Камал-ол-Молк: Иран суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Иран суретшісі Мұхаммед Ғаффари (محمد غفاری; 29 қыркүйек 1848 – 18 тамыз 1940), Камал-ол Молк (کمال‌المُلک) деген атпен әйгілі, ирандық суретші және Қашан қаласындағы Ғаффари әулетінің мүшесі.

Өмірбаян

Мұхаммед Ғаффари, Камал ол Молк ретінде танымал, 1848 жылы Қашан қаласында, өнерге бейім отбасында дүниеге келді. Олардың тегі Надир шах тұсындағы көрнекті суретшілерге жетеді. Камалдың інісі, Мирза Аболхасан Хан Ғаффари, Сани ол Молк, 19 ғасырдың белгілі суретшісі, акварель портреттерімен ерекше көзге түсті. Оның әкесі, Мирза Бозорғ Ғаффари Кашани, Иран сурет мектебінің негізін қалаушы және танымал суретші болды. Ағасы, Әбутораб Ғаффари да сол заманның көрнекті суретшісі еді. Мұхаммед өте ерте жасынан каллиграфия мен сурет салуға қызығушылық танытты. Балалық шағындағы құлшынысынан бөлмесінің қабырғаларына көмірмен эскиздер салды. Алғашқы білімін аяқтаған соң Мұхаммед Тегеранға көшті. Ол Мирза Исмаилден сурет салуды біраз уақыт оқыған болуы мүмкін. Білімін жетілдіру үшін ол Парсыдағы заманауи жоғары оқу орны – Дар-ул-Фунун мектебіне түсті, онда ол белгілі суретші, Еуропаға барып, батыс өнерін зерттеген Мозайян од Долехтен сурет өнерін үйренді. Ол үш жыл бойы оқыды. Оқу кезінде жас Ғаффариге Мирза Мұхаммед Каши деген есім берілді. Оқу барысында ол талантты суретші ретінде көпшіліктің назарына ілікті. Дар-ул-Фунунға барган сайын Насер әл-Дин шах Қажар Мұхаммед Ғаффариді танып, оны сарайына шақырды. Мұхаммед өнер шеберлігін одан әрі жетілдірді, ал Насер әд-Дин шах оған «Камал ол Молк» (Жердегі кемелдік) атағын берді. Насер әд-Дин шах Қажардың сарайында өткен жылдары Камал ол Молк өзінің ең маңызды туындыларын жасады. Осы кезеңде, Насер әд-Дин шах қаза болғанға дейін салған суреттерінде маңызды тұлғалардың портреттері, ландшафттар, патшалық лагерлер мен аң ауру орындары, сондай-ақ патша сарайларының әртүрлі бөліктері бейнеленген. Камал ол Молк өнеріндегі ең өнімді кезеңінде 170-тен астам картина жазды. Алайда, осы картиналардың көп бөлігі жойылған немесе шетелге шығарылған. Осы кезеңдегі туындылары оның майлы бояу техникасын дамытуға деген құштарлығын көрсетеді. Ол перспектива заңдарын өзімен-өзі анықтап, туындыларында қолданды. Оның нәзік қылқаламмен жұмыс істеу шеберлігі, сондай-ақ жарқын және әдемі түстер оны замандастарынан ерекшелендірді.

Mohammad Ghaffari, better known as Kamal ol Molk, born in Kashan in 1848, to a family with a strong artistic tradition, tracing their origins back to notable painters during the reign of Nader Shah. Kamal's uncle, Mirza Abolhassan Khan Ghaffari, known as Sanee ol Molk, a celebrated 19th century painter, was notable for his watercolor portraiture. His father, Mirza Bozorg Ghaffari Kashani, was the founder of Iran's painting school and a famous artist as well. His brother, Abutorab Ghaffari, was also a distinguished painter of his time. Mohammad developed an interest in calligraphy and painting at a young age. In his childhood eagerness, he drew charcoal sketches on the walls of his room. Upon completion of his primary education, Mohammad moved to Tehran. He may have studied painting for a time with Mirza Esma'il. To further his studies, he registered in Dar ul Funun School, a modern institute of higher learning in Persia, where he studied painting with Mozayyen od Doleh, a well known painter who had visited Europe and studied Western art. He studied there for a period of three years. In his school days, the young Ghaffari was given the name Mirza Mohammad Kashi. During his education he began to attract public attention as a talented artist. In his visits to Dar ul Funun, Naser al Din Shah Qajar came to know Mohammad Ghaffari and invited him to the court. Mohammad further improved his technique, and Nasereddin Shah gave him the title "Kamal ol Molk" (Perfection on Land). During the years he stayed at Nasereddin Shah Qajar's court, Kamal ol Molk created some of his most significant works. The paintings he did in this period, which lasted up until the assassination of Nasereddin Shah, were portraits of important people, landscapes, paintings of royal camps and hunting grounds, and various parts of royal palaces. In this busiest period of Kamal ol Molk's artistic life, he created over 170 paintings. However, most of these paintings have either been destroyed or taken abroad. The works he created in this period indicate his desire to develop his oil painting technique. He advanced so much that he even acquired laws of perspective by himself and applied them to his works. His mastery in the delicate use of a brush was as well as bright and lively colors distinguished him from his contemporaries.

Еуропаға сапар

Насер әл-Дин Шах Қажар қайтыс болғаннан кейін, Камал-ол-Молк оның ұлы Мозаффар ад-Дин Шах Қажардың басшылығымен жұмыс істеуге шамасы келмейтінін түсінді. Сондықтан ол 1898 жылы, 47 жасында өнерін жетілдіру үшін Еуропаға аттанды.

Иракқа көші-қон

Мозаффар әд-Дин Шах Қажардың сарайынан туындаған Камаль-ол-Молкке жасалған күшейе берген қысым, оған Иранға деген барлық құрметіне қарамастан, елден Иракқа кетуден басқа жол қалдырмады. Осы кезеңде Ирактағы қасиетті қалаларға жасаған сапарлары оның туындыларына шабыт берді. "Кербала и Моалла алаңы" және "Бағдадтағы еврей жұлдыз жолдаушылары" – осы дәуірдегі ең тамаша жұмыстарының екеуі. Конституциялық қозғалыс басталғаннан кейін, Иракта екі жыл өткізген соң, Камаль-ол-Молк Иранға қайтып оралды және Мазаффардин Шахтың үкіметіне деген жек көруі салдарынан конституционалистер қатарына қосылды. "Командир Асад Бахтияри" және "Азад ол Молк" сияқты портреттері осы кезеңді көрсетеді.

Камал-ол-Молк өнер мектебі

Конституциялық қозғалыстан кейінгі Персия дәуірі суретші үшін жаңа атмосфера тудырды. Конституционалистер мәдениетті, өнерді алдыңғылардан гөрі жоғары бағалағандықтан, Камаль оль-Мольк пен оның туындыларына деген құрмет артты. Шебер Санайе Мостазрафе өнер мектебін, көбінесе Камал оль-Мольк өнер мектебі деп аталатынын құрды, көркемдік жолын жалғастырды және иран өнерінде жаңа стильді қалыптастырды. Мектептің мақсаты – жаңа дағдыларды анықтау, оларды қолдау және ең жақсы деңгейде тәрбиелеу болды. Камал оль-Мольк тек сурет салумен шектелмеді, сонымен қатар өліп бара жатқан қолөнерді жаңғырту үшін мектепке кілем тоқу, мозаика суретін жасау және ағаш өңдеу сияқты басқа да өнер түрлерін енгізді. Өнерге үйретуден бөлек, ол мейірімді мінезімен студенттерге махаббат, адалдық және адамгершілік қағидаларын үйретті. Ол көбінесе мектепте кешкі сағаттарға дейін сабақ беріп, тіпті айлық жалақысының бір бөлігін мұқтаж студенттерге жұмсады.

Өлім

1940 жылы Нишапурдағы Камал-ол-Молктың бейіті. Оны жоқтап, көшіп келгендер, әсіресе отбасы және жақын туыстары, оның мәйітін суфи ақын Аттардың бейітіне дейін алып жүрді.