more than their equivalent weight in gold or silver was permissible, in consideration of workmanship and people's dire need. Traditional Hanafi school of thought also permits a Muslim living in a non Muslim country to receive both types of interest (be it riba al fadl or riba al nasi'ah) from non Muslims. According to another view within the Hanafi school (reported from Abu Hanifa and his student Muhammad al Shaybani ), a Muslim living in a non Muslim country is allowed to deal in interest with its citizens regardless of faith. In addition, some classical Hanbali jurists such as Ibn Taymiyya permitted transactions involving interest between a Muslim and non Muslim in dar al harb (territory of war) provided neither entered the others' territory under amaan (i. e., protection under permission to stay). Seeking precedence from classical scholarship, post classical scholarly skepticism of the interest=riba formulation (forming a so called "non orthodox" or "Non Equivalence School") goes back to Ottoman Grand Mufti Ebussuud Efendi and includes 19th/20th century Islamic jurists, such as Muhammad Abduh, Rashid Rida, Mahmud Shaltut, Syed Ahmad Khan, Fazl al Rahman, Muhammad Sayyid Tantawy.

Қолдану

Ислам заңгерлері риба туралы хадистерді дәстүрлі түрде бір тауардың бір түрі екінші тауармен айырбасталғанда, айырбасталған екі тауардың мөлшері бірдей болуы керек деп түсіндіреді, тауардың сапасы немесе оған жұмсалған еңбек ескерілмейді. (Дегенмен, бірдей сападағы тауардың тең мөлшерін – мысалы, 100 кг бидайды 100 кг бидайға – айырбастаудың қандай мағынасы бар деген сұрақ туындайды, өйткені хадистер осындай айырбасты талап етеді.) Мысалы, егер зергерге алтын бұйым үшін алтын ұнтағымен төленсе және ол еңбегі үшін ақы сұраса, онда ол риба әл-фадлға кінәлі болады. Егер біреудің 100 грамм 24 каратты алтыны болса және оған 100 грамм 18 каратты алтын қажет болса (және оны тек алтынды саудаға салып алуға болады), онда ол 100 граммын сол тазалығы төмен алтынның тең мөлшеріне айырбастауы керек, әйтпесе риба әл-фадл жасаған болады. Соңғы кезделерде, 1999 жылы Ислам экономикасы халықаралық институты Ислам қаржы жүйесінің жоспарын жасады, оның ішінде рибаны жою стратегиясы да бар еді. Онда риба әл-фадл ислам заңы бойынша харам деп жарияланды және ол "сапалық айырмашылықтары бар" "бірдей жалпы түрдегі" айырбас операциялары ретінде анықталды. Ислам терминдерінің қысқаша сөздігінде (1979) риба әл-фадл – "Ислам заңдарымен қатаң тыйым салынған" рибаның екі түрінің бірі екені айтылады. Фиқһтың барлық мектептері тыйым салумен келіседі, бірақ оның себебіне немесе ол хадисте аталған алты тауармен – алтын, күміс, бидай, арпа, құрма, тұз – шектеледі ме, жоқ па, туралы келіспейді, өйткені хадисте "басқа тауарлар да осы мәртебеге ие бола ма, жоқ па" делінген жоқ. Суннит Ханафи фиқһ мектебінің имамы Әбу Ханифа алты тауардың ортақ ерекшелігінің (`illah) өлшенуге немесе салмақталғанға болатындығында екенін сендірді, сондықтан өлшеу немесе салмақтау арқылы сатылатын басқа тауарлар да сол ережеге бағынады. Ол кейбір ғалымдардың Риба әл-фадлға тыйым салудың логикасын түсінбейтінін "ашық түрде" мойындайды. Риба әл-фадлға тыйым салу (әсіресе алты белгіленген тауарды қолма-қол саудалауда) тек хадисте ғана айтылған. М. А. Хан мен Фарук риба әл-фадл туралы айтылғандарды мағынасыз деп санайды. Хан, неге біреу бір тауардың тең мөлшерін ("бірдей") – мысалы, 100 кг бидайды 100 кг бидайға – рибадан бос саудада айырбастауы керек дейді? Немесе "құдай заңы" зергерге – "алтынды әшекейге айналдыру үшін уақытын жұмсаған" және алтынды төлем ретінде алған адамға – еңбекақысын төлемеуге бұйрық беруі мүмкін бе? М. А. Хан сондай-ақ ІІІЕ жоспасының авторлары саудагерлердің жоғары тазалықтағы / сапалы тауарды қолма-қол ақшаға сатуына және түскен қаражатты аз тазалықтағы / сапалы тауарды сатып алуға жұмсауына қарсы емес екенін атап өтеді және "осылайша қарапайым айырбас мәмілесін жүргізудің тиімсіз және айналып өту әдісі" арқылы неге қол жеткізіледі деп ойланады. Абдулла Саид ислам заңгерлік мектептері рибаға қатысты тауарларды анықтау үшін қолданатын құқықтық себеп немесе белгі (`illa) – (яғни өлшенуге, жеуге немесе заңды төлем құралы ретінде пайдалануға болатындығы) – сатуға тыйым салудың себептерін (хикма) ескермейді, мысалы, "мәміленің жағдайларын, тараптарды немесе қоғамның өмір сүруі үшін тауардың маңыздылығын".

Islamic jurists have traditionally interpreted the admonition of riba by the ahadith to mean that if one amount of commodity is traded for the same kind of commodity then the two items exchanged must be of the same quantity, ignoring the quality of the commodity or the labor added to it. (Although there is some question of why anyone would ever exchange equal quantities of the same quality commodity "like for like"—that the ahadith seems to call for—for example 100 kilograms of wheat for 100 kg of wheat.) If, for example, a jeweler is paid in gold bullion for a gold ornament or piece of jewelry, and charges any money for their labor, they are guilty of riba al fadl. If someone has a 100 grams of 24 karat gold and needs 100 grams of 18 karat gold (and can only get it by trade with their gold), they must trade their 100 grams for an equal amount of that less pure gold or commit riba al fadl. In more recent times, the International Institute of Islamic Economics 1999 Blueprint of Islamic financial system including strategy for elimination of riba, declared riba al fadl forbidden under Islamic law, defining it as exchange transactions of the `same general kind` where there are `qualitative differences`. The Concise Dictionary of Islamic Terms (1979) also states that riba al fadl is one of two kinds of riba which are "strictly forbidden by the laws of Islam". While all the schools of fiqh agree with the prohibition, they do not agree over its rationale or whether it is restricted to the six commodities mentioned in ahadith—gold, silver, wheat, barley, date, salt—as the ahadith do not say "whether or not other commodities will assume the same status". Imam Abu Hanifa, of the Sunni Hanafi school of fiqh believed that the six commodities shared the common feature (`illah) of being able to be weighed or measured, so that other commodities sold by weighing or measuring were subject to the same rule. He notes that some scholars "openly" admit they do not understand the logic of the ban on Riba al Fadl. Prohibition of riba al fadl (specifically in barter of six specified commodities) is mentioned only in hadith. M. A. Khan and Farooq find the reference to riba al fadl questionable as it makes no sense. Khan asks why anyone would ever trade equal quantities of the same kind of commodity ("like for like") — for example 100 kilograms of wheat for 100 kg of wheat — in a riba free transaction called for by quoted ahadith. Or how "divine law" could prescribe that a jeweler — "who has spent his time and effort to convert gold into jewelry" and is taking gold as payment — not be compensated? M. A. Khan also notes that the authors of the IIIE blueprint have no objection to traders selling higher purity/quality commodity for cash and using the proceeds to buying more less purity/quality commodity, and wonders what would be accomplished by such "an ineffective and roundabout method of handling a simple exchange transaction". Abdullah Saeed complains that the legal cause or feature (`illa) used by the schools of Islamic jurisprudence to determine what commodities were subject to riba (i. e. being able to be measured, eaten or used as legal tender) ignores reasons why a sale should be prohibited (hikmah) issues such as "the circumstances of the transaction, the parties thereto, or the importance of the commodity to the survival of society."

Негізгі себептері

Абдулла Саидтың айтуынша, риба әл-фадл туралы хадистің "көздеген мағынасы" тіпті көптеген заңгерлерге де толыққанды түсінікті емес еді, бірақ олар тыйымды "себептерін терең зерттемей, сақтау және орындау қажет" деп санайтын. Басқа ғалымдар зерттеу жүргізді. Ибн Рушд "рибаға тыйым салудың мақсаты – оның тудыратын артық теңсіздік" екенін айтты. Тәқи Усмани Риба әл-фадлдың Мұхаммед пайғамбар рибаға тыйым салғаннан кейін "кейбір айырбастау амалдары адамдарды рибаға жетелеуі мүмкін" болжамын ескере отырып, "ақша сияқты айырбас құралы" қызметін атқаратын тауарларды іріктеу үшін жасалғанын мәлімдеді. Кейбір ғалымдар риба әл-фадлдың тыйым салынған күнә ретінде мағынасы шамалы, бірақ тұтынушыға берілген кеңес ретінде түсіндірілуі мүмкін деп санайды. Мұхаммед Фадель (Торонто университетінің құқық факультетінің оқытушысы) оны "сақтық шарасы ретіндегі реттеу" деп атайды. Фарук бұл тыйымның мұсылмандарды айырбастаудың жеке сатып алу-сатудан кем пайдалы екенін ескерту мақсатында пайда болғанын болжайды және Мұхаммед пайғамбар әртүрлі сападағы құрманы айырбастаудан тыйған, бірақ риба туралы ештеңе айтпаған бірнеше хадисті келтіреді. М. А. Хан риба әл-фадлға тыйым салудың себебі – хадистерді толық түсіну емес, "мәтіндегі түсініксіздікті дұрыстауға бағытталған мүмкін түсіндірме табуға жасалған әрекет" екенін айтады.