Кіріспе

1984 жылғы Том Роббинстің романы. "Jitterbug Perfume" – американдық жазушы Том Роббинстің төртінші романы және 1985 жылы New York Times бестселлер тізіміне енді. Кітапта екі өріліп жатқан сюжет желісі бар, біреуі ежелгі Еуразияда, екіншісі – қазіргі заманда өрбиді. Оқиға Сиэтл, Париж және Нью-Орлеан қалаларындағы бәсекелес парфюмерлерді, өткен шақтағы екі күтпеген, бірақ қарсылық танытқан ғашықтар жасаған, теңдесі жоқ парфюмерлік құралға байланыстырады. Бұл ғашықтар мәңгілік өмірді іздейді. Жұмбақ ирланд философының басшылығымен өткен мен қазіргі заман қақтығысады, кейіпкерлер кездесіп, мәңгілік өмірге апаратын күтпеген жолды табады. Кітап алғаш рет 1984 жылы Bantam Books баспасында, кейін Random House баспасында жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

VIII ғасырдағы Алобар есімді күшті патша өзінің қол астындағылардың қолынан патша өлтіруден асығып қашады. Өмірлік күшін жоғалтқан кезде ханның өлтірілуі салтынан қауіптенген ол енді патша емес, тек бір адам ретінде Еуразияны шарлайды, ұзақ өмірдің құпиясын іздейді. Соңында ол әлем христиан дініне бет бұрып жатқанда, құдайлық күшінен баяу-баяу айырылып жатқан ешкі құдайы Панның қадамдарына тап болады. Пан Алобарды өлместіктің шеберлерін іздеу үшін шығысқа қарай саяхаттауға шақырады. Осы уақытта қазіргі заманда Присцилла, жарты күндік қызметші және әуесқой парфюмер, өзінің қолында қалған үш жүз жылдық парфюмерия бөтелкесінің соңғы тамшыларынан хош иісті қайта жасауға тырысады. Ол әріптесі Риккидің жыныстық қатынасқа ұсынысын қабылдамайды. Ол өлместік зерттеулер клиникасын басқаратын эксцентрикалық ирланд философы Виггс Дэннибоймен қарым-қатынас жасайды. Ол пәтеріне түсіріліп жатқан қызылшаның құпия жеткізілімдерін елемеуге тырысады. Нью-Орлеанда Присцилланың өгей анасы, бір кездері табысты парфюмер болған мадам Девалье, сонымен қатар Присцилланың иісімен бірдей хош иіс жасау үшін жұмыс істейді. Мадам Д-ның шәкірті В'лу оны Париждегі тарихи бәсекелестеріне қарсы тұра алатын хош иіс жасауға шақырады. Екеуі де аралардың үйірмесінен жасалған қалқанмен қоршалған құпия адам – Бинго Пьяма ұсынған жоғары сапалы жасминге қол жеткізеді. Парижде "LeFever Parfumarie" фирмасының Клод және Марсель ЛеФеверлері Нью-Орлеандағы шағын парфюмериялық үйге емес, олардың жаңа хош иісі мен оның синтетикалық негізіне көңіл бөледі. Клод Марсельдің психикалық денсаулығын қадағалауды міндеттейді. Компанияның "жаратқыш мұрны" болғанымен, оның жаңа сананың эволюциясы туралы соңғы идеялары иесі Люк Лефеверді алаңдатады. Люк Марсельдің сүйіктісі В'луды Парфюмерия Девалье туралы ақпарат беру үшін құпия агент ретінде орналастырғаны белгілі болады. Ежелгі Үндістанда жесір әйел өзін-өзі өртеу рәсімін жасайды. Алобар жас қыз Кудраны жұбатады, ол әйелдің өрттен қашуға тырысқанын көргенде қорқып қалды. Бірнеше жылдан кейін қыз, қазір жас әйел, Алобар екі онжылдық бойы тұрған ламазараға келеді. Екеуі ғашық болады, Роббинстің көптеген жұптары сияқты, олардың өзара құштарлығы зор, ал олардың махаббаты комедиялық ертегіден шыққандай. Кудра өзінің жақында Саттиден қашып кеткенін айтады, екеуі де өлімге қарсылық білдіруде ортақ тіл табады. Алобар Кудраға "Бандалуп дәрігерлері" деп аталатын, өлместіктің шеберлері бар құпия топпен кездесуі туралы айтады. Екеуі өлмеушілердің іс-әрекеттерін үйрену үшін Бандалуп үңгірлеріне жолға шығады. Енді бос үңгірлердің қалған тербелістерін пайдалану арқылы ғашықтар күнделікті тыныс алу, тұрақты ораза ұстау, жиі жыныстық қатынас жасау және өте ыстық сумен шомылу тәжірибесін бастайды. Алобар мен Кудра өздерінің тәжірибелерінде сәттілікке жетеді және қартаюды тоқтатады, бірақ олардың жалған дәстүрлері үшін оларға қарсы зорлық-зомбылық жасау қаупінен қашып, Еуропаны аралап жүреді. Бірнеше жүз жыл өткен соң олар 17 ғасырдағы Парижде тұрып, хош иісті заттар дүкенін ашады. Бір топ монахтар олардың өміріне қауіп төндірген кезде, олар "Жыпар иісті Панды" Жаңа әлемге алып кетуге арналған хош иісті жасауға тырысады. Уақыт біткенде олар жаңа трансценденттік медитация түрін жасап, әр түрлі астральдық жазықтарға бөлінеді. Алобар қант қызылшасын негіз ретінде пайдаланып, Панмен бірге хош иістің формуласын аяқтайды және Жаңа әлемге саяхаттайды. Алобар өмірінің сүйіспеншілігін ғана емес, сондай-ақ, хош иістің құнды бөтелкесін де жоғалтады. Қазіргі уақытта ежелгі хош иісті бөтелкені В'лу ұрлап алады, ал Присцилла "Соңғы күлімдеу" қорында Уигс Дэннибоймен бірге кешкі асқа барады. Присцилла оны алу үшін Нью-Орлеанға барады, бірақ мадам Девалье мен В'луды жіберіп алады. Олар Бинго Пьяманың өлтірілуіне куә болғаннан кейін жасырынып жүр. Кейін Приссиланың Виггс Дэннибоймен қарым-қатынасы "Соңғы күлкі" қорындағы қайғылы оқиғадан кейін тоқтатылады. Бірақ Дэннибой Марсель Лефевер мен оның мың жылдық досы Алобардың Марди Гра үшін Нью-Орлеанға келетінін және оның көп ұзамай келетінін айтады. Алобар, Марсель және Присцилла Марди Граға жиналады, онда олар Панмен соңғы рет кездеседі. Присцилла В'лу мен мадам Девалье қайтып келгенде бөтелкені қайтарып алады. Олар бірге құпия қызылшаның, хош иістің және Алобар мен Кудраның аңызын біледі. Парижде оқиға Кудраның басшылығымен өлместікке жол таба отырып, басқа өлшемде аяқталады. Оқиғаның негізгі ойы Алобардың VIII ғасырғы богемдік диалектісінде айтылған "Erleichda" сөзінде қамтылған, шамамен "көңіл көтеріңдер" деп аударылады.

Мәдени байланыстар

Кеннебанкпорттағы (Мэн штаты) мейрамхана "Бандалуп" деп аталады, иелері кітапты бизнестің дизайны үшін басты шабыт көзі ретінде пайдаланды; ұқсас мейрамхана 1988 және 2003 жылдар аралығында АҚШ-тың Балтимор қаласындағы Федеральді төбе ауданында болған. Балтимордағы тамақ орнының мәзіріндегі тағамдар кітаптағы кейіпкерлер мен оқиғалардың құрметіне аталды, ал мерекелік маусымда толық безендірілген, төңкерілген Рождество ағашы төбеден ілінгені де назар аударды. Флорида штатының Орландо қаласындағы 709 Батыс Смит көшесінде орналасқан кітап дүкені 1991 жылдан 1995 жылға дейін кітаптың басты кейіпкерінің атымен – "Алобар кітаптары" деп аталды. 1991 жылы Амелия Рудольф құрған көп өлшемді би тобы Project Bandaloop, "Jitterbug Perfume" кітабындағы Bandaloop есімімен аталады. Катмандудағы жатақхана кітаптағы кейіпкердің құрметіне "Алобар1000" деп аталды, оның көп саяхаттары мен өлместілікке ұмтылысы шабыт берді. 2019 жылы Сиэтлдегі Cafe Nordo-да сахналық қойылым қойылды. Βανδαλούπ, грек тарихындағы панк тобы, атын "The Bandaloop Doctors" кітабынан алды. Алобар мен Кудра итальяндық пианист және композитор Стефано Болланидің шығармасына әсер етті. "Алобар е Кудра" деп аталатын композиция оның "Joy in spite of everything" (2014) альбомына енді. Майкл Хеджес "Jitterbug Perfume" кітабынан шабыттанған "Jitterboogie" әнін жазды. Бұл ән оның "Oracle" альбомында (1996) жарияланды.