Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парсы суретшісі (1450–1535)
Persian artist (1450–1535)
Камал әд-Дин Безад (1455/60–1535), сондай-ақ Камал әд-Дин Бихзад немесе Камаледдин Безад (کمالالدین بهزاد) деп белгілі, – кеш Темур және ерте Сафави кезеңдерінде Герат және Тебриздегі патшалық шеберханалардың басшысы болған парсы суретшісі. Ол ислам миниатюралық суреттерінің ұлы дәстүрінің биік нүктесін белгілеген адам ретінде есептеледі. Безад Герат академиясындағы китабдар (кітапхана төрағасы) ретінде кеңінен танымал болды, сонымен қатар Герат қаласындағы патшалық кітапханадағы лауазымымен де көзге түсті. Оның өнері парсы суреттерінің кең таралған геометриялық ерекшеліктерін қамтиды, бірақ сонымен бірге өзінің ерекше стилін де енгізеді, мысалы, сурет тақырыбының айналасында билейтін кең, бос кеңістіктерді қолдану. Оның өнерінде түстің шеберлікпен пайдаланылуы және кейіпкерлердің ерекшелігі бар. Оның ең танымал туындыларының бірі – 1488 жылғы Садидің «Бустан» поэмасынан жасалған «Юсуфтың азғырылуы» суреті. Безадтың өміріндегі даңқы оның стилі мен туындыларын көшіруге көптеген адамдарды ынталандырды. Көшірмелердің көптігі және туындылардың шығу тегін анықтаудағы қиындықтарға байланысты, олардың дұрыс атрибуциясы үшін қазіргі уақытта көп жұмыс жүргізілуде. Оның нақты туған жылы белгісіз, әртүрлі дереккөздерде 1455 жылдан 1460 жылға дейін ауытқып келеді. Ол өмірінің көп бөлігін Герат қаласында өткізді, бұл қазіргі Ауғанстанның батысында орналасқан, сауданың маңызды орталығы және Темурид империясының мәдени және экономикалық астанасы болған қала. Безадтың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ автор Қади Ахмадтың айтуынша, Безад ерте жасында жетім қалған және танымал суретші әрі каллиграф Мирак Наққаш тәрбиелеген, ол Темуридтер патшалық кітапханасының директоры болған. Безад сондай-ақ Мир Әли Шир Наваидің қорғауында болды, ол уәзір, ақын және гуманист, Темурид сұлтаны Хусейн Байқараның (1469–1506 жылдары билік еткен) сарайында қызмет еткен. 1480 жылдарда Сұлтан Хусейн Байқараның кітапханасында (китабхана) шығарылған бірнеше қолжазбаларда Безадтың қатысқандығы байқалады, бұл оның сол кезеңдегі сарайдағы жұмысын көрсетеді. 1486 жылы Сұлтан Хусейн Байқараның жарлығымен Безад Гераттағы патшалық шеберханалардың басшысы болып тағайындалды және Мирак Наққаштың орнын басты. Оның басшылығымен академия өзінің ең гүлденген кезеңіне жетті. 1506 жылы Хусейн Байқара сұлтан қайтыс болды, ал оның өлімінен бір ай өткен соң Гератты Мұхаммед Шайбани хан басқарған Бұхара хандығының әскерлері басып алды. Кейбір зерттеушілер Безадтың 1507 және 1510 жылдар аралығында Бухарада болғанын айтады, өйткені ол Шайбани хан мен Гераттан келген басқа суретшілерді ертіп жүрді (дегенмен Бабур сол жылдары оның Гератта болғанын хабарлайды). 1522 жылы Безад Шах Исмаил I-ге Тебризде (жаңа Сафави империясының астанасы) жұмысқа орналасты, онда патшалық шеберханасының директоры ретінде Сафави кескіндемесінің дамуына зор ықпал етті. 1524 жылы Шах Исмаил кенеттен қайтыс болды. Безадтың кейінгі туындылары көбінесе Шах Исмаилдың ұлы Тахмасп I-нің (1524–1576 жылдары билік еткен) есімімен байланыстырылады. Безад 1535 жылы қайтыс болғанға дейін Шаһтың шеберханасында қызмет етті. Безадтың қабірі Герат қаласында, Көх и Мухтар («Таңдалған төбе») төбесінің астында орналасқан.
Kamāl ud Dīn Behzād ( 1455/60–1535), also known as Kamal al din Bihzad or Kamaleddin Behzād (کمالالدین بهزاد), was a Persian painter and head of the royal ateliers in Herat and Tabriz during the late Timurid and early Safavid Periods. He is regarded as marking the highpoint of the great tradition of Islamic miniature painting. He was well known for his very prominent role as kitābdār (the chairman of a library) in the Herat Academy as well as his position in the Royal Library in the city of Herat. His art is unique in that it includes the common geometric attributes of Persian painting, while also inserting his own style, such as vast empty spaces to which the subject of the painting dances around. His art includes masterful use of value and individuality of character, with one of his most famous pieces being "The Seduction of Yusuf" from Sa'di's Bustan of 1488. Behzād's fame and renown in his lifetime inspired many during, and after, his life to copy his style and works due to the wide praise they received. Due to the great number of copies and difficulty with tracing origin of works, there is a large amount of contemporary work into proper attribution. His exact year of birth is unknown, and according to different sources, it varies from 1455 to 1460. He was born and lived most of his life in Herat, a city in modern day western Afghanistan and an important center of trade and the Timurid Empire's cultural and economic capital. Not much is known of Behzad's childhood, but according to the author Qadi Ahmad, Behzād was orphaned at an early age and raised by the prominent painter and calligrapher Mirak Naqqash, a director of the Timurid royal library. Behzād was also a protégé of Mir Ali Shir Nava'i, a vizier, poet, and humanist, and the in the court of Herat during the reign of Timurid Sultan Husayn Bayqarah (ruled 1469–1506). In several manuscripts issued in the 1480s in the Sultan Hussein Bayqarah's kitabkhana (library), Behzad's participation is seen, which evidences his work in the court in the period. In 1486, with a decree of Sultan Hussein Bayqarah, Behzād was appointed head of the royal ateliers in Herat and succeeded Mirak Naqqash. Under his leadership, the academy reached its greatest period. In 1506, Sultan Hussein Bayqarah died, and a month after his death, Herat was captured by the troops of the Bukhara Khanate, led by Mohammed Sheibani Khan. Some researchers believe that between 1507 and 1510, Behzād was in Bukhara, as he followed Sheibani Khan and other artists from Herat (although Babur reports that he was in Herat during those years). In 1522, Behzād was employed by Shah Ismail I in Tabriz (the capital of the new Safavid Empire), where, as director of the royal atelier, he had a decisive impact on the development of later Safavid painting. In 1524, Shah Ismail suddenly died. Behzad's later work is usually associated with the name of Shah Ismail's son, Shah Tahmasp I (ruled 1524–1576). Behzād continued to serve in the Shah's workshop until his death in 1535. Behzad's tomb is located in Herat, beneath Kôh i Mukhtâr (“Chosen Hill”).
Карьерасы мен стилі
Бехзад – парсы миниатюрасының ең танымал суретшісі, бірақ оны өзі ойлап тапқан стильде қолжазбаларды безендіретін (немесе китабхананың) шеберханасының директоры ретінде қарастыру дұрыс. 1486 жылы Бехзад Сұлтан Хусайн Байқараның қолдауымен Харат академиясының басшысы болды. Ол 1506 жылы, Байқараның билігінің аяқталуымен бұл лауазымын тастады. Жамидің айтуынша, оқиға Зүлейханың өзінің және Юсуфтың сезімтал портреттерімен әшекейленген және сәнделген жерде болған. Ол қорқып қалған Юсуфты бөлмеден бөлмеге шығарып, есіктерді құлыптап қойды. Дегенмен, осы орынның алуан түрлілігі – өнер туындысының немесе архитектураның мәнін анықтайды. Осы кеңістіктік аймақтардың байланыстылығы, олардың әрқайсысы әр ескерткіштің ерекше атмосферасына еніп, маңызды рөл атқарады. Оқиға Зүлейха мен Юсуф ең ішкі бөлмеге кіргенде жалғасады. Ол оған құлай бергенде, Юсуф оның қолынан құтылады. Кенеттен жеті құлыпталған есік ашылып, оның азғырылуынан сақтап қалады. Суреттегі ең драматикалық сәт – көмексіз Зүлейханың Юсуфты ұстап алуға тырысқан кезде бейнеленген. Егер Жамидің сөздерін Бихзадтың суретімен салыстырсақ, біріншісі – жанның рухани махаббат пен сұлулықты іздеуінің аллегориясы, ал екіншісі – мистикалық толғанысқа шақыру екенін көреміз. Суретшінің ойын жеткізуіне барлық стильдік ерекшеліктер көмектеседі. Керемет сарай – материалдық әлемнің символы, жеті бөлме – жеті аймақ, ал Юсуфтың сұлулығы – Алланың сұлулығының метафорасы. Сонымен қатар, суретте куәгердің болмауы Юсуфтың Аллаға деген берілгендігін көрсету мақсатын көздейді. Ол Зүлейханың құштарлығына бой ұсынуы мүмкін еді, бірақ Алланың барлығын көріп, барлығын білетінін түсінді. Бұл сурет заманауи әдебиет пен қоғамдағы стандарттар мен мистикалық элементтерден де асып түседі.
Behzād is the most famous of Persian miniature painters, though he is more accurately understood as the director of a workshop (or kitabkhāna) producing manuscript illuminations in a style he conceived. In 1486, Behzād became the head of the Herat Academy under the support of Sultan Ḥusayn Bayqarah. He left that position in 1506, at the end of Bayqarah's reign. Jami claims that the narrative is set in a place that Zulaykha built and embellished with sensual portraits of herself and Yusuf. Doors were locked as she escorted the apprehensive Yusuf from room to room. The variety of places present, however, defines the piece of art or architecture. The continuity of these spatial zones, each of which enters into the distinctive atmosphere of each monument is of utmost importance. The narrative continues when Zulaykha and Yusuf enter the innermost chamber. He escapes her hands as she throws herself at him. The seven locked doors suddenly open, and help him avoid being seduced by her. The most dramatic part of the story is depicted in the picture by Bhizad, when the helpless Zulaykha reaches out to grab Yusuf. If we contrast Jami's words with Bihzad's illustration, we can see that one is an allegory of the soul's quest for heavenly love and beauty, and the latter is an invitation to mystical contemplation. All of the stylistic features included help the artist communicate something. The magnificent palace is a representation of the material world; the seven rooms represent the seven climes; and Yusuf's beauty is a metaphor for that of God. Moreover, the absence of a witness in the painting has the purpose of showing Yusuf's devotion to God. He could have yielded to Zulaykha's fervor, but he realized that God was all seeing and all knowing. This image surpasses both the literal standards and the prevalent mystical elements in modern literature and society.
Мұра
Бехзадтың ұзаққа созылған ықпалының бірі – оның адамдар мен басқа да органикалық мотивтерді шебер бейнелеуі, бұл оның суреттерінің сюжеттеріне және кейіпкерлеріне жаңа тереңдік сыйлайды. Бехзадтың адам бейнелері тұруларында бұрынғыдан аз қатаңдық пен қозғалыстарында көбірек динамикаға ие болды, бұл суреттерге күш пен эмоция сезімін арттырды. Сонымен қатар, Бехзад геометриялық формулаларға және визуалды кеңістікті жазықтауға негізделген сурет салу әдісін қолданды, бұл оның бір суретте толық сюжетті көрсетуіне және көрерменнің назарын суреттің барлық бөлігіне аударуына мүмкіндік берді. Бехзадтың техникалық шеберлігі көркемдік көзімен қатар, визуалды түрде күрделі, бірақ тартымды көріністер жасауға мүмкіндік берді. Бехзадтың композицияларының ағылшындығы оның ең маңызды элементтерге дейін азайтып, шынайы көрініс жасау қабілетін көрсетеді. Бұл Бехзадтың жұмыстары жетілмеген дегенді білдірмейді, керісінше, оның таңдаған элементтері шеберлікпен бейнеленген, эмоцияға толы және бақытты түс пен сызықтарды шебер қолданумен ерекшеленеді. Бехзадтың беделі оның өмірлік кезеңінде қалыптасты, жақын маңайдағы билеушілер, мысалы, Моғол императорлары, оның суреттері үшін үлкен ақы төлеуге дайын болды, бұл оның даңқы мен мұрасын арттырды. Осындай беделділік Бехзадты Герат мектебінің орталық тұлғасына айналдырды, ол 1486 жылы Герат академиясының басшысы болып тағайындалды және 1506 жылы қызметтен кетті. Герат академиясының басшысы ретінде ол студенттерге үлкен ықпал етіп, парсы суретшілерінің келер ұрпақтарының стильдері мен техникаларына әсер етті. Бехзадтың даңқы мен көркемдік беделі басқа суретшілерді оның суреттерінен үйренуге және оның стильін қайталауға шабыс дамыды, сонымен қатар Бехзад қолжазбалардың жасалуына үлкен бақылау жасады, осылайша олардың сыртқы түріне де әсер етті. Қазіргі заманда ғалымдардың көптеген зерттеулері Бехзадқа дұрыс жатқызуды анықтауға бағытталған, себебі бұрын оған жатқызылған кейбір жұмыстардың оның туындылары еместігі туралы алаңдаушылықтар бар. Дұрыс мерзімі көрсетілген және орналасқан қолтаңбалары бар кейбір жұмыстарды сенімді түрде Бехзадқа жатқызуға болады, бірақ басқалары 16 ғасырда жазылған және тек Бехзадтың суреттерімен стильдік ұқсастықтарды қамтиды. Осылайша, кейбір жұмыстар шеберлікпен жасалған еліктемелер ме, әлде олар шынайы туындылар ма деген сұрақтар туындайды.
One of Behzād's lasting influences stems from his proficient depiction of humans and other organic motifs, bringing new depths to his painting's narratives and characters. Behzād's human figures were less stiff in their stances and more dynamic in their movements, creating a greater sense of energy and emotions to the paintings. Likewise, Behzād utilized a method of painting that relied upon geometric formulas and a flattening of the visual plane to present the whole narrative in one painting and ensure the viewer's eyes would move across the entire painting. Behzād's technical mastery was coupled by a keen artistic eye as he was able to create a visually complex but compelling scene. The fluidity of Behzād's compositions reflect his capacity to create a realistic scene by reducing it to the most important elements. It is not to say that Behzād created unrefined works, rather, what he did choose to include was masterfully rendered and ripe with emotion and a masterful control of the brush and color. Behzād's reputation was well founded within his own lifetime with nearby rulers, such as the Mughal emperors, being willing to pay large sums for his paintings further adding to his fame and legacy. With such a prestigious Behzād came to be a central figure to the Herat school of painting, eventually becoming the head of the Herat academy in 1486 and leaving in 1506. As the head of the Herat academy he held large influence over the students, influencing the styles and techniques of future generations of Persian painters. Behzād's fame and artistic renown would inspire imitation or other artists to learn from his paintings as well as more formally Behzād had large authority over the production of manuscripts, and thus their appearance. Within contemporary times much of the scholarly focus has been upon ensuring correct attribution to Behzād as there are concerns that some previously attributed works may not be from Behzād. With certain works attribution can be relatively confident from properly dated and placed signatures, but others were attributed in the 16th century and only contain stylistic similarities to Behzād's works. Thus, raising questions of whether some works are skillful imitations, or if they are genuine.
Бехзад әдебиетте
Бехзад Орхан Памуктың "Менің атым қызыл" романында жиі еске алынады, онда Османлы миниатюра шеберлерінің шеберханасы оны ең ұлы парсы миниатюра шеберлерінің бірі деп есептейді.
Behzād is mentioned throughout Orhan Pamuk's novel, My Name is Red, in which a workshop of Ottoman miniaturists regards him as one of the greatest Persian miniaturists.