Кіріспе

Франция шайқасының уақыт жоспары, сондай-ақ Францияның құлауы деп те аталады, Екінші дүниежүзілік соғыста Германия мен Франция арасындағы алғашқы әскери қимылдардан бастап Франция қол қойған келісімге дейінгі кезеңді қамтиды. 1940 жылдың 10 мамырынан 25 маусымына дейінгі алты апта ішінде нацистік Германия Бельгияны, Нидерландыны және Люксембургті жаулап алды. Нацистік Германияның басты жоспары – Төмен елдерді басып алып, француз және британ әскерлерін қазіргі орналасқан жерлерінен Бельгияға көшіруге мәжбүр ету болды. Содан кейін, екінші күш Арден орман аймағы арқылы өтіп, одақтастардың қорғанысындағы ең әлсіз бөлігінен Мажино желісін айналып өтуі керек еді. Бұл күш батыс француз жағалауына қарай жылжып, солтүстік одақтас әскерлерін қоршап тастауға тиіс болды. Немістер Парижді басып алып, қалған қарсылықты жойып, Англия жолынан өтіп, Ұлыбританияға шабуыл жасауды жоспарлаған.

1939 жылдың қыркүйегі

2 қыркүйек: Ұлыбритания мен Франция Польшаға басып кіруіне байланысты Германияға ескерту жасағанда, Германиямен қарым-қатынас шиеленісе бастады. 3 қыркүйек: Франция нацистік Германияға соғыс жариялады. 7 қыркүйек: Француз әскерлері Саарбрюкен маңында неміс әскерлерімен шамалы шайқастарға қатысты. 10 қыркүйек: Ұлыбританиялық әскерлер француз әскерін күшейту үшін келді.

1940 жылдың мамыр айы

3 мамыр: Абвер полковнигі Ханс Остер, нацистерге қарсы құпия агент, Нидерланд үкіметін Германияның Францияға басып кіруі туралы ескертеді. 10 мамыр: сағат 2:30-да Германияның құрлық әскерлері Бельгия, Люксембург және Нидерландыға еніп кіреді. Уинстон Черчилль Ұлыбританияның премьер-министрі болады. 11 мамыр: Британдық және француздық әскерлер Бельгияға кіріп, елдің орталығындағы стратегиялық қорғаныс шебін құра бастайды, мақсаты – Германияның шабуылын тоқтатуға тырысып, Бельгияны қорғау. 12 мамыр: Неміс генералы Гудериан үш дивизиясымен Мез өзеніне жетеді. Француздар Мез өзенін кесіп өтуге 4 күн кетеді деп есептеген, бірақ неміс инженерлері Динан, Монтерме және Седан қалаларындағы көпір басын 24 сағаттың ішінде аяқтайды. 13 мамыр: Неміс әскерлерінің алғашқы тобы Ардендерден Мез өзеніне шығып, қарсылыққа ұшырайды. 14 мамыр: 15, 44 және 19-шы неміс танк корпустары одақтас әскерлерінің аз күштеріне тап болып, көпір басын құра алады. 15 және 19-шы танк корпустары Седан қаласынан одақтас әскерлерінің қорғанысын бұзып, неміс әскерлеріне Мажино желісін айналып өтуге мүмкіндік береді. 15 мамыр: Германия Францияға соңғы шабуылды жоспарлап, барлық әскерлері мен танктерін Париж және Англия арнасының жағалауына жинақтайды. Немістердің әуеде басымдығы болды, ал Мажино желісі күшсіз екенін көрсетеді. Голландиялықтар Роттердамды қатты бомбалаудан кейін немістерге бас иеді. 17-18 мамыр: Антверпен мен Брюссель неміс әскерлеріне түседі; одақтастар Францияның жағалауына шегінуге мәжбүр болады. 20 мамыр: Генерал Максим Вейганд Франциядағы ауыр шығындарға байланысты генерал Морис Густав Гамелинді одақтас әскерлерінің бас қолбасшысы ретінде ауыстырады. Уинстон Черчилль Францияның жағалауынан британдық әскерлерді эвакуациялау үшін кемелерді дайындауға бұйрық береді. Неміс әскерлері Англия арнасына жетеді. 21 мамыр: Одақтас әскерлері неміс әскерлеріне қарсы шабуылға тырысады, бірақ Аррас маңындағы қарсы шабуылда немістер тарапынан кері қайтарылады. 24 мамыр: Люфтваффе бомбалаушылары Дюнкерк маңындағы одақтас әскерлерінің қорғаныс позицияларын бомбалайды. Гитлер барлық әскерлеріне Ленс-Бетюн-Сен-Омер-Гравилин шебінен өтпеуді бұйырды, бұл одақтас әскерлеріне Францияның жағалауына жетуге уақыт берді. 25 мамыр: Неміс әскерлері Булоньді басып алады, ал одақтас әскерлерінің көп бөлігі Дюнкеркке жетеді. 26 мамыр: 850-ге жуық британдық азаматтық кемелер мен қайықтар Дюнкерктегі одақтас әскерлерін эвакуациялауға көмектеседі, бұл тарихтағы ең ірі әскери эвакуацияға айналады. 18:57-де Дюнкерктен британдық әскерлерді эвакуациялау операциясы "Динамо" кодын алды. Гитлер де өз әскерлеріне одақтастарды жою үшін Дюнкеркке қарай жылжуға бұйрық береді. "Керлев" кемесі Люфтваффе тарапынан бомбаланып батып кетеді. 27 мамыр: Одақтас әскерлері Нарвикке кіреді. 28 мамыр: Бельгия королі Леопольд әскерлеріне неміс әскерлеріне бас иеді, бұл одақтас әскерлеріне Дюнкерктен эвакуациялануға қажетті уақытты ұсынады. Бельгия толығымен неміс бақылауына өткеннен кейін, Германия одақтас әскерлерін толығымен жою үшін француз жағалауына қарай жылжуды жоспарлайды. Түнге дейін 25 000-ға жуық британдық әскер Дюнкерктен эвакуацияланады. 29 мамыр: Дюнкерктен 47 000 британдық әскер эвакуацияланады. 30 мамыр: Дюнкерктен шамамен 120 000 одақтас әскермен бірге шамамен 6 000 француз әскері эвакуацияланады. 31 мамыр: Британияға 150 000-ға жуық одақтас әскері келеді.

1940 жылдың маусым айы

1 маусым: Француздық 16-шы корпусы Дюнкерк аймағының қорғауын өз мойнына алды. Ұлыбритания және Франция үкіметтері Норвегия үкіметін Дюнкерктен эвакуациялау туралы хабардар етті. 3 маусым: Германияның Люфтваффе Парижді бомбалады. 4 маусым: Одақтас күштері Харстад аймағынан эвакуациялауды бастады. Дюнкерк түскеннен кейін 40 мың француз әскері неміс әскеріне тұтқынға алынды. «Динамо» операциясы Дюнкерктен эвакуация ресми түрде аяқталды, себебі 338 326 британдық және 113 000 француз әскері Дюнкерктен Ұлыбританияға эвакуацияланды. Неміс Люфтваффесі Дюнкеркті бомбалауды тоқтатты. 5 маусым: Франция шайқасының екінші кезеңі басталды, неміс әскері Сомма өзенінен оңтүстікке қарай шабуыл жасады. 9 маусым: Неміс күштері Парижге шабуылдады. 10 маусым: Норвегия неміс күштеріне бас берді, ал Италия Франция мен Ұлыбританияға соғыс жариялап, соғысқа қосылды. 12 маусым: 51-ші таулы дивизия қоршауға түскендіктен неміс күштеріне берілді. 13 маусым: Париж француз үкіметі тарапынан ашық қала деп жарияланды, ал үкімет Бордоға қашып кетті. 14 маусым: Неміс әскерлері Францияның астанасы Парижге кірді. 16 маусым: Француз маршалы Анри Филипп Петен Поль Рейноның орнына Франция премьер-министрі болды. «Аэриал» және «Цикл» операциялары француз порттары Шербург, Сент-Мало, Брест, Сент-Назер, Ла-Пальис, Нант және Ле-Аврден шамамен 150 000 одақтас әскерін эвакуациялау арқылы жүзеге асырылды. 17 маусым: Петен Германиядан қарусыз ету шарттарын сұрады. Кейбір одақтас қарсылықтарын басып, немістер Луара өзенін кесіп өтіп, Швейцария шекарасына жетті. 18 маусым: Адольф Гитлер мен Бенито Муссолини Германияның Мюнхен қаласында кездесті. Генерал де Голль Лондондағы BBC арнасында Франция халқына немістерге қарсы тұруға үн қосты. 22 маусым: Франция Германиямен қарусыз ету туралы келісімге қол қойды. 23 маусым: Адольф Гитлер басып алынған Парижді аралады. 24 маусым: Француздар бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның капитуляциялаған орны Компиеньде ресми түрде бас берді.

Ескертпелер мен сілтемелер

Шеффилд, Гэри. "BBC History World Wars: The Fall of France." BBC News. BBC, 30 наурыз 2011 ж. Желі. 28 наурыз 2017 ж. Хорн, Алистер. Соғысты жоғалту: Франция 1940. Penguin UK, 2007 ж. Бонд, Брайан. Франция және Фландрия үшін шайқас: 60 жыл өткен соң. Pen and Sword, 2001 ж. "BBC History Черчилль премьер-министр болды (суреттер, бейне, фактілер және жаңалықтар)." BBC News. BBC, күні көрсетілмеген. Желі. 30 наурыз 2017 ж. "Франция шайқасы 1940." Theriflesww1.org. Автор көрсетілмеген, күні көрсетілмеген. Желі. 28 наурыз 2017 ж. Эванс, Элинор. "Францияның құлдырауы: Гитлердің ең ірі тәуекелі." History Extra. BBC History Magazine, 2017 жылғы қаңтар-наурыз. Желі. 30 наурыз 2017 ж. <http://www.historyextra.com/article/bbc-history-magazine/fall-france-hitlers-greatest-gamble>. "Франция шайқасы." RAF Museum. Автор көрсетілмеген, күні көрсетілмеген. Желі. 30 наурыз 2017 ж. <http://www.rafmuseum.org.uk/research/online-exhibitions/history-of-the-battle-of-britain/the-battle-of-france.aspx>.