Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судьялық құзыреттіліктің түрі
Type of jurisdictional court authority
Іс бойынша құзыреттілік, сондай-ақ *ratione materiae* құзыреттілігі деп те аталады, – сот тек белгілі бір түрдегі істерді (яғни, нақты бір мәселеге қатысты істерді) ғана қарау және шешу құқығына ие деген құқықтық қағида. Соттың іс бойынша құзыреттілігі шектеулі құзыреттілік ретінде сипатталуы мүмкін, яғни ол тек белгілі бір істерді қарауға қабілетті, немесе жалпы құзыреттілік ретінде, яғни ол барлық түрдегі істерді қарауға және шешуге қабілетті деп есептеледі. Мысалы, банкроттық сот тек банкроттық істерді қарауға ғана құқылы. Іс бойынша құзыреттілікті жеке құзыреттіліктен (соттың нақты жауапкерге қатысты сот шешімі шығару өкілеттігі) және аумақтық құзыреттіліктен (соттың белгілі бір аумақта болған оқиғаларға қатысты сот шешімі шығару өкілеттігі) ажырату қажет. Жеке немесе аумақтық құзыреттіліктен айырмашылығы, іс бойынша құзыреттіліктің болмауынан бас тартуға болмайды. Іс бойынша құзыреттілігі жоқ соттың шешімі мәңгілікке жойылды деп есептеледі. Сот іс қарау үшін іс бойынша (subjectam) және жеке (personam) немесе аумақтық (locum) құзыреттіліктің біріктірілуіне ие болуы керек. Іс бойынша құзыреттілік, жеке немесе аумақтық құзыреттілік және тиісті хабарлама – заңды шешім үшін қажетті үш ең маңызды конституциялық талап.
Subject matter jurisdiction, also called jurisdiction ratione materiae, is a legal doctrine holding that a court can only hear and decide cases of a particular type (i. e., cases relating to a specific subject matter). The subject matter jurisdiction of a court may be described as either limited jurisdiction, meaning it is able to hear only certain types of cases, or general jurisdiction, meaning it is presumed able to hear and decide all types of cases. For instance, a bankruptcy court only has the authority to hear bankruptcy cases. Subject matter jurisdiction must be distinguished from personal jurisdiction, which is the power of a court to render a judgment against a particular defendant, and territorial jurisdiction, which is the power of the court to render a judgment concerning events that have occurred within a well defined territory. Unlike personal or territorial jurisdiction, lack of subject matter jurisdiction cannot be waived. A judgment from a court that did not have subject matter jurisdiction is forever a nullity. To decide a case, a court must have a combination of subject (subjectam) and either personal (personam) or territorial (locum) jurisdiction. Subject matter jurisdiction, personal or territorial jurisdiction, and adequate notice are the three most fundamental constitutional requirements for a valid judgment.
Жалпы юрисдикция мен шектеулі юрисдикция
АҚШ-тағы мемлекеттік соттар мен федералдық соттардың қарау құзыреті көбінесе бір-бірімен тоғысады. Көптеген түрдегі істерді мемлекеттік немесе федералдық соттарда тыңдауға болады. Дегенмен, федералдық соттардың бәрі де шектеулі құзыретті соттар болып табылады, ал көптеген штаттарда шектеулі және жалпы құзыретті соттардың екеуі де бар.
The subject matter jurisdiction of state courts and federal courts in the United States often overlaps. Many types of cases can be heard either in state or federal courts. However, the federal courts are all courts of limited jurisdiction, while most states have both courts of limited jurisdiction and courts of general jurisdiction.
Мемлекеттік соттар
АҚШ-тың көптеген штаттық сот жүйелері "жалпы" юрисдикцияға ие жоғары сотты қамтиды; яғни, ол ешбір басқа штаттық немесе федералдық соттың айрықша юрисдикциясы жоқ кез келген істі қарауға құзыретті. (Жоғары соттар өздерін мамандандырылған бөлімдерге немесе тармақтарға ұйымдастыра алады, бірақ соттың өзі жалпы юрисдикцияны сақтайды.) Авторлық құқықтар, патенттік даулар және АҚШ банкроттық соты сияқты АҚШ федералдық соттарының айрықша юрисдикциясына жататын талаптардың үлесі жалпы істердің шамалы бөлігін құрайтындықтан, штаттық соттар штаттық және федералдық істердің басым көпшілігін қарау құқығына ие.
Most U. S. state court systems include a superior court that has "general" jurisdiction; that is, it is competent to hear any case over which no other state or federal court has exclusive jurisdiction. (Superior Courts might nonetheless organize themselves into specialized departments or divisions, the court as a whole still has general jurisdiction.) Because the percentage of claims over which the United States federal courts have exclusive jurisdiction, such as copyright disputes, patent disputes, and United States bankruptcy court disputes, makes up a small percentage of overall cases, state courts have the authority to hear the vast majority state and federal of cases.