Кіріспе

Музыкалық театрдағы арман балеті – ән жоқ, тек биден тұратын қойылым, ол туындының негізгі тақырыптарын көрсетеді. Көбінесе сюжет, тақырыптар мен кейіпкерлер бірдей болады, бірақ арман балетіндегі рөлдерді көбінесе актерлер емес, жақсы дайындалған бишілер орындайтындықтан, кейіпкерлерді сомдайтын адамдар басқа болуы мүмкін. Арман балеттері негізгі мақсаты – оқиғаны түсіндіру, болашақты болжау және символизмді жеткізу, олар туындының желісінен тыс жерде пайда болады. Сонымен қатар, би арқылы оқиғаның дамуына көмектеседі. Арман балеттері көрермендерге бидің жоғары деңгейдегі шеберлігімен және әдетте мүмкін болмайтын немесе драмалық тұрғыдан сәйкес келмейтін әсем безендірілген сахналық қойылыммен әсер ету мүмкіндігін береді. Арман балетінің алғаш рет пайда болғаны Роджерс пен Хаммерштейннің 1943 жылғы «Оклахома!» мюзиклінде, Агнес де Милльдің хореографиялық қойлымдарымен 18 минуттық бірінші актінің финалында деп есептеледі. Бірақ арман балеттері 1943 жылға дейін де музыкалық театрлық қойылымдарда қолданылып келген. Содан бері бұл тәсіл театр өнерінде кең таралған (бірақ міндетті емес) практикаға айналды.

Балет арманының элементтері

Түс балеті – мюзиклдегі диалог тоқталып, сюжет көбінесе (бірақ әрқашан емес) қимыл арқылы жалғасатын сәт. «Оклахома!» мюзиклінде Лаури мен Керлидің романтикалық сәтін бірінші рет түс балетінде көреміз. Сондай-ақ, түс балетінде болған оқиғалар Лаури оянғаннан кейін де әсер етеді. Осы сюжеттік тәсіл түс балетін мюзиклдік театр әлемінде ерекшелейді. Винсенте Миннеллидің тағы бір түс балеті – классикалық фильм бишілері Фред Астер мен Сайд Шарисс ойнаған «Бенд вагон» (1953) фильмі. «Dancing in the Dark» атты балет номері Майкл Киддтің хореографиясымен жасалған. 1954 жылы Стэнли Донен «Жеті бауыр үшін жеті қалыңдық» фильмін түсірді, онда жеті бауыр жеті қалыңдық пен олардың қарсыластарымен күрескен «Амбар биі» көрсетілді. Ол кезде танымал болғандықтан, хореографияны Майкл Кидд жасаған. «Оклахома!» 1955 жылы фильм түрінде дебют жасады, онда Агнес ДеМиллдің түс балетіне арналған хореографиясы толығымен сақталды. Көптеген қосымша мюзиклдер сахнадан үлкен экранға көшті, олардың ішінде «Бригадун» (1954), «Guys and Dolls» (1955), «Карусель» (1956), «West Side Story» (1961) және «The Wiz» (1978) бар. Бұл фильмдерде Джин Келли, Марлон Брандо, Франк Синатра, Рита Морено және Диана Росс сияқты жұлдыздар ойнады. Содан бері басқа фильмдер де түс балеті идеясын пайдаланды, соның ішінде Коэн ағайындыларының «The Hudsucker Proxy» (1994) фильмінде Уэсли Фатаның хореографиясымен жасалған күтпеген түс балеті номері бар, оны Тим Роббинс пен Памела Эверетт орындады, Джефф Бриджеспен бірге «The Big Lebowski» (1998) және «I'm Thinking of Ending Things» (2020) фильмдері. «Crazy Ex-Girlfriend» (2015) телесериалының бір эпизодында «Triceratops Ballet» деп аталатын түс балеті де бар. «Schmigadoon!» мюзиклдік телешоудың бір эпизодында кейіпкер түс балеті басталатынын сезгенде, оны дереу тоқтатады, өйткені ол «ешкімге ұнамайды және бәрін баяулатады» дейді. «Pearl» – түс балеті бар қорқынышты фильмдердің сирек кездесетін мысалы. «Барби» фильмінде «I'm Just Ken» әні «жартылай шайқас және жартылай түс балеті» ретінде қарастырылады.

Агнес де Милль

Агнес де Милльдің әкесі Уильям де Милль Бродвей драматуры және Голливуд сценарисі болғандықтан, ол театр ортасында өсті. Оның інісі Сесил Б. Демилл Голливуд режиссері ретінде әйгілі болды. Оның отбасы оны драматургиямен айналысуға итермеледі, бірақ ол балет бишісі болғысы келді. Көп тырысқанмен, бұл тілегі қанағаттанбады. Ол UCLA-да ағылшын тілін оқып, үздік дипломмен бітірді. Бірақ Нью-Йоркқа көшкеннен кейін ол қайтадан сахнаға оралды. Жеке би өнерпаздары арқылы өнер көрсете отырып, хореографиялық стилін жетілдірді және театр өнерінің басқа өкілдерінің қызығушылығын тудырды. Агнес де Милль осы салада Лондонда тағы 5 жыл жұмыс істеді. 1940 жылы ол Америка Құрама Штаттарында Америка балет театрын құруға көмектесті және олардың алғашқы қойылымдарының хореографиясын жасады. Алайда, 1942 жылы Монте-Карло балеті үшін "Родео" балетін қою арқылы және басты рөлді орындау арқылы ол үлкен жетістікке қол жеткізді. Содан кейін ол Бродвейдегі сұранысқа ие хореографқа айналды және келесі тридцать жыл бойы сахна мен кино үшін музыкалық қойылымдар қойды.

Майкл Кидд

Майкл Кидд 1900 жылдардың басында Нью-Йорк қаласында өсті. Ол орта мектепте билеуді бастады, ал химиялық инженерия мамандығы бойынша колледжде оқуға түскен кезде, көп ұзамай балет бишісі болуға шешім қабылдады. 1937 жылы ол Америкалық балет театрына қосылды және 1945 жылы өзінің алғашқы хореографиялық туындысын – «On Stage!» қойды. Хореографияға деген қызығушылығы артып, ол көп ұзамай Бродвейге көшті. «Финианның Радугасы» және «Жігіттер мен қуыршақтар» спектакльдеріндегі хореографиясы үшін «Тони» сыйлықтарын алғаннан кейін ол Голливудта да танымал хореографқа айналды. Соңында Кидд өзінің жетістіктерінің тізіміне «Бродвей режиссері» деген атауды қосты. Оның жетістіктері – хореография саласындағы бес «Тони» сыйлығы және 1997 жылы алған Құрметті «Оскар» сыйлығы.