Цимбалының құдайы: Тони Йордаке өмірі мен шығармашылығы
Toni Iordache
Тони Йордаке (1942-1988) – румыниялық домбырашы, әлемдегі ең белгілі цимбалом (ţambal) орындаушысы. "Цимбалом құдайы" атымен танымал, өнерімен әйгіленген музыкант.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тони Иордаше (17 желтоқсан 1942 – ақпан 1988) – румындық рома халқының лаутары және әлемдегі ең белгілі цимбалом (румынша: ţambal) ойнаушыларының бірі. Оған «Цимбаломның құдайы» және «Цимбаломның Паганиниі» деген есімдер берілген.
Toni Iordache (17 December 1942 – February 1988) was a Romani Romanian lăutar and one of the most famous cimbalom (Romanian: ţambal) players in the world. He was nicknamed the God of the Cimbalom and Paganini of the cimbalom.
Ерте өмір
Тони Бухарестке жақын Балдана ауылында дүниеге келді және төрт жасында әкесінен музыкалық аспапты ойнауды үйренді. Бірнеше жыл өткен соң оның отбасы Бухарестке, көптеген танымал лаутарилер тұратын Херастрау шағын ауданына көшіп келді. Сол жерде Тони өз заманында әйгілі цимбаломшы Митика Цючудан сабақ алуын жалғастырды.
Toni was born in Bâldana village, near Bucharest, and began learning the instrument from his father when he was four. Some years later his family would move to Bucharest in the Herăstrău neighborhood, where many famous lăutari lived. There, Toni continued to learn from Mitică Ciuciu, who was a famous cimbalom player in his days.
Мансап
12 жасында Ұлттық радионың халықтық музыка оркестрінде жұмыс істеді. Кейіннен ол елдің басты халық ансамблі – Ciocârlia National Ensemble мүшесі болды. Ciocârlia ансамблімен Тони Иордаше әлемді аралады: көптеген еуропалық елдер, АҚШ және Азия елдері. Гастрольдер арасында ол тойларда ойнайтын, сол заманғы ең ізделіс жолындағы лаутар еді. Көбінесе, ол әуежайға қонғаннан кейін бірден музыканттар күтіп тұрған тойға баратын. Ол екі алтын медаль жеңіп алды: Венада (1959) және Софияда (1966), сондай-ақ 1973 жылы Токиода NHK симфониялық оркестрі орындаған Золтан Кодалының «Гарри Янош сюитасында» қонақ солисті ретінде өнер көрсетті. Басқалармен қатар, ол Ромика Пучану, Габи Лунка, Иоан Онориу, Ионика Минуне және танымал пан флейта (най) шебері Георге Замфирмен бірге ойнады.
At 12, he was employed at the National Radio Orchestra of Popular Music. Later he became a member of the Ciocârlia National Ensemble, the primary popular ensemble in the country. With the Ciocârlia Ensemble, Toni Iordache toured the world: many European countries, the USA and also Asian countries. In between tours, he would play at weddings, being the most sought after lăutar of his day. Often, after landing at the airport he would drive directly to a wedding where the other musicians were waiting for him. He won two gold medals: in Vienna(1959) and Sofia (1966) and appeared as guest soloist on Zoltan Kodaly's 'Hary János Suite' performed by the NHK Symphony Orchestra, in Tokyo, in 1973. Among others, he played with Romica Puceanu, Gabi Luncă, Ion Onoriu, Ionică Minune and also with the well known pan flute (nai) player Gheorghe Zamfir.
Түрмеге қамау
1970-жылдардың басында Тони Иордаше коммунистік Румынияда қатаң тыйым салынған шетел валютасын иеленгені үшін тұтқындалды. Ол осы ақшаға әйеліне түлкінің терісінен тігілген пальто сатып алғысы келген еді. Оның үлкен танымалдығына және оның ісін қорғауға жасалған әрекеттерге қарамастан, ол үш жылға бас бостандығынан айырылды. Оның түрмеге қамалуы туралы ақпарат баспасөзге жарияланбады, тек оның жақын достары ғана білді. Түрмеде ол көп салмақ жоғалтты, бірақ босатылғаннан кейін тез сауығып, музыкалық қызметін қайта бастады. Оның түрмедегі уақытын оның бірге отырғандары да, оны жақсы көретін күзетшілер де жеңілдетті.
In the early seventies Toni Iordache was arrested for possession of foreign currency, which was strictly forbidden in communist Romania. He reportedly wanted to buy a fur coat for his wife with it. Despite his high popularity and interventions in his favor he was sentenced to three years in jail. His imprisonment was kept undisclosed to the press, only his friends knew. During his time in jail he lost greatly in weight, but he recovered fast after his release and was able to resume his musical activity. His time in jail was made easier by both his fellow inmates and guards that were very fond of him.
Өлім
Тони Иордаше қант диабетіне ауыр сырқаттанды. Дәрігерлер оның аяғын ампутациялауды ұсынды, бірақ операция оның өмірін құтқара алмады. Ол 1988 жылдың ақпан айында қайтыс болды. Оның досы және әріптес музыканты Костель Василеску (Костель Тромпетисту деп те белгілі) жаназасын ұйымдастырды.
Toni Iordache became seriously ill with diabetes. The doctors recommended to have his leg amputated, but the operation did not save his life. He died in February 1988. His friend and fellow musician Costel Vasilescu (also known as Costel Trompetistu') took care of the funeral.
Стиль
Коммунистік режим тарапынан насихатталған "танымал" музыканың көп бөлігін орындаса да, Тони Иордаше әсіресе лаутар ретінде танылды. Оның сололары өте күрделі болғанмен, айқын әрі әдемі де, ал импровизациялары қиялымен толы болды. Ол тек өте виртуоз орындаушы ғана емес (Парижде секундына 25 нота ойнай алатыны анықталды),
Although he played a lot of the "popular" music that was promoted by the communist regime, Toni Iordache remained known among aficionados especially for his work as a lăutar. His solos were very complex, but also clear and beautiful and his improvisations were full of imagination. He was not only a very virtuoso player (he was measured in Paris to be able to play 25 notes per second),